އަޙްމަދު ރަޝީދު ވ. މުޙައްމަދު ނާޒިމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 14/Cv-C-HD/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގޯއްޗެއްގައި ޢިމާރާތްކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމަކާ ޢިމާރާތްކުރާ ފަރާތް ޚިލާފުވިކަމަށް ބުނާ ކަންކަމަކީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ މައިގަނޑު ޚިލާފެއްތޯ؛ އެއްބަސްވުމުގައި ނެތް ސިޑި ފޮޅާ ސާފުކުރުމާއި އިންޝުއަރެންސް ޚަރަދަށް ޢިމާރާތްކުރާ ފަރާތް ޒިންމާވާންޖެހޭތޯ؛ ދަށު ކޯޓުގައި ނުހުށަހެޅޭ ހެކި އިސްތިއުނާފުގައި ބަލައިގަނެވޭތޯ؛ އަދި ލިފްޓް ހަރުކުރުމަށް ދަށު ކޯޓުން ކަނޑައެޅި 8 މަހުގެ މުއްދަތާ މެދު އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ ޚިލާފަކާ ގުޅިގެން ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް ގެނެވޭނީ (ހ) އަނެއް ފަރާތުން ކޮންޓްރެކްޓް ދޫކޮށްލުން، (ށ) އަނެއް ފަރާތަށް ކޮންޓްރެކްޓުގެ ކަންތައް ނިންމުން މުސްތަޙީލުވުން، ނުވަތަ (ނ) އަނެއް ފަރާތުން ކޮންޓްރެކްޓުގެ މައިގަނޑު ކަމަކާ ޚިލާފުވުމުންނެވެ؛ ޚިލާފުވި ކަމަކީ މައިގަނޑު ކަމެއް ކަމަށް ވާނީ އެ ޚިލާފަކީ ބުރަދަން ހުރި ސީރިއަސް ނަތީޖާއެއް ނިކުންނަ ޚިލާފެއް ނަމައެވެ. (ޕެރ. 25-26)
2. އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޢިމާރާތްކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމްކުރާ މައިގަނޑު ޒިންމާ (ޢިމާރާތް ބިނާކޮށް ޙަވާލުކުރުން) އަދާކޮށްފައިވާއިރު، މަރާމާތާއި ކުދިކުދި ކަންކަމާ ގުޅޭ ޝަކުވާތަކަކީ ރަނގަޅުކުރެވިދާނެ ކަންކަމެއްނަމަ، އަދި ބުނާ ޚިލާފުތައް ސާބިތުނުވާނަމަ، އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ މައިގަނޑު ޚިލާފެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 29-31)
3. ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ހާލަތެއް (ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުން، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދުން) އޮތުމުންނެވެ؛ ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށް ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ބުނުމުން ނުފުދި، އެ ހާލަތް ތަފްޞީލާއެކު ޤާނޫނީ ބަހުޘަކާއެކު ހާމަކޮށްދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ އެފަދަ ބަހުޘެއް ނެތް ނުކުތާއަކީ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ފެތޭ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 34-36، 79)
4. ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ؛ "ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިނުވާ ހެކި" ކަމަށް ބެލެވޭނީ ދަށު ކޯޓުގައި މައްސަލަ ހިނގަމުންދިޔައިރު އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތެއް ކޮށްގެންވެސް ނުލިބޭ ހެކިތަކެވެ؛ އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތެއް ކުރިނަމަ ލިބެން އޮތް ލިޔުންތަކާއި ދަށު ކޯޓުގައި ނުދައްކާ ވާހަކަތަކާ ގުޅޭ ހެކި އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 39-43)
5. އެއްބަސްވުމުގައި ލާޒިމްނުކުރާ ޚަރަދަކަށް (ސިޑި ފޮޅާ ސާފުކުރުން) އަނެއް ފަރާތް ޒިންމާވާނީ އެކަމަށް ދެފަރާތް އެއްބަސްވި ފަހުން ކުރި ޚަރަދަކަށް ވެ، އެ ޚަރަދު ކުރިކަން ސާބިތުވުމުންނެވެ؛ ވަކި ތާރީޚަކުން ފެށިގެން އަނެއް ފަރާތުން މަހުން މަހަށް ފައިސާ ފޮނުވި ކަމަކީ އެ ތާރީޚުގެ ކުރިން ކުރި ޚަރަދަށް އެ ފަރާތް ޒިންމާވާނެ ކަމަށް ބެލުމަށް ފުދޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 53-59)
6. އެއްބަސްވުމުގައި ސާފު ޢިބާރާތުން ނެތްނަމަވެސް ފަރާތެއް އިންޝުއަރެންސް ފައިސާއަށް ޒިންމާވާކަން ޢަމަލުން ޤަބޫލުކޮށްފައިވިޔަސް، އަނެއް ފަރާތުން ހޯދަން އެދޭ ވަކި ފައިސާއަކީ ދައްކަންޖެހި ނުދައްކާވާ ފައިސާއެއްކަމާއި އެ ފައިސާ ކެނޑުނުކަމާއި އަދަދު ލިޔުމުން ސާބިތު ނުކުރެވޭނަމަ، ހަމައެކަނި ބުނުމަކަށް ބިނާކޮށް އެ ފައިސާ ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 69-75)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) (އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/85 (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/09 (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/18 (މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)