ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޝިރާޒް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ދަޢުވާއެއްކަމަށް ކަނޑައެޅި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މަދަނީ މިންގަނޑުން ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް އޮތްތޯ ބެލުން

ދަށު ކޯޓު: ސ. ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 36/S4C/2023

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ބަލާއިރު ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރި މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ އެ މާއްދާއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި އެ މަރުޙަލާގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ކޮބައިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ވައިބަރ ގްރޫޕެއްގައި ޑޮލަރު ވިއްކާކަމަށް އިޝްތިހާރުކުރުމުން ފަރާތަކުން އެހެން މީހެއްގެ އެކައުންޓަށް 26,250 ރުފިޔާ ޓްރާންސްފަރ ކުރުމަށްފަހު، އެ ފައިސާގެ ތެރެއިން 25,000 ރުފިޔާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް އޭޓީއެމުން ނަގައި ހަވާލުވިކަމަށް ބުނެ، ހުއްދަނޫން ގޮތެއްގައި މުދަލުގެ މައްޗަށް ބާރުހިންގުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން، ހުށަހެޅި ހެކިން ކުށުގެ ޢަމަލުގެ ރުކުން ސާބިތުނުވާނެކަމަށް ބަލައި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 (ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ މަދަނީ މިންގަނޑަށް ބަލާފައި ނުވާކަމަށާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2022] SC 30 އާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ނިންމުން ނިންމާފައިވަނީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގެ ސިފައިގައި ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ ތުހުމަތު އުފެދޭ މިންވަރަށްވެސް ހެކި ނެތްކަމަށާއި ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހެކި މަތިމަތިން ބަލާއިރު ކުށުގެ އުންސުރުތައް ފުރިހަމަވެދާނެ ހެކި ހުށަހަޅާފައިވާތީއާއި ފައިސާ ނެގުމުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ދައުރެއް އޮތްކަން އެނގޭތީ، ދަޢުވާގައިވާ ކަންތައް ވުމުގެ އިޙްތިމާލު ބޮޑުކަމަށް ހައިކޯޓަށް ފެނުނެވެ؛ ހެކީގެ ބުރަދަން ވަޒަންކުރުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގެ ކަމެކެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް އޮތްތޯ ބަލާ މަރުޙަލާއަކީ ދައުލަތުން ހުށަހަޅާ ހުރިހާ ހެކިތައް އެންމެ ފުނަށް ވަޒަންކޮށް ދަޢުވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯ ބަލާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 12)
2. ތުހުމަތު އުފެދޭކަމަށް ކަނޑައެޅޭ މިންގަނޑަކީ، ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންތައް ނުވުމަށްވުރެ އެކަންތައް ވުން ގާތްކަމަށް ބެލެވޭ މިންގަނޑެވެ (probability of preponderance)؛ މިއީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރިތޯ ބަލާ މިންގަނޑަށް (probable cause) ވުރެ މަތީ ދަރަޖައެކެވެ. ދަޢުވާއާއެކު ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކުން ކުށް ނުކުރާކަމުގެ އިޙްތިމާލަށްވުރެ ކުށްކުރިކަމުގެ އިޙްތިމާލު ކިރިޔާވެސް ބޮޑުކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ ދަޢުވާ ކުރެވޭނެ ތަނެއް އޮތްކަމަށް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 17)
3. 115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރު ޖަވާބު ހޯދަންޖެހޭ ސުވާލުތަކަކީ: (1) ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންތައް ނުވުމަށްވުރެ ވުން ގާތްކަމަށް ބެލެވޭތޯ — މިތަނުގައި ހެކީގެ ބުރަދަނަށް ބަލަން ނުޖެހޭނެއެވެ؛ (2) ދަޢުވާ ފޯމާއެކު ހުށަހެޅި ލިޔުންތަކުން ކުށުގެ ހުރިހާ އުންސުރުތައް ހުރިތޯ — މިއަށް ހެކި މަތިމަތިން ބެލުމުން ފުދޭނެއެވެ؛ ކޮންމެ ހެއްކެއް ވަކިން ވަޒަންކޮށް ކުށް ސާބިތުވޭތޯ ބެލުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަށް ދޫކޮށްލެވޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 18)
4. ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނަގައި ހެކިތައް ފުންކޮށް ވަޒަންކުރުމުން ކުށް ސާބިތުނުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތުން، ނުވަތަ ދަށުކޯޓުން އުފައްދާ ސުވާލުތަކަކީ މައުޟޫޢީ ޝަރީޢަތުގެ ތެރެއިން ޖަވާބު ލިބޭނެ ސުވާލުތަކަށްވުމުން، 115 ވަނަ މާއްދާގެ މަރުޙަލާގައި ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމަށް ސަބަބެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 19-20)
5. ކުށުގެ އުންސުރުތައް ފުރިހަމަވެދާނެކަމަށް ބެލެވޭ ހެކިޤަރީނާ ދައުލަތުން ހާމަކޮށްފައިވާ ޙާލަތެއްގައި ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ 115 ވަނަ މާއްދާއާއި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 20-21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (3) އަދި 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ދަޢުވާކުރި މާއްދާ)
• [2022] SC 30 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢާއިޝަތު ޢާޒިމާ ޝަކޫރު)
• A/360-2019/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަސަން އިފްހާމް)
• A/434-2019/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަލީ ޝަފީޤު)
• B12/22-2022/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މަޚްލޫފް)
• People v. Hardacre (2001)