އިބްރާހީމް ޢަބްދުﷲ ވ. ޢަބްދުއްޝުކޫރު ޢަބްދުއްލަޠީފް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ހއ. އިހަވަންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 66/A7C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދެމީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓަރީކުރެވިފައިވާ ދޯނި، ހިއްސާވާ މިންވަރު ރަޖިސްޓަރީގައި ބަޔާންނުކޮށް ހުރުމުން ދެފަރާތަށް ހަމަހަމައަށް މިލްކުވާ ދޯންޏެއްކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅީ ރަނގަޅަށްތޯ، އަދި ރަޖިސްޓަރީގައިވާ މީހަކު މިލްކުވެރިކަމުގައި ޝާމިލުނުވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ކާކުގެ މައްޗަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މުދަލެއް ރަޖިސްޓަރީކުރުން ޤާނޫނުން ލާޒިމްކުރާ ޙާލަތުގައި، ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާއަކުން ވަކި މީހެއްގެ ނަމުގައި ރަޖިސްޓަރީކޮށް ދޫކުރާ ރަސްމީ ރަޖިސްޓަރީއަކީ އެ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަން ސާބިތުކުރުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ އެންމެ ބާރުގަދަ ހެކި އަދި ޔަޤީނީ ދަލީލެވެ؛ އެހެންގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު، ރަޖިސްޓަރީގައިވާ ފަރާތްތަކަކީ މިލްކުވެރިންކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22، 23)
2. ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުތައް ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުގައި ބޭނުންކުރަންވާނީ ރަޖިސްޓަރީކޮށްގެންނެވެ. (ޕެރ. 21)
3. ރަޖިސްޓަރީގައި ނަން ހިމެނޭ ފަރާތެއް އެ މުދަލުގެ މިލްކުވެރިކަމުގައި ޝާމިލުނުވާކަމަށް ބުނާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އެކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮވެއެވެ. (ޕެރ. 23)
4. މަދަނީ ޚުޞޫމަތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އުފުލުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ؛ ނަމަވެސް ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާ ދަފްޢެއް ސާބިތުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އޮންނަނީ އެ ދަފްޢު ކުރިމަތިކުރި ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ އަދި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައިގައި ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރައާއި (burden of production) ހުށަހަޅާ ހެކި އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ޤަބޫލުކުރުވުމުގެ ބުރަ (burden of persuasion) ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 29، 33)
5. ރަޖިސްޓަރީއަށް ބިނާކޮށް ޙިއްޞާ ބައިކޮށްދިނުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއަކަށް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރުކޮށް އަނެއް ފަރާތް މިލްކުވެރިކަމުގައި ޝާމިލުނުވާކަމަށް ދަފްޢުކުރާނަމަ، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ދަފްޢުކުރާ ފަރާތަށް ފުރޮޅެއެވެ. (ޕެރ. 33)
6. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާއާ ނުވަތަ ހެކި ސާބިތުކުރުމުގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބުނެ ނުދެވޭނަމަ، އަދި ދަށުކޯޓުން ޝަރީޢަތް ކުރިއަށްގެންދިޔަ ގޮތާމެދު އެ މަރުޙަލާގައި ސުވާލު އުފައްދާފައި ނުވާނަމަ، ނިންމުމަށް ބަދަލުގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 27، 35)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 69/78 (ކަނޑުގައި ދުއްވާ އުޅަނދުތައް ދުއްވުމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 1 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/17 (އިބްރާހީމް ޝިޔާރު ވ. ޢަބްދުﷲ ވަޙީދު) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/21 ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-F/02 ޤަޟިއްޔާ (ޕީޑީއެފްގައި އޮތް ގޮތަށް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2023/SC-A/28 (އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގަސްވެލި އައިލެންޑްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) ޤަޟިއްޔާ