ޑްރިފްޓްވުޑް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2360/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރިސޯޓަށް ސަޕޯޓުކުރުމަށް ކުއްޔަށް ދިން ގާމަތީ ރަށެއްގެ ލީސް އެއްބަސްވުން، ދައުލަތުން މަޢުލޫމާތު ސިއްރުކޮށް މަކަރުވެރިގޮތަކަށް އޮޅުވާލައިގެން (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ) ވެފައިވާ، ފެށުނީއްސުރެ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްތޯ؛ ދަށުކޯޓުން ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރުމާއި، EIA ރިޕޯޓާ ބެހޭގޮތުން ފަނޑިޔާރަށް ލިބިފައިނުވާ މަޢުލޫމާތަށް ބިނާކޮށް ނިންމިކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކީ ޙުކުމް ބާޠިލުކުރާނެ ސަބަބެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އަޑުއެހުންތައް ނިމުނުކަން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު، އިސްތިއުނާފުގައި ކުރިން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިފައިވާ ކަންކަން ނުވަތަ އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ރައްދު ނުދެވޭ ގޮތަށް އައު ވާހަކަ ހުށަހެޅުމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތް ހިއްސާކުރުމާއި ކޯޓުގެ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބުދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 42)
2. ސަރުކާރު އިދާރާއަކަށް ސިޓީ ހުށަހަޅާނެ އިޖުރާއަތުތަކެއް އޮންނައިރު، އެ ސިޓީގެ ރިކޯޑެއް އިދާރާގައި ނެތި، ބައްދަލުވުމުގެ ޔައުމިއްޔާވެސް ނެތްނަމަ، އެ ސިޓީ ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިން ހުށަހެޅިކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ އަދި އެއްބަސްވުމުގައި ނޯޓިސް ފޮނުވާނެ ގޮތާއި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރާނެ އިޖުރާއަތު ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުނުކޮށް އެއްބަސްވުން ބާޠިލުވާކަމަށް ބުނެވޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 54–58)
3. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ އަސާސީ ފަލްސަފާއަކީ ދެ ފަރާތުގެ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުން އެ އޮތްގޮތަށް ކޯޓުން ތަންފީޒުކުރުމެވެ؛ އެއްބަސްވުމުގައި ވަކި ކަމެއް ވަކި ގޮތަކަށް ކުރަން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު އެއްބަސްވުމުން ބޭރުން ކުރާ ކަމެއްގެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހެނީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވާ ފަރާތެވެ؛ އާންމު އުޞޫލުން ދެ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ހިނގާނީ އެ އެއްބަސްވުމެވެ. (ޕެރ. 59–60)
4. އެހެން އެއްބަސްވުމެއް (މިސާލަކަށް ޖޮއިންޓް ވެންޗަރ އެއްބަސްވުމެއް) ކުރީގެ އެއްބަސްވުމާ ގުޅޭ ނުވަތަ އޭގެ ބަދަލުގައި ވާ މުޢާމަލާތެއްކަން އެ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެއީ ކުރީގެ އެއްބަސްވުން ނިމުނުކަމުގެ ހެއްކަކަށް ނުވެއެވެ؛ އަދި ދައުލަތަށް ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ ފަރާތްތަކާ ބެހޭ މާލިއްޔަތު ސަރކިއުލަރ 07/2011 ހިނގަނީ ކުރީގެ އެއްބަސްވުމަކަށް ބަދަލު ގެންނަ، ފަރާތް ބަދަލުކުރާ، އައުކުރާ ނުވަތަ ނިމުމަކަށް ގެންނަ، ނުވަތަ ލައިސަންސް ދޭ މުޢާމަލާތްތަކަށެވެ. (ޕެރ. 62–67)
5. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަކަރުވެރިގޮތަކަށް އޮޅުވާލުން ސާބިތުވާން، (1) ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއް އޮތުން، (2) ޚިލާފުކަން އެނގިހުރެ ނުވަތަ ޤަބޫލުކޮށްހުރެ މަކަރުވެރިގޮތަކަށް އެއީ ތެދެއްކަމަށް ދެއްކުން، (3) އަނެއް ފަރާތް އެއަށް އިތުބާރުކޮށްގެން ކޮންޓްރެކްޓްގައި ބައިވެރިވުން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ މިކަންކަން ސާބިތުވެއްޖެނަމަ 12 އާއި 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓް ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 71–74)
6. ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއް އޮތްތޯ ބަލާއިރު، ސިއްރުކުރިކަމަށް ބުނާ މަޢުލޫމާތަކީ މުޢާމަލާތަށް މުހިންމު 'މެޓީރިއަލް ފެކްޓް' އެއްތޯ ބަލަންޖެހޭނެއެވެ؛ މެޓީރިއަލް ފެކްޓް ކަނޑައަޅަނީ އެ މައްސަލައެއްގެ ވާޤިޢާތަކާއި އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދަށް ބަލައިގެންނެވެ. ރިސޯޓަށް ސަޕޯޓުކުރުމަށް ކުއްޔަށް ދިން ރަށެއްގައި ރިސޯޓު ތަރައްޤީކުރުމާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތަކީ އެ މަޤްޞަދަށް މެޓީރިއަލް ފެކްޓެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 75–78)
7. އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދަށް މުހިންމު ނޫން މަޢުލޫމާތެއް ނުދީ ހިފެހެއްޓުމަކީ، ގަސްދުގައި އޮޅުވާލުމުގެ ނިޔަތުގައި ހިފަހައްޓާފައިވާކަން ސާބިތުވާ ކާފީ ހެއްކެއް ނެތްނަމަ، މަކަރުވެރިގޮތަކަށް އޮޅުވާލުމަކަށް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 79–81)
8. ފަނޑިޔާރު ނިންމުމަށް ވާސިލުވުމަށް ރިޢާޔަތްކުރި ލިޔެކިޔުންތައް (އެއްބަސްވުމާއި ހުށަހެޅި EIA ރިޕޯޓު) ނިންމުމުން ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތަކަށް އެނގެން އޮތްނަމަ، އެ ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިފައިނުވާ މަޢުލޫމާތަކަށް ބިނާކޮށް ނިންމި ނިންމުމެއް ނޫނެވެ؛ އެހެން މަޤްޞަދަކަށް (ޓޫރިސްޓް ރިސޯޓަކަށް) ހެދި EIA އަކީ އެއްބަސްވުމުގެ މަޤްޞަދަށް ބަލައި ތަޠުބީޤުކުރެވޭ ރިޕޯޓެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 85–87)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 12، 13، 16 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ދައުލަތުގެ ބަހުސުގައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 142 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުގެ ބަހުސުގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 285 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުގެ ބަހުސުގައި)، 268 ވަނަ މާއްދާ، 284 ވަނަ މާއްދާ
• މާލިއްޔަތާބެހޭ ސަރކިއުލަރ ނަންބަރު 07/2011
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/44 (އިސްމާޢީލް ސުޖާއު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/69 (އަމާނާ ތަކަފުލް (މޯލްޑިވްސް) ޕލކ ވ. ޝަރޫ ލޯންޗް ސަރވިސަސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/53 (ޕްރޮޕަޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްމަނިކު) (ދައުލަތުގެ ބަހުސުގައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/87، 88، 89، 90، 91 އަދި 2019/SC-A/09 (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ.އެންޑް.ސަން މޯލްޑިވްސް) (ދައުލަތުގެ ބަހުސުގެ ފުޓްނޯޓުގައި)