ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި ވ. ނަން ސިއްރުކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ގެވެށި އަނިޔާއިން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަވަސް އަމުރު، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 885/Fm-C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ގެވެށި އަނިޔާއިން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަވަސް އަމުރެއް ބާޠިލުކުރުމަށް އެދޭ މައްސަލައެއްގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ކޮން ފަރާތެއްގެ މައްޗަށްތޯއާއި، އަމުރު ދެމެހެއްޓުމަށް ބަލަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ކޮބައިތޯ؛ އަދި ފެމިލީ ކޯޓުން އަމުރު ބާޠިލު ނުކުރަން ނިންމީ ހެކި ރަނގަޅަށް ވަޒަންކޮށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ގެވެށި ގުޅުމެއް އޮތް ދެ ފަރާތުގެ ތެރެއިން، އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ އެދުމަށް ފެމިލީ ކޯޓުން (C/2022-707/Fm) އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ގެވެށި އަނިޔާއިން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަވަސް އަމުރެއް (146/2022/16) ނެރުނެވެ. މަރުގެ އިންޒާރާއި ޖިންސީ ގޯނާގެ ބިރުދެއްކުމާއި މުދަލަށް ގެއްލުން ދިނުމުގެ ތުހުމަތުތަކަކީ ދޮގު ތުހުމަތުތަކެއް ކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އަމުރު ބާޠިލުކުރަން އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފެމިލީ ކޯޓުން (C/2022-885/Fm) ނިންމީ، އަމުރު ނެރުނީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކަތަކެއްގެ މައްޗަށްކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ސާބިތުނުކުރެވުނީތީ އަމުރު ބާޠިލުކުރާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނީ ތުހުމަތުތައް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ އަމުރަށް އެދުނު ފަރާތަށް ކަމަށާއި، ހެކި ވަޒަންކުރީ ހެކިން ދިން ގޮތާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ އަމުރުގައިވާ ކަންކަން ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފުކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ އެކަން ބުނާ ފަރާތަށް ކަމަށާއި، ބެލެންސް އޮފް ޕްރޮބަބިލިޓީޒްގެ މިންގަނޑުން ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ބުރަ އޮތީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް ނަމަވެސް ދަށު ކޯޓުގެ ރިޕޯޓު މުޅިއެކު ބަލާއިރު ބުރަ ފުރޮޅާލެވިފައި ނުވާކަމާއި، ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ކޮޓަރި ދޮރުގައި ގޮށްމުއްކަވާ ޖަހައި ހަޑިހުތުރު ބަހުން ޒުވާބުކުރިކަން އެނގޭއިރު އެއީ ބިރު އިޙްސާސްވާ ޢަމަލެއްކަމާއި، ގެވެށި ގުޅުމާއި ގެވެށި އަނިޔާގެ ޢަމަލާއި މުސްތަޤްބަލުގެ ބިރު އޮތްކަން އެނގޭތީ ފެމިލީ ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ނުގެނެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 18) ގެވެށި އަނިޔާއިން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަވަސް އަމުރަކީ، ދެފަރާތުގެ ވާހަކަ އަޑުއަހައިގެން ކުރެވޭ ޢާންމު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރާ ޚިލާފަށް، މައްސަލަ ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ ވާހަކައަށް އެކަނި ބިނާކޮށް، އަނެއް ފަރާތަށް އެންގުމަކާ ނުލައި ނެރޭ އަމުރެކެވެ.
2. (ޕެރ. 21) 2022/HC-A/169 ގައިވާ ގޮތުން، އަވަސް އަމުރު ނެރުމުގައި ހުށަހަޅާ ހެކި ފުންކޮށް ވަޒަންކޮށް ބުރަދަން ދޭން ނުޖެހޭނެއެވެ؛ ގެވެށި އަނިޔާގެ ޢަމަލެއް ހިނގަމުންދާ، ހިނގާފައިވާ ނުވަތަ ހިންގައިފިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ ޙާލަތެއް އޮތްކަން ސަބަބުވެރި ހަމައަކުން ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ނުވަތަ ނުހިނގާކަމަށް ބެލުމަށްވުރެ ހިނގާކަމަށް ބެލެވޭނަމަ ފުދޭނެއެވެ؛ މަދަނީ މައްސަލަތައް ސާބިތުކުރާ މިންގަނޑަށް ވާޞިލުވާން ނުޖެހޭނެއެވެ.
3. (ޕެރ. 24، 26) ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަވަސް އަމުރެއް ބާޠިލުކޮށްދިނުމަށް އެދުމަކީ އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތަށް ޤާނޫނުން ލިބިދޭ ޙައްޤެއް ނަމަވެސް، އެފަދަ އަމުރެއް ބާޠިލުކުރުމުގައި ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ.
4. (ޕެރ. 27) އަވަސް އަމުރަކީ އެދޭ ފަރާތުގެ ވާހަކައަށް އެކަނި ބިނާކޮށް ނެރޭ އަމުރަކަށްވާތީ، އެ އަމުރު ބާޠިލުކުރުމާ ނުވަތަ ބަދަލުކުރުމާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި، ދެފަރާތުގެ ވާހަކައާއި ހެކި ޤަރީނާ ވަޒަންކޮށް، ގެވެށި އަނިޔާގެ ޢަމަލެއް ހިނގަމުންދާ، ހިނގާފައިވާ ނުވަތަ ހިންގައިފިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ ޙާލަތެއް ސަބަބުވެރި ހަމައަކުން ޤަބޫލުކުރެވޭތޯ، ނުވަތަ ނުހިނގާކަމަށް ބެލުމަށްވުރެ ހިނގާކަމަށް ބެލެވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ.
5. (ޕެރ. 28) އަމުރު މުރާޖަޢާކުރާ މަރުޙަލާގައިވެސް ގެވެށި އަނިޔާގެ ސަބަބުން ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރެންޖެހޭ ސަބަބެއް އޮތްކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތެވެ؛ ފަރަޤަކީ އަވަސް އަމުރު ނެރުނުއިރު އެދޭ ފަރާތުގެ ވާހަކައަށް އެކަނި ރިޢާޔަތްކުރެވުނު ނަމަވެސް، މުރާޖަޢާގައި ދެފަރާތުގެ ވާހަކައާއި ހެކި ޤަރީނާއަށް ބެލުމެވެ.
6. (ޕެރ. 31–33) އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތުން ވަކި ދިފާޢެއް ނަގައިފިނަމަ (މިސާލަކަށް ހާދިސާ ހިނގި ވަގުތު އެ ތަނުގައި ނެތްކަން)، އެ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮންނަނީ ދިފާޢު ނެގި ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ އެފަދަ ދަޢުވާއެއް ސާބިތުނުވާކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ބުނުމަކީ، ރިޕޯޓު މުޅިއެކު ބަލާއިރު، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ފުރޮޅާލުމެއް ނޫނެވެ.
7. (ޕެރ. 35–38) ގެވެށި ގުޅުމެއް އޮތްކަމާއި، ރައްކާތެރިކަމަށް ނުވަތަ ދުޅަހެޔޮ ދިރިއުޅުމަށް ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެކަމުގެ ބިރު އިޙްސާސްވާފަދަ ޢަމަލެއް (މިސާލަކަށް ކޮޓަރި ދޮރުގައި ގޮށްމުއްކަވާ ޖެހުމާއި ހަޑިހުތުރު ބަހުން ޒުވާބުކުރުން) ހިނގާފައިވާކަމާއި، މުސްތަޤްބަލުގައިވެސް ހިނގާފާނެކަމުގެ ބިރު ހީވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަން ހެކި ޤަރީނާއިން އެނގޭނަމަ، އަމުރަށް އެދުނު ފަރާތުން ފާހަގަކުރި ކޮންމެ ކަމެއް ވަކިވަކިން ސާބިތުނުވި ނަމަވެސް އަވަސް އަމުރު ބާޠިލުކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2012 (ގެވެށި އަނިޔާ ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ ގެވެށި އަނިޔާގެ ޢަމަލު މާނަކުރާ މާއްދާގެ (ހ) (ޕީޑީއެފްގައި '1 (ހ)')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2012 (ގެވެށި އަނިޔާ ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަވަސް އަމުރާބެހޭ މާއްދާގެ (ހ) (ޕީޑީއެފްގައި '23 (ހ)')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2012 (ގެވެށި އަނިޔާ ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު ނެރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންވީ ކަންކަމުގެ މާއްދާ (ޕީޑީއެފްގައި '12')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2012 (ގެވެށި އަނިޔާ ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ އަވަސް އަމުރު ނިސްބަތްވާ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކުގެ މާއްދާ (ހ)، (ށ) (ޕީޑީއެފްގައި '13')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 3/2012 (ގެވެށި އަނިޔާ ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އަމުރު ބާޠިލުކުރުމާބެހޭ މާއްދާ (ޕީޑީއެފްގައި '21')
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-A/169