ލޯކަލް ގަވަރމެންޓް އޮތޯރިޓީ ވ. އަފާމީ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 370/Cv-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިނާކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ މަސައްކަތް ރަށުގެ ރައްޔިތުން ހުއްޓުވުމާ ގުޅިގެން ދައުލަތުން މަސައްކަތް ހުއްޓުވުމުން ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ސިވިލް ކޯޓުން ނަގައިދީފައިވަނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހިސާބުކުރުމާއި ގެއްލުން ކުޑަކުރުމާ ގުޅޭ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކާއި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައާ ގުޅޭ އުޞޫލާ ޚިލާފަށްތޯ؛ އަދި ކޮންޓްރެކްޓަރު އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކުރި ކަމަށް ބުނާ ލޮގްފޮތާއި ލިޔުންތަކަށް ބިނާކޮށް ބަދަލު ނަގައިދެވިދާނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ އާންމު އުޞޫލުން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ. ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނާނީ ދަފްޢު ކުރިމަތިކުރި ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދެވޭނީ ގެއްލުން ސާބިތުކޮށްދެވިގެންނެވެ. (ޕެރ. 25)
2. ޚަރަދުކުރިކަން ސާބިތުވާ ފައިސާއާއި ސާބިތުކޮށްދެވޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދީ، ޚަރަދުކުރިކަން ނޭނގޭ އިންވޮއިސްތަކާއި، އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠުތަކަށް ނުވާ ޖުރުމާނާއާއި، މިންވަރު ސާފުނުކުރެވޭ ލިބެން އޮތް ފައިދާއާއި، އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ވަކީލުގެ ފީ ނަގައިނުދީ، ހެކި ވަޒަންކޮށް ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ، އެއީ ގެއްލުން ސާބިތުކުރުމާ ގުޅޭ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ކަނޑައެޅުންތަކާ ޚިލާފުވުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 26، 29)
3. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުޞޫލުން ހިންގުމުގެ ޤާނޫނުގައި ރަށުގެ ތަރައްޤީއާ ގުޅޭ ކަންކަމުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޝްވަރާ ހޯދުން ލާޒިމްކޮށްފައިވާއިރު، ދައުލަތުން އެކަން އުޞޫލުން ނުކުރުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ރައްޔިތުންގެ ހިތްހަމަނުޖެހުން ކުރިމަތިވެ ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ގެއްލުން ލިބުނު ހާލަތެއްގައި، ކޮންޓްރެކްޓަރުގެ އިހުމާލެއް ނެތްނަމަ، އެ ގެއްލުމަކީ ދައުލަތުން ޒިންމާވާން ނުޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށް ބުނުމަށް ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ބަޔާންކުރަން ޖެހެއެވެ؛ އެފަދަ ސަބަބެއް ދައްކާފައިނުވާތީ ދައުލަތުގެ އެ ދަފްޢު ޤަބޫލު ނުކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 28)
4. މަސައްކަތުގެ ސައިޓް ލޮގްފޮތުގައި ސޮއިކުރުމުގެ ޒިންމާ އެއްބަސްވުމުން މަސައްކަތުގެ ވެރިފަރާތަށް ނުވަތަ އެ ފަރާތުން ކަނޑައަޅާ ފަރާތަށް ލާޒިމްކޮށްފައިވާއިރު، ލާމަރުކަޒީ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ރަށުގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓާ ރަށު ކައުންސިލުން ސޮއިކޮށް ތައްގަނޑު ޖަހާފައިވާ ލޮގްފޮތުގެ ޞަފްޙާތަކަކީ ހަމައެކަނި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން އަމިއްލައަށް ތައްޔާރުކުރި ލިޔުންތަކެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ އެ ލިޔުންތަކަށް ބުރަދަން ނުދެވޭނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ބަޔާންނުކުރެވޭނަމަ އެ ލިޔުންތަކަށް ބިނާކުރުމަކީ ޚިލާފެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިދާރީ ދާއިރާތައް ލާމަރުކަޒީ އުޞޫލުން ހިންގުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) (އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތު)
• އެއްބަސްވުމުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/30 (ޝަމީމް ޢަބްދުﷲ އަބޫބަކުރު ވ. ވަޙީދު އިސްމާޢީލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/08 (ގަލްފް ކްރާފްޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަކުއާ ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/28 (އެޗް.އެމް. ލޫލޫ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ)