ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ފަޞީޙް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުންތައް ބާޠިލު؛ އެގްޒެމިނޭޝަން ފުރިހަމަކުރުމަށްފަހު އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ފޮނުވި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 120 ވަނަ މާއްދާއާއި 121 ވަނަ މާއްދާ އާއި 198 ވަނަ މާއްދާ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 48 ވަނަ މާއްދާ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B1(288-2021)2023/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސައިކޭޓްރިސްޓެއްގެ އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދިފާޢު (ދަޢުވާ ލިބިގަތުމަށާއި ޙުކުމް ބަލައިގަތުމަށް ނުކުޅެދުން) ލިބޭކަމަށް ބަލައި މަސްތުވާތަކެތީގެ ދަޢުވާތައް ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ؛ އަދި ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބާޠިލްކުރެވުނު ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ އިސްތިއުނާފެއް އަލުން ހުށަހެޅިދާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ކެނަބިސް ޓްރެފިކްކުރުމާއި ބޭނުންކުރުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލުމުން، އޭނާއަކީ ސިކުނޑީގެ އުނިކަމެއް ހުރި މީހެއްކަމަށް ބުނެ ދިފާޢު ހުށަހަޅައި، ކޯޓުގެ އަމުރަކުން ސައިކޭޓްރިސްޓެއް އެސެސްމަންޓެއް ހަދައި ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދިފާޢު ލިބޭކަމަށް ބަލައި ދެ ދަޢުވާވެސް ބާޠިލުކޮށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ނިންމުން ބިނާކޮށްފައިވަނީ ހަމައެކަނި ނާފުރިހަމަ އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓުގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި 2023/HC-B12/6 ގައިވާ މިންގަނޑު ފުރިހަމަނުވާ ކަމަށެވެ؛ ރައްދުވާ ފަރާތުން އިޖުރާއީ ގޮތުން ބުނީ ބާޠިލްކުރެވުނު އިސްތިއުނާފެއް އަލުން ހުށަނާޅޭނެކަމަށާއި ދަށުކޯޓުގައި ނުބުނާ ނުކުތާ ހައިކޯޓުގައި ނުބެލޭނެކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ގަވާއިދުގެ (ޅ) ގެ އިސްތިސްނާ ހަމައެކަނި ބަންދު އަމުރުތަކަށް ކަމުން އަލުން ހުށަހެޅުން ޞައްޙައެވެ؛ އެއް ސެޝަނަކުން ހެދި، ފޮލޯއަޕް ނުހެދި ރިޕޯޓަކީ ފުރިހަމަ އެގްޒެމިނޭޝަނެއްކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ރިޕޯޓަކަށްވާތީ އޭގެ މައްޗަށް ކުރި ނިންމުން ޞައްޙައެއް ނޫނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 48 ވަނަ މާއްދާގައި އަލުން ހުށަނާޅާގޮތަށް ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރެވޭނެކަމަށް ބަޔާންކުރާ އިސްތިސްނާ (ޅ) އޮތީ މުޠުލަޤުކޮށް ބަންދު އަމުރުތަކަށް ކަމުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ ނިންމުންތައް އެ އިސްތިސްނާގެ ތެރެއަށް މާނަކޮށް ނުވައްދައި، އެފަދަ މައްސަލައެއް ބާޠިލްކުރުމުން އަލުން ހުށަހެޅުމަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ ގަވާއިދުގެ ޢާންމު އުޞޫލު (48 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)) ގެ މަތިން، ބާޠިލްކުރިކަން އެންގި ތާރީޚުން 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.
2. ގަވާއިދުގައި ނުހިމެނޭ ޙާލަތެއް ދިމާވެއްޖެނަމަ ގަވާއިދުގެ މާއްދާއެއް އެހެން ގޮތަކަށް މާނަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުން ގޮތެއް ނިންމައި ޝާއިޢުކުރުމުގެ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ.
3. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދިފާޢު ލިބޭތޯ ކަނޑައަޅަނީ ސިކުނޑީގެ ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ސަބަބަކާ ހުރެ ވަކީލުންނަށް އިރުޝާދުދިނުމުގެ، ދިފާޢު ބިނާކުރުމުގައި އެހީތެރިވުމުގެ، ހެކި ފަހުމުވުމުގެ އަދި ޝަރީޢަތް ހިނގާގޮތް ފަހުމުވުމުގެ ޤާބިލުކަން އޮތްތޯ ބަލައިގެންނެވެ. (2020/HC-A/259 އަށް ޙަވާލާދީ)
4. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 121 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަމުރުކުރާ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ފުރިހަމަ އެގްޒެމިނޭޝަނަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ؛ އެއްސެޝަނަކުން ހަދާ، ފޮލޯއަޕް އެސެސްމަންޓް ނުހެދި ތައްޔާރުކުރާ ރިޕޯޓަކީ ފުރިހަމަ އެގްޒެމިނޭޝަނެއްކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ރިޕޯޓެކެވެ.
5. ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ އަސާސީ ޙައްޤުތަކާއި މައްސަލައިގެ ނިޔާއަށް އަސަރުކުރާ އިޖުރާއަތުތަކަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ ފަނޑިޔާރުގެ ނިންމުމުގެ މައިގަނޑު އަސާސަކަށްވި ރިޕޯޓެއް ފުރިހަމަ ރިޕޯޓެއްކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭނަމަ، އެ ރިޕޯޓުގެ މައްޗަށް ނިންމާ ނިންމުމެއް ޞައްޙަ ނުވާނެއެވެ.
6. ދަޢުވާކުރުމަށް ހުރަހަކަށްވެދާނެ ދިފާޢަށް (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 120 ވަނަ މާއްދާ) ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންވާނީ 121 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަމުރުކުރި އެގްޒެމިނޭޝަން ފުރިހަމަކޮށްފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހުގައެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 62 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 120 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 121 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 48 ވަނަ މާއްދާ ((ނ)، (ޅ))
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގައި ނުހިމެނޭ ކަންކަމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '32 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު)
• 2023/HC-B12/6
• 2020/HC-A/259 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޙަމްދާން ޢަބްދުﷲ)
• 2020/SC-A/108,109,110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އާއި އިތުރު 3 މީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)