ސެންޓަރ އެންޓަރޕްރައިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް

ނަތީޖާ: ނިމުނު ގޮތް ލިޔުމުން ނޭނގޭ (ރިޔާސަތު ފަނޑިޔާރު: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު: ދަރަނި އަޅާކެނޑުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތް)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 389/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ޤަޟިއްޔާއެއްގައި، ދައުލަތުން ސެންޓަރ އެންޓަރޕްރައިސަސްއަށް ދައްކަންޖެހޭ ސާބިތު ދަރަނި (ޑޮލަރު) އެ ކުންފުނިން ދައުލަތަށް ދައްކަންޖެހޭ ސާބިތު ދަރަންޏާ (ރުފިޔާ) ސިވިލް ކޯޓުން އަޅާކެނޑުމަކީ، ކުރިން ހަމަ އެ ކޯޓުގެ ތަންފީޛީ ޤަޟިއްޔާއެއްގައި (1801/Cv-C/2020) ދެފަރާތުގެ ރުހުމެއް ނެތި ދަރަނި އަޅާނުކެނޑޭނެކަމަށް ނިންމާފައިވަނިކޮށް ކުރެވިދާނެ ކަމެއްތޯ؛ ދަރަނި އަޅާކެނޑުމަށް ދެފަރާތުގެ ރުހުން ލާޒިމްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ސަލީމްގެ ރައުޔު) ދަރަނި އަޅާކެނޑުމަކީ އެއްފަރާތުން އަނެއް ފަރާތަށް ދައްކަންޖެހޭ ދެ ދަރަންޏެއް ނުވަތަ ފައިސާ ދެފަރާތުގެ ރުހުމާއެކު އަޅާކެނޑުމެވެ؛ ދެ ދަރަނި ދެފަރާތުގެ އެއްބަސްވުމާއެކު (އެއް ދަރަނި ކުރިން އުފެދިފައިވީނަމަވެސް) އަޅާކެނޑުމަކީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުއްދަ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 25، 32)
2. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ސަލީމްގެ ރައުޔު) އެއް ދަރަންޏަކީ ރުފިޔާއިން އަނެއް ދަރަންޏަކީ ޑޮލަރުން ސާބިތުވެފައިވާ، އެއް ބާވަތެއްގެ ނޫން ދަރަނި، ދެފަރާތުގެ ރުހުމެއްނެތި އަޅާކެނޑުމަކީ އިންޞާފުވެރި ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 38)
3. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ސަލީމްގެ ރައުޔު) އެއް މަރުޙަލާއެއްގެ ކޯޓަކުން ނިންމި ނިންމުމެއް ބަދަލުކުރެވޭނީ އެއަށްވުރެ މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަކުން (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ))؛ ކުރީގެ ތަންފީޛީ ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ދަރަނި އަޅާނުކެނޑޭނެކަމަށް ނިންމާފައިވަނިކޮށް، ފަހުގެ ތަންފީޛީ ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ހަމަ އެ ކޯޓުން ދަރަނި އަޅާކެނޑުމަކީ ކުރީގެ ނިންމުމާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމުގައި ވެ، ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލްގެ އުޞޫލު ތަޠްބީޤުވެއެވެ. (ޕެރ. 39–43)
4. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ސަލީމްގެ ރައުޔު) ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ ޤަޟިއްޔާގައި ބެލޭނީ ސާބިތުވެފައިވާ ދަރަނި ނުވަތަ އިލްތިޒާމު ޙުކުމާއެއްގޮތަށް އަދާކޮށްފައިވޭތޯ އެކަންޏެވެ؛ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި ނިމިފައިވާ ކަންކަމަށް އުނިއިތުރު ނުގެނެވޭނެއެވެ؛ ތަންފީޛުގައި ކޯޓުގެ ދައުރަކީ އިދާރީ ދައުރެއް ކަމާއި ޙުކުމަށް ޢަމަލުނުކުރާނަމަ ޤާނޫނުގައިވާ ފިޔަވަޅުތައް އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް އެޅުމެވެ. (ޕެރ. 44–46)
5. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ތަފާތު ރައުޔު) ހަމަ އެ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުގައި ބަލާ ތަފާތު ތަންފީޛީ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި އެވަގުތަކު އޮތް ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ތަފާތު ފިޔަވަޅު ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާ ޚިލާފަށް ކުރީގެ ނިންމުން ބަދަލުކުރުމެއް ނޫނެވެ؛ 143 (ރ) އިން ލާޒިމްކުރަނީ މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުމަށް ތަބާވުން ކަމަށްވެ، އެއް މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުމަށް ތަބާވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 49–55)
6. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ތަފާތު ރައުޔު) ނިހާއީ ވެފައިވާ ސާބިތު ދަރަނި ކޯޓުން އަޅާކަނޑައި ބާކީ ދެއްކުމަށް އެންގުމަކީ (ޤާނޫނީ ގޮތުން ކޯޓުން އަޅާކެނޑުން) ހުއްދަ ކަމެއް ކަމާއި، އޭގައި ދަރަނިތައް ބިނާވާ މުޢާމަލާތްތަކުގެ މެދުގައި ގުޅުމެއް އޮތުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނެއް ނެތުމަކީ ސާބިތު ދަރަނި އަޅާނުކެނޑޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ސާބިތު ދަރަނި އަޅާކެނޑުމަށް ދަރަނިވެރިޔާގެ ނުވަތަ އަރަނިވެރިޔާގެ ރުހުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ އަޅާނުކަނޑައި އެއް ފަރާތަށް ފައިސާ ލިބިދިނުމަކީ ނުޙައްޤު މަންފާއެއް (unjust enrichment) ލިބިދިނުމެވެ. (ޕެރ. 56–63)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/259 ޤަޟިއްޔާ (އިބްރާހީމް ސުޖާޢު ވ. ޙާމިދު އިސްމާޢީލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/25 ޤަޟިއްޔާ (ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް (ބީ.ވީ.އައި) ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/254 ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/07 ޤަޟިއްޔާ (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ) ވ. މަޢުރޫފާ އަބޫބަކުރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/48 ޤަޟިއްޔާ (ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ ވ. އަތަމާ އިންވެސްޓްމަންޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/15 ޤަޟިއްޔާ (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/101 ޤަޟިއްޔާ (މުޙައްމަދު ޔާސިރު ވ. އިބްރާހީމް ޙަސަން)