Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2024/HC-A/16 · 13 ފެބުރުއަރީ 2024 · ކޯޓު އަމުރު

މުޙައްމަދު ޝަވީދު ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިޔާ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B11/CN/2023/01

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރަހުނު ހިމެނޭ ސާބިތު ދަރަނީގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގައި، ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ތަންފީޛުކުރަންޖެހޭ ސާބިތު ދަރަންޏެއް ނެތްކަމަށް އަމުރެއް ނެރެދޭންވީތޯ؛ އަދި ލޯނު އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޖަމްޢީ އަދި ފަރުދީ ޒިންމާގެ ޝަރުޠަކީ ސިވިލް ކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 161 ވަނަ މާއްދާގައިވާ "އެހެން ގޮތަކަށް އެއްބަސްވުމެއް"ތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ސިވިލް ކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 161 ވަނަ މާއްދާގައިވާ "އެހެން ގޮތަކަށް އެއްބަސްވެފައި ނުވާނަމަ" ގެ މާނައަކީ، ރަހުނު ވިއްކައިގެން ދަރަނި އަދާނުވެގެން މެނުވީ ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ތަންފީޛު ނުކުރުމާ މެދު އެ މާއްދާގައިވާ ގޮތް ނޫން ގޮތަކަށް ރަހުނު ބެހެއްޓި ފަރާތާއި ރަހުނު ހިފި ފަރާތާއި ގެރެންޓަރުންގެ މެދުގައި އެއްބަސްވެފައިވުމެވެ. (ޕެރ. 20-22)
  2. ބޮރޯވަރާއި ގެރެންޓަރުން ލޯނަށް ޖަމްޢީކޮށް އަދި ފަރުދީގޮތުން (jointly and severally) ޒިންމާވާކަމަށް ލޯނު/ރަހުނު އެއްބަސްވުމުގައި އޮތުމަކީ، ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރާނެ ގޮތާ ގުޅޭ ގޮތުން 161 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތް ނޫން ގޮތަކަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ؛ އަދި "އަމިއްލަ ހައިސިއްޔަތުން ޔަގީންކަން ދީފައިވުމަކީ" ވެސް އެފަދަ އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24-26، 64-66)
  3. 161 ވަނަ މާއްދާއަކީ ރަހުނު ހިމެނޭ ސާބިތު ދަރަނީގެ ޙުކުމް ތަންފީޛުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތު ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެކެވެ. އެ މާއްދާގެ ދަށުން ދަރަންޏެއް އޮތުމާއި، ރަހުނު ހިމެނޭ ފައިސާގެ ޙުކުމެއް އޮތުމާއި، ޕަރސަނަލް ގެރެންޓީ ދީފައިވާ ގެރެންޓަރުން ތިބުން ފުރިހަމަވާންޖެހެއެވެ؛ އަދި އެ މާއްދާއަކީ ޚަޞްމުން އެހެން ގޮތަކަށް އެއްބަސްވެފައިވާނަމަ އެ އެއްބަސްވުމަށް އިސްކަންދޭ މާއްދާއެކެވެ. (ޕެރ. 54، 64)
  4. "އެހެން ގޮތަކަށް އެއްބަސްވެފައި ނުވާ" ހާލަތުގައި، ރަހުނު ވިއްކައިގެން ދަރަނި އަދާކުރެވޭތޯ ބެލުމެއް ނެތި ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ޙުކުމް ތަންފީޛުނުކުރެވޭނެއެވެ. އެ މާއްދާގެ މަޤްޞަދަކީ ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ތަންފީޛުކުރުމަކީ ރަހުނު ވިއްކައިގެން ވެސް ދަރަނި އަދާނުވުމުން އެންމެ ފަހުން ކުރާ ކަމެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ. (ޕެރ. 27، 33، 39)
  5. 161 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ތަންފީޛުކުރުން އެ ހިނދަށް މަނާވުމަކީ، އެމީހުންގެ މައްޗަށް ސާބިތު ދަރަންޏެއް ނެތުމެއް، ދަރަނި ދައްކަން ޙުކުމެއް ނުކުރެވުމެއް، ނުވަތަ ޙުކުމުގެ ބާރު ކެނޑުމެއް ނޫނެވެ؛ ޙުކުމް ދެމިއޮންނާނެއެވެ. ސާބިތު ދަރަނި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 77 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމު ނިންމުމަކުން އުފެދޭ ދަރަންޏަކަށް ވާތީ، ރަހުނު ވިއްކާ ތަރުތީބު ކަނޑައެޅިފައިވުމުން އެ ދަރަނި ފިލައެއް ނުދެއެވެ. (ޕެރ. 28-30، 72-74)
  6. ސާބިތު ދަރަންޏަކީ ކޯޓުގެ ޙުކުމެއްގެ ދަށުން އެއް ފަރާތުން އަނެއް ފަރާތަށް ދެއްކުން ލާޒިމުވާ ފައިސާއެވެ؛ ގެރެންޓަރުންގެ މައްޗަށް ވެސް ފައިސާ ދެއްކުމަށް ޙުކުމަކުން އަންގާފައިވާނަމަ، ދަރަނި ޚަލާޞްވަންދެން އެ ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް ސާބިތު ދަރަންޏެއް ޤާއިމުވެ އޮންނާނެއެވެ. (ޕެރ. 28، 70-73)
  7. 161 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ތަންފީޛު ނުކުރެވޭ ހާލަތުގައިވާ ގެރެންޓަރުންނަކީ، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 367 (ހ) ގެ ބޭނުމަށް ޙުކުމާ އެއްގޮތަށް ދަރަނި އަދާނުކުރާ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ އެހެންނޫނީ 161 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދު ގެއްލިގެންދާނެއެވެ. (ޕެރ. 31-37، 39)
  8. ލޯނު އެއްބަސްވުމުގައި ފައިސާ ދެއްކުމަށް ވަކި ތަރުތީބެއް ކަނޑައަޅާފައިވާކަމުގެ ޖަދަލު އުފައްދަންވީ މައުޟޫޢީ ޤަޟިއްޔާގެ ތެރެއިންނެވެ؛ ތަންފީޛީ މަރުޙަލާއަކީ އެކަމަށް ޖަދަލު އުފައްދާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ. ތަންފީޛީ މަރުޙަލާގައި ސާބިތު ދަރަންޏެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ނަތީޖާއަކީ މައުޟޫޢީ ޤަޟިއްޔާގެ ނިންމުން ބަދަލުކުރުމަށް ވާތީ އެފަދަ އަމުރެއް ނެރެދެވޭކަށް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 64، 75-76)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.