ފާޠިމަތު ހިންދު ޢަބްދުލްމުހްސިން ވ. ގދ. ތިނަދޫ ކައުންސިލް

ނަތީޖާ: އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ގދ. ތިނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 247/Q10C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގޯއްޗަށް އެދި ހުށަހެޅި ފޯމު ކައުންސިލުން ގެއްލި، އެ ފޯމުގެ އެންޓްރީ ނަންބަރުގައި އެހެން މީހަކަށް ގޯތި ދޫކުރެވުނުކަމަށް ބުނާ މައްސަލައެއްގައި، ދަށުކޯޓުން މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކޮށް، ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމި ނިންމުން ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންމެ މައްސަލައަކާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތައް (material facts) ދެނެގަތުމަކީ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގެ ފަނޑިޔާރުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ؛ ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ނުކުތާތައް (legal issues) ސާފުވާނީ ޙަޤީޤަތްތައް ދެނެގަނެވިގެންނެވެ. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި މައުޟޫޢަށް ވަނުމުގެ ކުރިން ދަށުކޯޓުން ވާޤިޢާ ޞައްޙަކޮށް ކަށަވަރުކޮށްފައިވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 11، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/09)
2. މައްސަލައެއް ދަށުކޯޓަށް ތަޙްވީލްކުރުމުން، ތަޙްވީލްކުރި ސަބަބުތަކުގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން ކުރިން ހުށަނޭޅޭ އައު ހެކި ހުށަހެޅުމަށް ކޯޓަށް އެންގިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 12، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/08)
3. ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ލިޔުމުން (އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ ޖަވާބު) ތަޙްޤީޤެއް ކުރެވިފައިވާކަން އެނގޭނަމަ، އެ ތަޙްޤީޤު ރިޕޯޓާއި ފުލުހުންނަށް ހޯދިފައިވާ ކަންކަން ހޯދައި ދަށުކޯޓުން އެކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ؛ އަދި ގޯތި ދޫކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތަށް ހިނގާފައިވޭތޯއާއި ޙައްޤުނޫން މަންފާއެއް ލިބޭ ގޮތަށް ނުފޫޒު ފޯރުވާފައިވޭތޯ މަދަނީ މިންގަނޑުން ބަލައި ގޮތް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 14-17)
4. ދަޢުވާގައި ހޯދުމަށް އެދޭ ގޯތި މިހާރު ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތު އޮތް މައްސަލައެއް ކަމަށްވާތީ، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެ ފަރާތަށް ތަދައްޚުލުވުމުގެ ފުރުޞަތުދީ ޚަޞްމެއްގެ ގޮތުގައި ހިމަނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 18)
5. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ގޮތް ކަނޑައެޅޭ މިންވަރަށް ދަށުކޯޓުން ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން މައްސަލަ އަލުން ބެލުމަށް ދަށުކޯޓަށް ތަޙްވީލްކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 19-20)
6. (ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢުގެ ރައުޔު) ޤާނޫނުއަސާސީގެ 232 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކައުންސިލްތަކަށް ޖަވާބުދާރީވަނިވި އުޞޫލުތަކުގެ މަތިން ކަންކަން ހިންގުން ލާޒިމުވާތީ، ކައުންސިލުގެ ޢަމަލުތަކާ ގުޅިގެން ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތު ދެއްކުމަކީ ކައުންސިލުގެ ޒިންމާއެކެވެ. ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ނަމަވެސް، ހުށަހެޅުނު ފޯމު ކައުންސިލުގެ ކޮންޓްރޯލްގައި ހުއްޓައި ގެއްލިފައިވާކަމާއި އެންޓްރީ ފޮތުގައި ނަން ބަދަލުކުރެވިފައިވާކަން ސާބިތުވުމުން، ޢަމަލުކުރި ގޮތް ޖަސްޓިފައިކޮށް ދިނުމުގެ ބުރަ ކައުންސިލަށް ފުރޮޅެއެވެ؛ ފޯމަށް ވީގޮތެއް ނޭނގޭކަމަށް ބުނުމުން ކައުންސިލު ޒިންމާއިން ބަރީއަ ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 24، 26-35)
7. (ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢުގެ ރައުޔު) ޤަވާޢިދަކާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގައި ޤަވާޢިދުގެ ވަކި މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދީ ޚިލާފުވާގޮތް ބަޔާންނުކޮށްފިނަމަ އެ ނުކުތާ ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ؛ އަދި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައެއްގައި އެ ޤާނޫނުގެ 321 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނާ ނުކުތާ ބަލައިގަންނަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 44-45)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 232 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 81 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 321 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/09 (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/08 (ގަލްފް ކްރާފްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަކުއާ ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: މަޢާނާ މުޙައްމަދު ވ. އިބްރާހީމް މުޢިއްޒު އާއި އިތުރު ހަތަރު ފަރާތެއް [2021] SC 102 (ޕެރ. 29)