ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ސިއްރުކުރެވިފައި
ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ދަޢުވާ އަލުން ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ހާލަތުގައި، ދައުލަތުން ދެވަނަ ފަހަރަށް ދަޢުވާ އުފުލަންޖެހޭ މުއްދަތު
ދަށު ކޯޓު: - XXXX
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ހައިކޯޓުން އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހު 173 ދުވަސް ފަހުން ދައުލަތުން އަލުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާ، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އާއި 2022/SC-A/23 ގެ ދަށުން ބާޠިލުކުރުން ރަނގަޅުތޯ، އަދި 2022/SC-A/23 އަކީ ޕަރ އިންކިއުރިއަމް ނިންމުމެއްތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: 2017 ގައި ހިނގި ހާދިސާއަކާ ގުޅިގެން ކުޑަކުއްޖަކާ ގުޅޭ ޖިންސީ ކުށުގެ ދަޢުވާތައް ދައުލަތުން އުފުލުމުން، އިޖުރާއީ ނުކުތާއަކާ ހުރެ ދަށު ކޯޓުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ނިންމިއެވެ. 26 ޖޫން 2019 ގައި ހައިކޯޓުން (2019/HC-N-A/10) އަލުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ބަލަންޖެހޭނެކަމަށް ނިންމުމުން، ދައުލަތުން 173 ދުވަސް ފަހުން 15 ޑިސެންބަރު 2019 ގައި ދަޢުވާ އަލުން ހުށަހެޅިއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ދަށު ކޯޓުން 2022/SC-A/23 ތަޠުބީޤުކޮށް، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގައިވާ އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނުގައި ދަޢުވާ ހުށަނޭޅޭތީ ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 2022/SC-A/23 އަކީ ޤާނޫނުގައި ނެތް ނަތީޖާއެއް ކޯޓުން އުފައްދާފައިވާ ޕަރ އިންކިއުރިއަމް ނިންމުމެއްކަމަށާއި، ލަސްވީ ދަށު ކޯޓުން އަޞްލު ލިޔުންތައް ނުލިބިގެންކަމަށެވެ. ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތްތަކުން ބުނީ ދައުލަތުން ހަމައެކަނި ދަޢުވާ ފޯމުގެ ތާރީޚު ބަދަލުކުރުމަށް 173 ދުވަސް ނެގުމަކީ މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނޫންކަމަށާއި، ލަސްވުމުން ދުސްތޫރީ ޙައްޤުތަކަށް އުނިކަން އައިކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޕަރ އިންކިއުރިއަމް ނުކުތާ ދަށު ކޯޓަށް ހުށަނޭޅި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަށް އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ނެތެވެ. ބަހުސްގެ ބޭނުމަށް ބެލިއިރުވެސް 2022/SC-A/23 ގައި 35 (ބ) ގެ ނަތީޖާ ސާފުކޮށް ކަމާގުޅޭ ނުކުތާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވެއެވެ. ލަސްވުމަކީ އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނުގައި ބޭކާރު ލަސްވުމެއްނެތި ކުރިކަމެއްކަން ދައުލަތަށް ދައްކައިނުދެވުނެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ދަށު ކޯޓަށް ހުށަނޭޅޭ އައު ޤާނޫނީ ނުކުތާއެއް މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތަކީ ވަރަށް ހަނި ފުރުޞަތެކެވެ؛ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދު (2011) ގެ 44 ވަނަ މާއްދާއާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/57 ގައިވާ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ނެތްނަމަ އެ ނުކުތާ ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ (ޕެރ. 18-22).
- ދަށު ކޯޓުގައި މަތީ ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ތަޠުބީޤުކޮށް ބަހުސްކޮށް، ދެން ހައިކޯޓުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އެ ނިންމުމަކީ ޕަރ އިންކިއުރިއަމް ނިންމުމެއްކަމަށް ބުނުމަކީ، ސަބަބުވެރި އިންސާނެއްގެ ވިސްނުމުން ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެފަދަ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލައިފިނަމަ މަތީ ކޯޓުތަކަކީ ކޮންމެ މައްސަލައެއް އަލުން ބަލާ ކޯޓުތަކަކަށް ވާނެއެވެ (ޕެރ. 21).
- މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުމަކީ ޕަރ އިންކިއުރިއަމް ނިންމުމެއްކަމަށް ބުނާނަމަ، އެ ނިންމުމުގައި އެދެވިގެންވާ ވަރަށް ކަމާގުޅޭ ޤާނޫނުތަކަށް ނުވަތަ ކޯޓުތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާކަން ސާފުވާ މިންވަރަށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ (2019/SC-A/15 އަށް ތަބާވެ) (ޕެރ. 24-25).
- 2022/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު) ގައި މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ތަޠުބީޤުކުރުމަކީ ޤާނޫނުގައި ނެތް ގައިދެއް އަމިއްލައަށް އުފެއްދުމެއް ނޫނެވެ؛ މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ ކަމެއް އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނުގައި ބޭކާރު ލަސްވުމެއްނެތި ނުކުރުމުގެ ނަތީޖާ ސާފުކޮށް އެއީ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ މުއްދަތު ފާއިތުވުމެވެ؛ އެހެންކަމުން އެ ނިންމުމަކީ ޕަރ އިންކިއުރިއަމް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ (ޕެރ. 27-29).
- ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ނިންމާ މައްސަލައެއް އަލުން ހުށަހަޅައިފިނަމަ ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެކަމަށް ހައިކޯޓުން ނުވަތަ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޙާލަތުގައި، ދެވަނަ ފަހަރަށް ދަޢުވާ އުފުލުމުގައި ލަސްވި ފަރާތުން، އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ކަންކޮށްފައިވާކަމާއި ބޭކާރު ލަސްވުމެއް ނުހިމެނޭކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ (2022/SC-A/23 އަށް ތަބާވެ) (ޕެރ. 30).
- ދަށު ކޯޓުގައި ހުރި އަޞްލު ލިޔުންތައް ހޯދަން ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަށްފަހު 3 މަސް ހޭދަވުމާއި ލިޔުން ލިބުމަށްފަހުވެސް ދުވަސްތަކެއް ހޭދަވުމުން، ލަސްވީ ހަމައެކަނި ލިޔުން ނުލިބިގެންކަމަށް ޤަބޫލުކުރަން ދަތިވެ، 173 ދުވަސް ފަހުން ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމަކީ އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނުގައި ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ ކުޑަކުއްޖެއްގެ ޙައްސާސީ މައްސަލައެއް ކަމުގައިވިޔަސް ދައުލަތުގެ ލަސްވުމަށް ކޯޓުން ފަރުވާއެއް ނުދެވޭނެއެވެ (ޕެރ. 31-32، 34).
- ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ކޯޓުން ލަސްވުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނާއި ފަރުދުންގެ ޙައްޤުތައް ނެގެހެއްޓުމުގެ ދައުލަތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުން ބަރީޢަވުމަށް ދެއްކިދާނެ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ (ޕެރ. 33).
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
- ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދު (2011) ގެ 44 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 ވަނަ މާއްދާ އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ދައުލަތުން ހުށަހެޅި)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 50 އަދި 51 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކުން ހުށަހެޅި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 61 ވަނަ މާއްދާ (ދައުލަތުން ހުށަހެޅި)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 23 ވަނަ މާއްދާ، 53 ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާކުރި ކުށްތައް)
- ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02
- 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- 2022/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު)
- 2019/SC-A/57 (ކަޕޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް)
- 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
- 2022/HC-B12/53 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޝަރުވަތު ޢަބްދުލްޣަނީ)
- 2022/HC-B12/111 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ފިޔާޟް)
- 2019/HC-N-A/10
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.