މުޙައްމަދު ލަޠީފް ވ. ދޮންއާދަމްފުޅު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކ. ހިންމަފުށި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 44/H6C/2022

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޮންޓްރެކްޓުގެ އަސާސީ އިލްތިޒާމު އަދާކުރަންޖެހޭ ތަން ނިސްބަތްވާ ކ.ހިންމަފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް، މާލޭގައި ދިރިއުޅޭކަމަށް ބުނާ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާ ބެލުމުގެ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 47 ވަނަ މާއްދާ) ލިބިގެންވޭތޯ؛ އަދި ފަނޑިޔާރު އަމިއްލަ ޢިލްމަށް ބަރޯސާވެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވީތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއަށް ޙަވާލާދީ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނާނަމަ، ރިޢާޔަތްނުކުރި ޤާނޫނީ ކޮން ނުކުތާއަކާ ގުޅޭ ކޮން ހެއްކެއްކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ އަދި ފަނޑިޔާރެއްގެ ސުލޫކާ ގުޅޭ މާއްދާތަކާއި، ފަންނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ތަޠުބީޤުނުކުރުން ނުވަތަ ނުބައިކޮށް ތަޠުބީޤުކުރުމަކީ ދެ ތަފާތު ކަމެކެވެ (ޕެރ. 20).
2. އިބްތިދާއީ އަޑުއެހުމުގައި ފަނޑިޔާރު އަމިއްލަ އިސްނެގުމަކުން ކުރި ސުވާލުތަކަކީ ފަނޑިޔާރު ވާޞިލުވި ޤާނޫނީ ނިންމުމުގެ މިސްރާބާ ގުޅޭ ސުވާލުތަކެއް ނޫންނަމަ، އެ ސުވާލުތަކުގެ ސަބަބުން ނިންމުމަށް އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ؛ ބަލަންވާނީ ޤާނޫނީ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވޭތޯއެވެ (ޕެރ. 21).
3. ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ނުވާޞިލުވެއެވެ؛ ރިޢާޔަތްނުކުރީ ކޮން ގޮތަކުންކަމާއި އޭގެ ސަބަބުން ނަތީޖާ ބަދަލުވާނެ ގޮތް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވެ (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން) (ޕެރ. 22-23).
4. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 110 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ދަޢުވާ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ކޯޓަށް ލިބިގެންނުވާކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ ދަޢުވާއަށް ރައްދުދިނުމުގެ ބަދަލުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އިޢުތިރާޟު ހުށަހެޅިދާނެއެވެ (ޕެރ. 24).
5. ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއިރު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ އެޑްރެސް ބަދަލުވެފައިނުވާނަމަ، ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމަށްފަހު ހައްދާ އައިޑީކާޑުގެ އެޑްރެހަށް ބިނާކޮށް އިޚްތިޞާޞާ މެދު ކުރާ ވާހަކައަކީ ޙަޤީޤަތް އޮޅުވާލައި ޝަރީޢަތުގެ ވަގުތާއި ވަސީލަތް ނަގައިލުމުގެ ގޮތުން ދައްކާ ވާހަކައެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވި، ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ (ޕެރ. 30).
6. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވަނީ ސަރަޙައްދީ އިޚްތިޞާޞް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ޢާންމުކޮށް ދިރިއުޅޭ ތަން ނިސްބަތްވާ ކޯޓަށް ލިބޭ ޢާންމު އުޞޫލެވެ؛ އެ މާއްދާ އެއް ރޮއްޖަކުން ވިޔެފައިވާ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ކިޔާއިރު، (ރ) ގައިވާ ޚާއްޞަ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައިވާނަމަ އެ ޙާލަތާ ނިސްބަތްވާ ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށް އިސްކަންދޭންޖެހޭނެއެވެ، އަދި ޢާންމު އުޞޫލު ތަޠުބީޤުވާނީ ޚާއްޞަ ޙާލަތެއް ނެތްނަމައެވެ (ޕެރ. 31-33).
7. ކޮންޓްރެކްޓާ ގުޅޭ މައްސަލައެއްގައި، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ (1) ގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓުގެ އެންމެ އަސާސީ އިލްތިޒާމު އަދާކުރަންޖެހޭ ތަން ނިސްބަތްވާ ޝަރުޢީ ދާއިރާގެ ކޯޓަށް ދަޢުވާ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވެއެވެ؛ ގެ ހިޔާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކ.ހިންމަފުށީގައި ކުރަންޖެހޭ އެއްބަސްވުމުގެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ހިންމަފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ (ޕެރ. 33-34).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ރ) ގެ (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 110 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު (ފުޓްނޯޓު: 2019/SC-A/58، 19 ވަނަ ޕެރެގްރާފް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް) (ފުޓްނޯޓު: 2019/SC-A/98؛ ފަނޑިޔާރު ޑރ. އަޒްމިރަލްދާ ޒާހިރުގެ ރައުޔުގެ 17 ވަނަ ޕެރެގްރާފް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/79 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު އަމީން)