ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ފަޔާޟް

ނަތީޖާ: ފަނޑިޔާރު ޙުޒައިފާ މުޙައްމަދުގެ ރައުޔުން ދައްކަނީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމްކުރުމަށް (ނިމުނުގޮތުގެ ބައި ކިޔޭކަށް ނެތް)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، އެހެން ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅުމަށް ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިޔުމަށްފަހު، އެހެން ކޯޓަކަށް ދަޢުވާ ހުށަހަޅާނެ މުއްދަތު ކަނޑައަޅާފައިނެތް ޙާލަތުގައި ޢަމަލުކުރާނެގޮތް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 120 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރު، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާޢަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 94 ވަނަ މާއްދާ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B4/SHN/(584-2020)/2022/19

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އެހެން ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅުމަށް ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިޔުމަށްފަހު، އެ ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހެޅުމަށް ޤާނޫނުގައި މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ޙާލަތުގައި ޢަމަލުކުރާނީ ކޮން ގޮތަކަށްތޯ، އަދި ބޭކާރު ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢާބެހޭ ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުޑަކުއްޖެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި ޖިންސީ ނިޔަތެއްގައި އަތްލުމުގެ ދަޢުވާ ފުރަތަމަ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓެއްގައި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އުފުލުމަށްފަހު، ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންގޮސް، ލިޔެކިޔުން ލިބުނުތާ 6 މަހާއި 9 ދުވަސް ފަހުން ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ބަލައިގަނެ، ދަޢުވާ ހުށަހަޅާފައިވަނީ ބޭކާރު ލަސްވުމާއެކު ކަމަށް ބަލައި، ދަޢުވާ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ފުރަތަމަ ދަޢުވާ މުއްދަތުގައި އުފުލާފައިވާކަމަށާއި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައިވާ ދިފާޢެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާކަމަށާއި، ޝިފާޢު ޤަޟިއްޔާ ތަފާތުކަމަށާއި، ލަސްވީ ކޮވިޑްގެ ގޮންޖެހުންތަކާ ހުރެ ކަމަށެވެ. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ އަލުން ހުށަހެޅީ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ނޫންކަމަށާއި، ކޮވިޑް ދުވަސްވަރުވެސް އީމެއިލުން މައްސަލަތައް ހުށަހެޅުނު ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަލުން ހުށަހެޅުމަށް މުއްދަތެއް ނެތް ޙާލަތުގައި މާނަކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 25(ބ) ގެ 'އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިން' ގެ މިންގަނޑު ހިނގައެވެ؛ 6 މަހަށްވުރެ ދިގު ލަސްވުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ދައުލަތަކަށް ދައްކައިނުދެވުނީތީ އެއީ ބޭކާރު ލަސްވުމެކެވެ؛ މައްސަލައިގެ ހައްސާސްކަމުން ޤާނޫނުގެ އިމުން ބޭރުން އިސްތިސްނާއެއް ނުދެވޭނެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދުގައި ތިބި މީހެއްގެ މައްޗަށް ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ދަޢުވާ އުފުލަންވާނީ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ފުރަތަމަ ހާޟިރުކުރެވޭތާ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ))؛ މި މައްސަލާގައި ފުރަތަމަ ދަޢުވާ އުފުލީ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައެވެ. (ޕެރ. 16–19)
2. ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވެދާނެ ދިފާޢެއް ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅިދާނެއެވެ؛ އެ ދިފާޢަކީ ދަޢުވާ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަކާ ނުލައި ގޮތެއް ނިންމޭނެ ދިފާޢަކަށް ވާންވާނެއެވެ؛ އަދި ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން އެ ދިފާޢު މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުކޮށްދީފިނަމަ، ދަޢުވާ ބެލޭނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި މައްސަލަ ނިންމަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 21–22)
3. ބޭކާރު ލަސްވުމާއެކު ދަޢުވާ ހުށަހެޅިކަމަށް ބުނެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢުތަކުގެ ބާބަށް ޙަވާލާދީ ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމަކީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރާއި 120 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭނެ ހުށަހެޅުމެކެވެ. (ޕެރ. 24)
4. ނިންމުމުގައި ނުރަނގަޅު މާއްދާއަކަށް ޙަވާލާދީފައިވީނަމަވެސް، ފަނޑިޔާރު ބަޔާންކުރި ނައްޞާއި ނިންމުމުގެ އަސާސުން ދޭހަވާނަމަ އެއީ ލިޔުމުގެ ކުށެއް ކަމުގައި ބެލެވި، ނިންމުމަށް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ. (ޕެރ. 25)
5. ޤާނޫނުގައި ކަމެއް ކުރުން ލާޒިމުކޮށް ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ކަންކަމުގައި (މިސާލަކަށް ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިޔުމަށްފަހު އެހެން ކޯޓަކަށް ހުށަހެޅުން)، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނުގެ 25 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގައިވާ ގޮތަށް އެކަން ކުރަންވާނީ އެކަށީގެންވާ އަވަސް މިނެއްގައި، ބޭކާރު ލަސްވުންތަކެއް ނުހިމެނޭ ގޮތަށެވެ؛ މިކަން ވަޒަންކުރަންވާނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވަށައިގެންވާ ޙާލަތާއި ޙަޤީޤަތްތަކަށް ބަލައި، ލަސްވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކަކަށް ބިނާވި ލަސްވުމެއްތޯ ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 27–28، 31)
6. ކޮވިޑް-19 ގެ ފުރަބަންދު ދުވަސްވަރުވެސް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ދޮރު މުޅިން ބަންދުވެފައި ނުވާއިރު، އީމެއިލްގެ ޒަރީޢާއިން ހުށަހެޅުމަށް މަސައްކަތްކުރިކަމެއް ނުވަތަ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ދައްކައިނުދީ، ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހެޅުމަށް 6 މަހަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއް ނެގުމަކީ ބޭކާރު ލަސްވުމެކެވެ. (ޕެރ. 30–31)
7. ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ މުއައްސަސާތަކުން ޤާނޫނު ނަގަހައްޓައި އޭގެ އިމުގެ ތެރެއިން އިންޞާފަށް ވާޞިލުވާން ޖެހޭއިރު، މައްސަލައިގެ ބާވަތަށް ނުވަތަ ހައްސާސްކަމަށް ބަލައި ޤާނޫނުގެ އިމުން ބޭރުން ދައުލަތުގެ ފަރުވާކުޑަކަމަށް އިސްތިސްނާއެއް ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 32–33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) (2 ވަނަ އިޞްލާޙުގެ ކުރިން އޮތް ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 120 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިއުމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '33 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2020 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 2 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވާ ދިފާޢުތަކުގެ ބާބު (ލިޔުމުގައި '62 ވަނަ ބާބު')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނު) ގެ 25 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޕްރޮސިކިއުޓްކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (76-2017/R) ގެ ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިއުމާބެހޭ މާއްދާ
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (01-REG-SC-2021) (މައްސަލަ އަނބުރާ ފޮނުވުމާބެހޭ މާއްދާ)
• 2022/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު)
• 2022/HC-B12/53 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޝަރުވަތު ޢަބްދުލްޣަނީ)
• 2021/HC-B12/40 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު)
• މުޞްޠަފާ މުޙައްމަދު ދީދީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (ސުޕްރީމް ކޯޓު)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ (ސުޕްރީމް ކޯޓު)