Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2023/HC-JC/1 · 13 އޮގަސްޓް 2026 · މަރުގެ މައްސަލަ

ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޝަނޫން

ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް (ކުށް ސާބިތުވުމާއި ޤިޞާޞް) ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތް، ޙުކުމް ދަމަހައްޓަން ނިންމި

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 325/Cr-C/2015

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށުގައި ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޤިޞާޞް (މަރުގެ އަދަބު) ކަނޑައެޅި ޙުކުމަކީ ނިހާއީ ޙުކުމެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމުގައި، ހެކިތަކުން ކުށް ޝައްކުނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤުތައް ދީފައިވޭތޯ، ޤިޞާޞް މަނާކުރާ ސަބަބެއް އޮތްތޯ، އަދި 15 އަހަރު ނުފުރޭ ވާރިސަކު ހުރިއިރު ވާރިސުންގެ ބަސް ނަގާފައިވަނީ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ޙުކުމެއްގެ ހުރިހާ ޤާނޫނީ ނުކުތާތަކާއި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތް މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން އަލުން ބަލަންވާނެއެވެ (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު 1204 (ރ))؛ ޤިޞާޞްގެ އަދަބު ތަންފީޒުކުރެވޭނީ ޝަރީޢަތުގެ ހުރިހާ މަރުޙަލާއެއް ނިމި ސުޕްރީމް ކޯޓުން އެ އަދަބު ދިނުމަށް ޙުކުމްކޮށްފިނަމައެވެ (1205 (ށ)). (ޕެރ. 18-21)
  2. ގަސްދު މަރު ސާބިތުވާން 3 ރުކުން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ: (1) މަރުވި މީހަކީ ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ ދިރިހުރި އިންސާނަކަށްވުން، (2) ކުށްކުރި މީހާގެ ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން މަރު ވާޤިޢުވުން، (3) މެރުމުގެ ގަސްދު އޮވެގެން ޢަމަލު ހިންގުން؛ ފުރަތަމަ ދެ ރުކުނަކީ މާއްދީ ރުކުން ކަމުން ސާބިތުވާނީ ވާޤިޢާތަކުން ނުވަތަ އިޢުތިރާފުންނެވެ. (ޕެރ. 30-31)
  3. ދެވަނަ ރުކުނުގައި ބަލަންޖެހެނީ ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރަކީ އޭގެ ޒާތާއި ޠަބީޢަތުން އާންމުގޮތެއްގައި މީހަކު މަރުވެދާނެފަދަ އެއްޗެއްތޯއެވެ. (ޕެރ. 34)
  4. ގަސްދަކީ ހިތުގައި ވަންހަނާވާ ކަމަކަށްވާތީ، ޤާތިލު އެއްބަސްނުވާނަމަ މެރުމުގެ ގަސްދު ދެނެގަނެވޭނީ ދަލާލާތުކޮށްދޭ ކަންތައްތަކުންނެވެ: ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރާއި އެ ބޭނުންކުރި ގޮތް، ހަމަލާ އަމާޒުކުރި ތަން، ހަމަލާ ތަކުރާރުވުން، ޢަމަލުގެ ކުރިންނާއި ފަހުން ޤާތިލުގެ ޢަމަލުތައް، ރޭވުން، ނަތީޖާ އަދި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 37-38، 40؛ 2018/HC-JC/04)
  5. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާއަށް ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ކުރިން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 107 (ނ) ގައިވާ ކަންކަން (ލިޔެކިޔުން ލިބިދިނުން، ދަޢުވާ ސާފުކޮށްދިނުން، އިންކާރުކުރުމުގެ ޙައްޤު، ވަގުތާއި ވަސީލަތް، ވަކީލުގެ ޙައްޤު، ޙާޟިރުގައި ޝަރީޢަތްކުރުން، އަމިއްލަ ނަފްސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާން ނުދިނުން، ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުން، އަވަސް ނިޔާ) ފަނޑިޔާރު ވަކިވަކިން އަންގަންވާނެއެވެ؛ މިއީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤުތަކާ ގުޅިލާމެހިފައިވާ ކަންކަމެވެ؛ ވަކީލަކު ހަމަޖައްސާފައިވާނަމަ ލިޔެކިޔުން ވަކީލަށް ލިބުމުން ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށް އެކަން ފުރިހަމަވެއެވެ. (ޕެރ. 44-48، 73)
  6. 107 (ނ) ގެ ކޮންމެ އެންގުމެއް ސާފުކޮށް ދީފައިނުވިނަމަވެސް (މިސާލަކަށް އަމިއްލަ ނަފްސާ ދެކޮޅަށް ބަޔާން ނުދިނުމުގެ ޙައްޤު)، ޝަރީޢަތުގެ މަޙްޟަރުތަކަށް ބަލާއިރު ޙައްޤުތައް އިޖުމާލީ ގޮތެއްގައި އަންގައި ލިބިދީފައިވާނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ޙައްޤުތައް ލިބިދީފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 73-74، 83)
  7. ޤިޞާޞް ހިފުން މަނާވާ ޙާލަތްތަކަކީ: ކުށްކުރި މީހާ މުކައްލަފެއް ނުވުން (ކުޑަކުއްޖަކަށްވުން)، ވާރިސުން ޤިޞާޞް ބޭނުން ނުވުން ނުވަތަ މާފުކުރުން ނުވަތަ ޞުލްޙަވުން، ދީނާއި މިނިވަންކަމުން ހަމަހަމަ ނުވުން (މަޛްހަބުތަކުގެ ޚިލާފާއެކު)، އަދި ބައްޕަ/މަންމަ/ކާފަ/މާމަ ދަރިފުޅު މެރުމުގެ ޢާއިލީ ގުޅުމެވެ؛ މި ޙާލަތްތަކުގައި ތަޢުޒީރީ އަދަބު ކަނޑައަޅައެވެ. (ޕެރ. 84-86)
  8. ޤިޞާޞް ހިފުމާއި ނުހިފުމާ ބެހޭ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ވާރިސުންނަށެވެ؛ ވާރިސުންގެ ބަސް ހޯދަންވާނީ ވާރިސުން ސާބިތުކުރުމަށްފަހު، ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށްފަހު އަދަބާމެދު ވާހަކަދައްކާ މަރުޙަލާގައެވެ؛ 15 އަހަރު ފުރިފައިވާ ހުރިހާ ވާރިސުން ބޭނުންވާނަމަ ޤިޞާޞް ހިފޭނެއެވެ (ޝަރީޢަތުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުޞޫލުގެ 42 ވަނަ މާއްދާ)؛ ވާރިސުންގެ ތެރޭގައި ކުޑަކުއްޖަކު ހިމެނުނަސް ބާލިޣުވެ ތަޞައްރުފު ފުދޭ ވާރިސުންގެ ބަހުގެ މައްޗަށް ޤިޞާޞް ހިފުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމިދާނެ ކަމުން ކުޑަކުއްޖާ ބޮޑުވަންދެން ފަސްކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 87-98؛ 2016/SC-JC/06، 2021/SC-A/110)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.