ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަދުޙަމް މުޙައްމަދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (މަރުގެ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުރަހެއްނެތް)

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 62/Cr-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޤަޞްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުކޮށް، (ނ) ގެ ދަށުން ކުރި މަރުގެ (ޤިޞާޞް) ޙުކުމަކީ، ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކާއި، ޤިޞާޞް މަނާކުރާ ސަބަބުތަކާއި، ވާރިސުންގެ ބަސް ނެގުމުގެ ގޮތުން ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1204 (ރ) ގެ ދަށުން ނިހާއީ ޙުކުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1204 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން މަރުގެ ޙުކުމަކީ އަމިއްލަ ޒާތުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙުކުމެއް ކަމުން، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ؛ މި މައްސަލަ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފަކަށް ނުވާތީ، ބަލާ އުޞޫލު ތަފާތެވެ؛ ހައިކޯޓުން ޙުކުމުގެ ހުރިހާ ޤާނޫނީ ނުކުތާއާއި ވާޤިޢާތައް އަލުން ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 4، 63، 69؛ 2020/SC-JC/04)
2. ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ކުށް ފުރިހަމަވާނީ ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޙައްޤަކާނުލައި މީހަކު މަރާލުމުންނެވެ؛ ޤަތުލް ޢަމްދުގެ ރުކުންތަކަކީ މަރާލެވުނު މީހާ ދިރިހުރި، ލެއިގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ މީހަކަށްވުން، މަރުވީ މުއްތަހަމުގެ ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކަމަށްވުން، އަދި މެރުމުގެ ނިޔަތް މުއްތަހަމުގެ ކިބައިގައި އޮތުމެވެ؛ 1204 (ހ) ގެ ދަށުން ދައުލަތުން ހުރިހާ ރުކުނަކާއި ނިޔަތް ޢަމަލީގޮތުން ޔަޤީންކުރެވޭ މިންވަރަށް ސާބިތުކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 65-69)
3. މެރުމުގެ ނިޔަތް ބަލާނީ ބޭނުންކުރި ހަތިޔާރާއި ޙަމަލާދިން ގުނަވަނާއި ވަށައިގެންވާ ޙާލަތުތަކުންނެވެ؛ ދުރާލައި ތޫނު ވަޅިއެއް ހޯދައި ތައްޔާރުވުން، ކަރަށް ޙަމަލާދިނުން، ޒަޚަމުގެ ފުންމިން، އެހީ ނުދީ ފިލުން، އަދި ހަތިޔާރާއި ހެދުން ފޮރުވުމަކީ ޤަޞްދާއި ނިޔަތް ދޭހަކޮށްދޭ ކަންކަމެވެ. (ޕެރ. 88-95)
4. ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގައި މަސްތުވުމާބެހޭ އުޞޫލެއް ނެތްނަމަ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ހިނގާނެއެވެ؛ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި މަސްތުވެފައިވުމުން ނިޔަތް ނަފީނުވެއެވެ؛ އެ މާއްދާ ހިނގާނީ ޢަމަލުގެ ނަތީޖާ ވިސްނައިގަތުމަށް ނުކުޅެދޭ މިންވަރަށް މަސްތުވެފައިވާ ޙާލަތުގައި ކަމުން، ރޭވުންތެރިކަމާއި ހޭވެރިކަން ފާޅުވާ ޢަމަލުތަކެއްގައި ދިފާޢަކަށް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 96-98)
5. ދަށުކޯޓުގައި ވަކީލަކު ހުރެ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 117 އަދި 119 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހެކިތަކާމެދު ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަނާޅާނަމަ، ހެކި ބަލައިގަތުމާމެދު އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ބަހުސްކުރުމުގެ ދޮރު ބަންދުވެއެވެ. (ޕެރ. 74، 81)
6. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48، 51 އަދި 53 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤުތައް (ދަޢުވާ އޮޅުންފިލުވުން، ވަކީލުގެ ފުރުޞަތު، ދިފާޢަށް ވަގުތާއި ވަސީލަތް) ލިބިދީފައިވާކަން ސާބިތުވާއިރު، އަސާސެއްނެތި ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކަށް ތުހުމަތުކުރުމަކީ ޙުކުމް ބަދަލުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ޙާލަތަށް ބަލައި އިޢުތިރާފުން ރުޖޫޢަވުމުން ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރި ކަމަށް ބަލައިގެން ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ގެންދިޔުމަކީ ރަނގަޅު އިޖުރާއަތެކެވެ. (ޕެރ. 75-80)
7. ވާރިސުންގެ ބަސް ހޯދަންޖެހެނީ މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައަޅާ މަރުޙަލާގައެވެ؛ ނިހާއީކަން ކަށަވަރުކުރާ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ވާރިސުން ޙާޟިރުކޮށް މަޢާފުކުރަންތޯ އަލުން ސުވާލުކުރަން ނުޖެހެއެވެ؛ މަޢާފަކީ ވާރިސުންގެ މައްޗަށް ވާޖިބު ކަމެއް ނޫން ކަމުން، އަމިއްލަ އިސްނެގުމެއްނެތި އަލުން ސުވާލުކުރުމަކީ ވާރިސުންނަށް ދެވޭ އިތުރު އަނިޔާއެކެވެ. (ޕެރ. 103-104)
8. ޤިޞާޞް މަނާވެ ތަޢުޒީރީ އަދަބަށް ބަދަލުވާ ޙާލަތްތަކަކީ ބައްޕައަކު ދަރިއަކު މެރުން، ޤާތިލާއި މަރާލެވުނު މީހާގެ މެދުގައި ދީނުގެ ތަފާތު އޮތުން، އަހުލިއްޔަތު ނެތުން ނުވަތަ ބުއްދި ފިލުން، އަދި ވާރިސުގެ މަޢާފު ލިބުމެވެ؛ މިއިން ޙާލަތެއް ނެތްނަމަ ޤިޞާޞް ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 107-109)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ) އަދި (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 1204 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ރ)
• ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 31 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 24 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 117 އަދި 119 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 21، 48، 51 (ހ)-(ކ) އަދި 53 ވަނަ މާއްދާ
• ކީރިތި ޤުރުއާން: އަލްބަޤަރާ 178، އަލްމާއިދާ 45، އަލްއިސްރާ 33
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އާމިނަތު އަޙްމަދު (2020/SC-JC/04)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މުއްރަތު (2016/SC-JC/07)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން ހުމާމް އަޙްމަދު (2016/SC-JC/06)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ނިޔާޒް (2018/HC-JC/04)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ޝަޙްމު އާދަމް އަދި އެހެން (2016/HC-A/72)
• މުޙައްމަދު ނިޔާޒް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (2021/SC-A/83)
• އާދަމް ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (2009/SC-A/18)
• Prof. Dr. Anwarullah, The Criminal Law of Islam (A.S. Noordeen 1997)