ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ފޮރުވާފައި

މި ޤަޟިއްޔާގައި ފަރާތްތަކުގެ ނަން ފޮރުވާފައި.

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، މައުޟޫޢީ ޙުކުމަކަށް އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި xxx

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިންސީ ގޯނާކުރުމުގެ ކުށުގެ ދަޢުވާއެއް، ހައްޔަރުކުރިއިރާއި ތަޙްޤީޤުގައި އެ ނަމުން ތުހުމަތު ބަޔާންނުކުރުމުގެ ސަބަބުން (2020/HC-A/108 އަށް ހަވާލާދީ) ޝަރީޢަތް ހިންގުމަށްފަހު ދަށު ކޯޓުން ބާޠިލުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާއި ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 117 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަރީޢަތުގައި މައުޟޫޢީ ގޮތުން ނުބަލާ ގޮތެއް ނިންމޭނެ އިޢުތިރާޟު ހުށަހެޅޭނީ ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިންނެވެ. ޝަރީޢަތް ފެށުމާއެކު އެ ދޮރު ބަންދުވެއެވެ. އިސްތިސްނާއަކީ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ، ޝަރީޢަތް ފެށުމަށްފަހު ހާމަވާ ހެކި އެކަންޏެވެ. އެއިން ބޭރުން ޝަރީޢަތް ފެށުމަށްފަހު އެފަދަ ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ތަރުތީބު ގެއްލޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 20-21)
2. ކޮންމެ ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއްގައި ހިމެނޭ ކުށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަކަށް ތަޙްޤީޤުކުރެވިފައި އޮންނަންވާނެއެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 50 ވަނަ މާއްދާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ހ)). ނަމަވެސް ކުށާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ދެވިފައިވޭތޯއާއި އެކަށީގެންވާ ތަޙްޤީޤެއް ކުރެވިފައިވޭތޯ ބަލަންޖެހެނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއް ވަކިން، އޭގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 28-29)
3. ޤާނޫނުއަސާސީގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ (suspect) އާއި ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހާ (accused) އާ ދެމެދު ތަފާތުކޮށްފައިވެއެވެ. ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާއަށް ލިބޭ ދުސްތޫރީ ޙައްޤަކީ ހައްޔަރުކުރި ސަބަބު ވަގުތުން އެންގުމެވެ؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ކޮން ކުށެއްކަން އެންގުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއީ ޝަރުޠެއް، ދުސްތޫރީ ޙައްޤެއް ނޫނެވެ. ދަޢުވާގެ ބާވަތާއި ސަބަބު ލަސްނުކޮށް ދޭހަވާ ބަހުން އެނގުމަކީ ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ މީހާގެ ދުސްތޫރީ ޙައްޤެކެވެ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 (ހ)، ICCPR 14 (3) (a)). (ޕެރ. 31-36)
4. ހައްޔަރުކުރާއިރު ނުވަތަ ތަޙްޤީޤުގައި ޤާނޫނުގައިވާ ނަމުން ވަކި ކުށަކަށް ތުހުމަތު ބަޔާންނުކުރުމުގެ ނަތީޖާއަކީ ދަޢުވާ ކޯޓުން ބޭރުވުމެއް ނޫނެވެ؛ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 85، 87، 91 ވަނަ މާއްދާތަކުން ވެސް މިކަން ދޭހަވެއެވެ. އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ކޯޓުން ބަލަންޖެހެނީ، (1) ކުށުގެ ޢަމަލާ ގުޅިގެން އެކަށީގެންވާ ތަޙްޤީޤެއް ކުރެވިފައިވޭތޯއާއި، (2) މަޢުލޫމާތު ނުދިނުމުން ދަޢުވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް އޮޅިފައިވޭތޯއާއި ދިފާޢު ތައްޔާރުކުރުމަށް ހުރަސް އެޅިފައިވޭތޯއެވެ. (ޕެރ. 37-41)
5. ހައްޔަރުކުރާއިރު، ހައްޔަރުކުރާ ސަބަބާއި ކޮން ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން ކަމާއި ކޮން ކުށެއްކަން ދެނެގަނެވޭ ފަދަ މަޢުލޫމާތު ދިނުމުން އިޖުރާއީ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވެއެވެ؛ 82 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ ތަފްޞީލަކީ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރަންޖެހޭ ތަފްޞީލެކެވެ. ގަދަކަމުން ބަދުއަޚްލާޤީ ޢަމަލެއް ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތާއި ރޭޕާއި ޖިންސީ ގޯނާ ކުރަން އުޅުމުގެ ތުހުމަތުތައް ބަޔާންކުރުމުން ޖިންސީ ގޯނާގެ އުންސުރުތަކުގެ މަޢުލޫމާތު ދެވިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 45-48)
6. އިޖުރާއަތުގައި އުނިކަމެއް ހުރިކަމަށް ބަލާ ޙާލަތުގައިވެސް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ތަޙްޤީޤުގައި ހަނުހުރެފައިވާނަމަ ދިފާޢު ތައްޔާރުކުރަންޖެހެނީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަށް ކަމަށްވާތީ، ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ކުށާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތު ދިނުމުން އެ އިޖުރާއީ އުނިކަން ރަނގަޅުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 48)
7. ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/108 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލަކީ ތުހުމަތު ކުރެވުނު ކުށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ އުޞޫލެވެ؛ ވާޤިޢާ ތަފާތު މައްސަލައަކަށް އެ ޤަޟިއްޔާ އެއްގޮތަކަށް ތަޠުބީޤުކޮށް ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15، 26-30)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)؛ 50 ވަނަ މާއްދާ؛ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)؛ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، 44 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 82 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 84، 85، 87 (ހ)، 91، 105، 106 (ށ)، 107 (ނ) (2)، 117، 119 (ށ) ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2014 (ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޙަވާލާދީ (ރ)؛ "ޖިންސީ ގޯނާ" ގެ ތަޢުރީފު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 131 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ތުހުމަތުތަކުގެ ލިސްޓުގައި)
• މަދަނީ އަދި ސިޔާސީ ޙައްޤުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާހަދާ (ICCPR) ގެ 14 ވަނަ މާއްދާގެ 3 (a)؛ އދ. ހިއުމަން ރައިޓްސް ކޮމިޓީގެ ޖެނެރަލް ކޮމެންޓް 13
• ޔޫރަޕިއަން ކޮންވެންޝަން އޮން ހިއުމަން ރައިޓްސްގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ 3 (a)؛ އެމެރިކަން ކޮންވެންޝަން އޮން ހިއުމަން ރައިޓްސްގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ 2 (b)
• ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/108 (އިސްމާޢީލް ނާހިދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/112
• ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/430 (ދަށު ކޯޓުން ހަވާލާދިން)