ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ މާހިރު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު، ދަޢުވާ މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެކަމަށް ކަނޑައެޅި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ދަޢުވާއައިގެން ކުރިއަށްދާނެ ތަނެއް އޮތްތޯ ބެލުން، އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ހެކި އެއްފަރާތްކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ޖުވަނައިލް ކޯޓު B6(400-2023)/2023/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވައްކަމުގެ ދަޢުވާއެއް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމީ، ތަޙްޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފު އެއްފަރާތްކޮށްގެން ކަމުން، އެ ނިންމުން 115 ވަނަ މާއްދާއާއި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކާ ޚިލާފުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތާއި އިތުރު މީހަކު ގުދަނަކުން ކަބީލާ ނަރުތަކެއް ވަގަށް ނެގިކަމަށް ވައްކަމުގެ ދަޢުވާ ކުރިއެވެ. ހެކިތަކުގެ ތެރޭގައި ތަޙްޤީޤުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފާއި، ނަރުތައް ގެންގުޅުނުކަމާއި ވިއްކަން އުޅުނުކަމުގެ ހެކި ހިމެނެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ތަޙްޤީޤުގެ އިޢުތިރާފަކީ މަޖުބޫރުން ދިން ބަޔާނެއްކަމަށް ބުނެ ރުޖޫޢަވެފައިވާތީ އެ އިޢުތިރާފު ނުބަލައި، ސިއްރުން މުދާ ނެގިކަމުގެ އުންސުރު ސާބިތުކުރެވޭނެ ހެކި ނެތުމުން ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅައި ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ހުރިހާ ހެކިތަކުގެ ޖުމްލަ ނަތީޖާއަށް ބަލަންޖެހޭނެކަމަށާއި، އިޢުތިރާފު ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމާނީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ކަމަށެވެ. ރައްދުވި ފަރާތުން ބުނީ އިޢުތިރާފަކީ މަޖުބޫރުކޮށްގެން ދިން ބަޔާނެއް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 115 ވަނަ މާއްދާގެ މަރުޙަލާގައި ހެކި އެއްފަރާތްކުރުމަކީ ޤާނޫނު ދަންނަ ކަމެއް ނޫންކަމަށާއި، ހުރިހާ ހެކި އެންމެ މައްޗަށް ގެންގޮސް ބަލާއިރު ދަޢުވާގައިވާ ކަންތައް ވުން ގާތްކަމަށް ބެލެވޭތީ ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަލަންޖެހެނީ ދަޢުވާ ސާބިތުވޭތޯ ނޫނެވެ؛ ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ބަލާއިރު ދަޢުވާގައިވާ ކަންތައް ނުވުމަށްވުރެ ވުން ގާތްކަމަށް (preponderance of probability) ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ އެ ދަޢުވާ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 12، 13، 17)
2. ދަޢުވާގައިވާ ކަންތައް ނުވުމަށްވުރެ ވުން ގާތްކަމުގެ މިންގަނޑަކީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުރުމުގެ (probable cause) މިންގަނޑަށްވުރެ މަތީ ދަރަޖައެއް ކަމަށާއި، ކުށް ނުކުރާކަމުގެ އިޙްތިމާލަށްވުރެ ކުރިކަމުގެ އިޙްތިމާލު ކިރިޔާވެސް ގިނަނަމަ ދަޢުވާ ކުރެވޭނެ ތަނެއް އޮތްކަމަށް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 15)
3. 115 ވަނަ މާއްދާގެ މަރުޙަލާގައި ހެކީގެ ބުރަދަނަށް ނުވަތަ ކޮންމެ ހެއްކެއް ވަކިން ވަޒަންކުރުމަކަށް ނުބަލައެވެ؛ އެއީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަށް ދޫކޮށްލެވޭ ކަމެކެވެ. ހެކިތައް އޭގެ އެންމެ މައްޗަށް ގެންގޮސް ރިޢާޔަތްކުރުމުން ކުށް ސާބިތުކުރެވިދާނެ ހެކި ނެތްނަމަ ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދަން ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 16، 20)
4. އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ހެއްކެއް ބަލައިނުގަތުމަކީ ވަރަށް އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެކެވެ؛ ހެކި ބަލައިނުގަތުމާބެހޭ އުޞޫލުތަކަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކަށް ހުރި އުޞޫލުތަކެއް ކަމުން، 115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ބަލާ މަރުޙަލާގައި ހެކި އެއްފަރާތްކުރުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު ދަންނަ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 19)
5. ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލިސް ފިޔަވައި އެހެން ތަނެއްގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފެއް ސާބިތުކުރެވޭނީ ހެކި ސާބިތުކުރުމުގެ ޢާންމު އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް ކަމުން، ޚަސްމުންނަށް މުނާޤަޝާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް މަޖުބޫރުކޮށްގެން ދިން ބަޔާނެއްކަމަށް ބުނުމަކަށް އެ ހެކި އެއްފަރާތްކޮށް 115 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
6. ހެކީގެ ޞައްޙަކަމާމެދު މި މަރުޙަލާގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުން ޤާނޫނުން ތަންދީފައި ނުވާތީ، ހުށަހެޅިފައިވާ އެންމެހާ ހެކި/ޤަރީނާ އެންމެ މައްޗަށް ގެންގޮސް ބަލާއިރު ވައްކަމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވޭވަރަށް ކާފީ ހެކި އޮތްކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 74 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (2) (ދަޢުވާކުރި މާއްދާ)
• [2022] SC 30 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢާއިޝަތު ޢާޒިމާ ޝަކޫރ)
• [2022] SC 58 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• A/360-2019/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަސަން އިފްހާމް)
• A/434-2019/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަލީ ޝަފީޤް)
• B12/22-2022/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މަޚްލޫފް)
• B12/40-2023/HC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ޝިރާޒް)