ޙަސަން އަޙްމަދު (ސޭވް ދަ ބީޗް) ވ. ސެއިލްފިސް ވ. މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 133/Cv-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލްގެ ޢަމަލުން ތަންފީޛު ނުކުރެވުނު މުއްދަތަށް އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު (7 އަހަރު) އިތުރުކޮށްދެވެން ނެތްކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާއި އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށްތޯއާއި، ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ދެއްކި އައިޑަލް ޗާރޖަށް ކައުންސިލް ޒިންމާނުކުރުވީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށްތޯ؛ އަދި އެއްބަސްވުން ފްރަސްޓްރޭޓްވެފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޑޮކްޓްރިން އޮފް ފްރަސްޓްރޭޝަން ތަރައްޤީވެފައިވަނީ އެއްބަސްވުމެއް އުފެދުނު ޙާލަތްތައް ބަދަލުވުމުން އެ އެއްބަސްވުން އޭގެ އަސްލު ސިފައިގައި ދެމެހެއްޓުމަކީ ބޭއިންސާފަށް މަގުފަހިވާ ޙާލަތްތަކުގައި، ވަޢުދުތައް ތުނޑުން ތުނޑަށް ފުރިހަމަކުރަންޖެހުމުގެ ހަރުކަށިކަން ލުއިކުރުމަށެވެ؛ މި ޑޮކްޓްރިންގެ ތަޢުރީފު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/34 ޤަޟިއްޔާގައި ދީފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 39-41)
2. ކޮންޓްރެކްޓެއް ފްރަސްޓްރޭޓްވުމުގެ އާންމު ހަމަތައް ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކުރާއިރު، 22 (ހ) ތަޠުބީޤުވުމަށް (1) މެދުވެރިވި ޙާލަތަކީ ކޮންޓްރެކްޓްކުރިއިރު ބައިވެރިން ހީނުކުރާފަދަ ޙާލަތަކަށްވުމާއި (2) އެ ޙާލަތުގެ ސަބަބުން ލާޒިމުކުރާ ކަމެއް ކުރުމަކީ ވެވެންނެތް ކަމަކަށްވުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭނެއެވެ؛ އަގު ބޮޑުވުމާއި ބައިވެރިއެއްގެ އިހުމާލު ނުވަތަ އަމިއްލަ ކުށުން މެދުވެރިވާ ޙާލަތު ފްރަސްޓްރޭޝަނެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެކަން 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ) އިން އެނގެއެވެ. (ޕެރ. 42-47)
3. ފްރަސްޓްރޭޝަން ބެލުމުގައި ތަޠުބީޤުކުރާނީ 2013/SC-A/34 ގައި އިނގިރޭސި ކޮމަން ލޯއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ތަޠުބީޤުކުރި މަލްޓި-ފެކްޓޯރިއަލް ހަމައެވެ؛ މީގައި ކޮންޓްރެކްޓުގެ މާއްދާތަކާއި ވަށައިގެންވާ ޙާލަތާއި، ބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ކަންކަމާއި، އުންމީދުކުރި ކަންކަމާއި، ފަހުން ކުރިމަތިވި ކަމުގެ ޠަބީޢަތަށް ރިޢާޔަތްކުރެވެއެވެ. (ޕެރ. 48-49)
4. ދެ ފަރާތަށް އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތައް އިޞްލާޙުކުރުމަށް ކޯޓުން އެންގުމަކީ ލާޒިމުކުރާ ނިންމުމެއް ނޫން، ދެފަރާތަށް ލިބިދެވޭ އިޚްތިޔާރެއް ކަމަށްވާތީ، އިޞްލާޙު ނުކުރުމުން ދެފަރާތުގެ ނިޔަތަކީ މާއްދާތައް އޮތްގޮތަށް ދެމެހެއްޓުން ކަމަށް ބެލެވެއެވެ؛ އަދި އެއްބަސްވުމުގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން ކައުންސިލުން ފަހުން ހުއްދަ ދީފައިވާއިރު، ކައުންސިލުން އެއްބަސްވުން ނިމުމަކަށް ގެނައުމަކީ ހީނުކުރާފަދަ ޙާލަތެއް ނޫނުކަމުން އެއްބަސްވުން ފްރަސްޓްރޭޓްވެ 'ޢަމަލުކުރެވެން ނެތް' އެއްބަސްވުމަކަށް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 50-51)
5. އެއްބަސްވުމުގައި މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަށް (އިންވެސްޓްމަންޓް ބަލައި ދެފަރާތުން އެސެސްކުރުމުގެ) ވަކި އިޖުރާއަތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އެ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަކޮށްފައިނުވާ ޙާލަތުގައި، އަދި މުއްދަތު އިތުރުކުރުމަކީ ބައިވެރިންގެ އިޚްތިޔާރުގައިވާ ކަމަކަށްވާއިރު، ކޯޓުން މުއްދަތު އިތުރުކޮށްނުދިނުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އަދި މުއްދަތު އިތުރުކުރުމުގެ ފަރުވާ ނުދެވޭތީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް ވަކި ދަޢުވާއެއް ކުރުމުގެ ޙައްޤު ކަނޑައަޅައިދިނުމަކީ އެދުނު ފަރުވާގެ ތެރެއިން ދެވޭ ފަރުވާއެކެވެ. (ޕެރ. 53-60)
6. އެއްބަސްވުމެއްގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދު ބަލާނީ އެއްބަސްވުމުގެ އަސާސީ އިލްތިޒާމަށާއި ސްޓްރަކްޗަރަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ ސާފުކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ވިޔަފާރި ހިންގުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދީފައިވަނީ ސާނަވީ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށްވާނަމަ، އެއީ އެއްބަސްވުމުގެ މައި މަޤްޞަދުގެ ތެރެއިން ނޫނެވެ. (ޕެރ. 55)
7. ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމުން ދެވޭ ބަދަލުގެ މަޤްޞަދަކީ ކޮންޓްރެކްޓަށް ފުރިހަމައަށް ޢަމަލުކުރިނަމަ ޚިލާފުނުވާ ފަރާތް ހުންނާނެ މާލީ މަޤާމާ ގާތަށް ގެންގޮސްދިނުން (އެކްސްޕެކްޓޭޝަން ޑެމޭޖަސް) ކަމަށް 2019/SC-A/85 ގައިވާއިރު، ބަދަލު ލިބިދެވޭނީ ޚިލާފުވުމާއި، ގެއްލުމާއި، ބަދަލުދެވޭ ބާވަތުގެ ޚިލާފުވުމާއި، ޚިލާފުވުމާއި ގެއްލުމާ ދެމެދު ގުޅުން (2020/SC-A/28) ސާބިތުވެގެންނެވެ؛ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 (ހ) އާއި (ށ)(1) ގެ ދަށުން ބަދަލުދޭންޖެހޭނީ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ސީދާ ލިބޭ ގެއްލުމަށެވެ. (ޕެރ. 63-66)
8. ތިންވަނަ ފަރާތަކާއެކު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހުނު ޗާރޖެއް (އައިޑަލް ޗާރޖް) ގެއްލުމުގެ ގޮތުގައި ހޯދަން އެދޭނަމަ، އެ ޗާރޖު އެ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާކަން ދައްކައިދޭ އެއްބަސްވުމާއި، އެއީ ޚުޞޫމާތު އުފެދުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ވުޖޫދުވި ސީދާ ގެއްލުމެއްކަން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ އެކަން ސާބިތުނުވާނަމަ އަނެއް ފަރާތް އެއަށް ޒިންމާނުކުރުވުމަކީ 23 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 67-69)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/4 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/4 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/4 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 91/4 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/34 (ބީ.އެމް.ސީ ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ޕްރޮޖެކްޓްސް ޕވޓ ލޓޑ ވ. ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕވޓ ލޓޑ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/50 (ފާސްޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޕޮލިސް ވެލްފެއަރ ކޯޕަރޭޝަން ޕވޓ ލޓޑ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/28 (ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/85 (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕވޓ ލޓޑ)
• ސިވިލް ކޯޓުގެ 156/Cv-C/2014 (ދެފަރާތުގެ ކުރީގެ ޤަޟިއްޔާ)
• Anson's Law of Contract (29th ed., 2020), p. 473