ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ޢީސާ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، އެހެނިހެން ހުށަހެޅުންތަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުން ފެށިގެން އަލުން ބެލުމަށް ދަށުކޯޓަށް ފޮނުވި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް އެނގުން

ދަށު ކޯޓު: ތ. ބުރުނީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު N01C/SHN/4/2022/02

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހައްޔަރުކުރިއިރު ދިން ޤާނޫނީ އިންޒާރާއި ތަޙްޤީޤުގައި ބަޔާންކުރި ހާދިސާގެ ތާރީޚާ ތަފާތު ދުވަސްވަރެއްގެ ހާދިސާއަކަށް ދަޢުވާ އުފުލުމަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ އަސާސީ ޙައްޤުތައް ގެއްލި ދަޢުވާ ބާޠިލުވާ ފަދަ އިޖުރާއީ ގޯހެއްތޯ؛ އަދި ދަށުކޯޓުން ތަޠްބީޤުކުރި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާއަކާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އިތުބާރުކުރެވޭ މަޤާމެއްގައިހުރެ ކުޑަކުއްޖަކާމެދު ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގުމުގެ ދަޢުވާ ދައުލަތުން އުފުލިއިރު، ހައްޔަރުކުރިއިރު ދިން ޤާނޫނީ އިންޒާރާއި ބަންދު އިތުރުކުރުމުގައި ބަޔާންކުރީ އެއް އަހަރެއްގެ ޖަނަވަރީ މަހު ހިނގި ހާދިސާއެއް ކަމަށް ވެފައި، ދަޢުވާ އުފުލީ ތަފާތު އަހަރެއްގެ ޑިސެންބަރު މަހު ހިނގި ހާދިސާއަކަށެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ތަޙްޤީޤުގައި ސުވާލުނުކުރާ ކުށެއްގެ ތުހުމަތަށް ދަޢުވާ އުފުލި، ތަޙްޤީޤުގައި ލިބެންޖެހޭ ޙައްޤުތައް ނުދީ އުފުލި ދަޢުވާއެއް ކަމަށް ބަލައި، ދަޢުވާ މަޢުޟޫޢީގޮތުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ކަމަށް ބުރުނީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ އިންޓަވިއު ރެކޯޑިންގުގައި ފަހުގެ ހާދިސާއާ ގުޅިގެންވެސް ސުވާލުކޮށްފައިވާތީ މިއީ illegality އެއް ނޫން، irregularity އެއް ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ މި ނުކުތާ ދަށުކޯޓުގައި ނަގާފައިނުވާ ކަމަށާއި، އިޖުރާއީ ގޯސް ރަނގަޅުކުރެވޭނެ ގޯހެއް ނޫންކަމަށާއި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ގެއްލޭ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތާރީޚު ބަދަލުވުމުން ސުވާލުކުރުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތް ނަމަވެސް، ތަޙްޤީޤުގައި ފަހުގެ ހާދިސާއާ ގުޅިގެން ސުވާލުކޮށްފައިވާތީއާއި ކުށުގެ ޒާތަށް ބަދަލެއް ނައިސް އެކަށީގެންވާ ނޯޓިސް ލިބިފައިވާތީ، މިއީ ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުވާ ޢައިބެއް ނޫނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށުކޯޓުން ނިންމުމަށް ވާޞިލުވުމުގައި ރިޢާޔަތްކޮށް ތަޠްބީޤުކުރި ޤަޟިއްޔާއެއް ތަޠްބީޤުކުރި ގޮތަށް ޢިތުރާޟުކޮށް ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފެއް ބެލުމަށް، އެ ޤަޟިއްޔާއަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދަށުކޯޓުގައި ޙަވާލާނުދިނުމަކީ ހުރަހެއް ނޫނެވެ.
2. ހައްޔަރުކުރާ ވަގުތު ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދިނުމުގެ މައިގަނޑު ބޭނުމަކީ ހައްޔަރުކުރެވޭ ސަބަބާއި، ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤާއި ވަކީލުގެ ޙައްޤު ފަދަ އަސާސީ ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވާކަން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް އެންގުމާއި، ކުށާއި ޤާނޫނު ބުނެދީގެން ދިފާޢު ބިނާކުރުމަށް މަގުހުޅުވިފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ.
3. ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދެވެނީ ތަޙްޤީޤުގެ ކުރީކޮޅު ކަމުން ކުށުގެ ފުރިހަމަ ތަފްޞީލު ބުނެނުދެވުމާއި ފަހުން ތަޙްޤީޤަށް ހާމަވާ ތަފްޞީލަށް ބަދަލު އައުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ކުޑަކުދިންނާމެދު ހިންގޭ ޖިންސީ ކުށްތަކުގައި ހާދިސާ ހިނގި ފުރިހަމަ ތާރީޚު ކުއްޖާއަށް ބުނަން ދަތިވެދާނެތީ، ކުށުގެ ވެށީގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ނުލިބިދާނެ ކަމަށް ބަލައި ކަނޑައެޅޭ ވަކި ދުވަހެއް ދަޢުވާގައި ހިމެނުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ.
4. ތަޙްޤީޤުގެ ވަކި ހިސާބަކުން ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށުގެ ބާވަތް ނުވަތަ ހާދިސާ ހިނގި ތާރީޚް ނުވަތަ ދުވަސްވަރު ބަދަލުވެއްޖެކަން ފާހަގަވެއްޖެނަމަ، އެ ތުހުމަތާ ގުޅިގެން ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތާ ސުވާލުކޮށް ތަޙްޤީޤުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ ކުރިން ބަދަލުވި މަޢުލޫމާތު އެ ފަރާތަށް އަންގައި ސީދާ ސުވާލުކުރުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެވެ.
5. ކޮންމެ އިޖުރާއީ ގޯހަކީ މައްސަލަ ބާޠިލުވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު ދެމީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް). މައުޟޫޢަށް އަސަރުކުރާ ގޯހެއްތޯ ބެލުމުގައި ބަލަންވީ ކުރެވޭ ތުހުމަތު އެނގި އެކަމުގެ މައްޗަށް ތަޙްޤީޤުކުރެވުމުގައި ލިބެންޖެހޭ ޙައްޤުތައް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް ގެއްލިފައިވޭތޯއެވެ.
6. ތަޙްޤީޤުގައި ފަހުގެ ހާދިސާއާ ގުޅިގެންވެސް ސުވާލުކޮށްފައިވާ ހިނދު، އަދި ތުހުމަތަކީ އެއް ކުށް ތަކުރާރުކޮށް ކުރުމުގެ ތުހުމަތަކަށްވެ ކުށުގެ ޒާތަށް ބަދަލެއް ނައިސްފައިވާ ހިނދު، ހާދިސާގެ ތާރީޚު ބަދަލުވުމަކީ މުޅި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުވާ ފަދަ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢައިބެއް ނޫނެވެ؛ ދަޢުވާގައިވާ ކުށާ ގުޅޭ އެކަށީގެންވާ ނޯޓިސް ލިބިފައިވާކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '14')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޤާނޫނީ އިންޒާރާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '11' ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (3)) އަދި ލިޔުމުގައި '16' ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާބެހޭ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި '333' އަދި '332')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) (ދަޢުވާ ބިނާކުރި މާއްދާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) (ރައްދުވާ ފަރާތުން ޙަވާލާދިން މާއްދާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/108,109,110 ޤަޟިއްޔާ (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު ދެމީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/40 ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-B12/56,57,58 ޤަޟިއްޔާ