މުޙައްމަދު ޒާހިރު ވ. އަޙްމަދު ސިޔާމް މުޙައްމަދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ ތަރިކައިގެ މައްސަލަ ނިމެންދެން މުޙައްމަދު ޒާހިރު ދެވަނަ ޑިރެކްޓަރަކަށް ވަގުތީގޮތުން އައްޔަންކުރި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B11/CA/2024/154

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހިއްސާދާރެއްގެ ގޮތުގައި ތިބި ދެ ޑިރެކްޓަރުންގެ ތެރެއިން އެކަކު ނިޔާވެ، ހިންގާ ގަވާއިދާއި ހިއްސާދާރުންގެ އެއްބަސްވުން ލާޒިމުކުރާ 2 ޑިރެކްޓަރުން ހަމަނުވެ ކުންފުނީގެ ހިންގުން ހުއްޓިފައިވާ ޙާލަތުގައި، ކުންފުނީގެ ޤާނޫނު (7/2023) ގެ 127 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޯޓުން ޑިރެކްޓަރަކު އައްޔަންކުރެވޭތޯއާއި، ކުންފުނީގެ ހިންގާ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ (މަދުވެގެން 2 ޑިރެކްޓަރުން) 243 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ބާޠިލުވެފައިވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުން ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންމެ ޤާނޫނެއްވެސް އެއް ރޮއްޖަކުން އެކަތި ގަނޑެއްގެ ގޮތުގައި ކިޔަންވާނެއެވެ. ޤާނޫނުގެ ވަކިވަކި ބައިތައް މާނަކުރަންވާނީ މުޅި ޤާނޫނުގެ ވަށައިގެންވާ ސިޔާސަތާއި މަޤްޞަދުގެ ފުޅާ އިމުގެ ތެރޭގައެވެ. (ޕެރ. 21)
2. ކުންފުނީގެ ޤާނޫނުގެ 113 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ 'މަދުވެގެން 1 ޑިރެކްޓަރަކު' ހުރުމަކީ ލާޒިމީ އެންމެ މަދު އަދަދެކެވެ. އެއަށްވުރެ ގިނަ ޑިރެކްޓަރުން އައްޔަންކުރުން އެ މާއްދާ މަނާނުކުރާތީ (ޤާނޫނުއަސާސީގެ 19 ވަނަ މާއްދާގެ މިނިވަންކަމުގެ އުޞޫލާއި އެކު)، އެ މާއްދާ ހަނިކޮށް ނުކިޔޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21، 27)
3. ހިންގާ ގަވާއިދުގައި ކުންފުނީގައި އަބަދުވެސް މަދުވެގެން 2 ޑިރެކްޓަރުން ތިބެންވާނެކަމަށް ބުނާ މާއްދާއަކީ ކުންފުނީގެ ޤާނޫނުގެ 113 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު މާއްދާއެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން އެ މާއްދާ 243 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ބާޠިލެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 26-27، 39)
4. ކުންފުނީގެ ހިންގާ ގަވާއިދުގެ މާއްދާއެއް ބާޠިލުކުރުމަށް ކޯޓަށް ހުށަހަޅަންވާނީ ކުންފުނީގެ ޤާނޫނުގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންނެވެ. އެފަދަ އަމުރެއް ނެރެވޭނީ 63 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންނެވެ. އެފަދަ ހުށަހެޅުމެއްނެތި ހިންގާ ގަވާއިދުގެ މާއްދާއެއް ބާޠިލުކުރުމަކީ އެ އިޖުރާއަތާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 28)
5. ޝަރީޢަތުން ނަގައިދެވޭ ފަރުވާއަކީ ޚަޞްމަކު އެދި ހުށަހަޅާފައިވާ ފަރުވާއަކަށް ވާންޖެހެއެވެ (2010/HC-A/47؛ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 39 ވަނަ މާއްދާ). ޚަޞްމުން ހުށަނާޅާ ކަމަކަށް ކޯޓު އަމިއްލައަށް އިސްނަގައިގެން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ކަމެއްވެސް، ފަނޑިޔާރަށް ލިބިފައިވާ ތަޤްދީރީ ބާރެއްވެސް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 29)
6. ހިއްސާދާރުންގެ އެއްބަސްވުމުގައި ކުންފުނީގެ ދުސްތޫރީ ގަވާއިދުތައް އެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުނުވާގޮތަށް އޮންނަންވާނެކަމާއި ފުށުއަރާނަމަ އެއްބަސްވުން އިސްކުރަންވާނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، އެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް ދުސްތޫރަށް ބަދަލު ގެނައުމުގެ ފުރުޞަތު އެއް ހިއްސާދާރަކަށް ދިނުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަލައިގަނެވޭ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. އަދި ޚަޞްމަކު ހުށަނާޅައި، ނިޔާވި ހިއްސާދާރުގެ ވާރިސުންނަށް ލިބިގެންވާ ޑިރެކްޓަރު އައްޔަންކުރުމުގެ ޙައްޤު ނަފީވާގޮތަށް ދެވަނަ ޑިރެކްޓަރުގެ މަޤާމް ނެތް މަޤާމަކަށް ހެދުމުގެ ބާރު ކޯޓަކަށް ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 30-34)
7. ކުންފުންޏެއްގެ ޑިރެކްޓަރުން ޒިންމާ އަދާކުރަންޖެހެނީ ކުންފުންޏަށެވެ؛ ވަކި ހިއްސާދާރަކަށް ނުވަތަ ހިއްސާދާރަކަށްވުމުގެ އިޙްތިމާލު ހުރި ފަރާތަކަށް ނޫނެވެ (ކުންފުނީގެ ޤާނޫނުގެ 130 ވަނަ މާއްދާ). އެހެންކަމުން ވަކި ހިއްސާދާރެއްގެ މަޞްލަޙަތަށް ޑިރެކްޓަރަކު އިޙްތިރާމް ނުކުރާނެކަމަށް ބުނާ އިޢުތިރާޟަކީ ޤާނޫނީ ބުރަދަނެއް ހުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 36-37، 43)
8. ހިންގާ ގަވާއިދުގައި ލާޒިމުކުރާ ޑިރެކްޓަރުންގެ އަދަދު ހަމަނުވެ، ޤާނޫނާއި ދުސްތޫރާ އެއްގޮތަށް ޑިރެކްޓަރުން އައްޔަންކުރެވެން ނެތްނަމަ، އެއީ ކުންފުނީގެ ޤާނޫނުގެ 127 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޑިރެކްޓަރަކު އައްޔަންކޮށްދިނުމަށް ކޯޓަށް ހުށަހެޅިދާނެ ޙާލަތެކެވެ. ކުންފުނީގެ މަޞްލަޙަތުގައިވާކަމަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ މުއްދަތަކަށް ނުވަތަ ޝަރުޠުތަކަކާއެކު ޑިރެކްޓަރަކު އައްޔަންކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު (ށ) ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 18، 23، 38-41)
9. ނިޔާވި ހިއްސާދާރެއްގެ ތަރިކައިގެ މައްސަލަ ނިމެންދެން ވަގުތީގޮތުން އައްޔަންކުރެވޭ ޑިރެކްޓަރަކު ތަމްޘީލުކުރަނީ ހުރިހާ ވާރިޘުންގެ ޙައްޤުތަކެވެ. ވާރިޘުންނަށް ކަންކަން ހިނގާގޮތް އެނގޭނެ އިންތިޒާމު ހެދުމަކީ އޭނާގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. ގިނަ ފަރާތްތަކުގެ މަޞްލަޙަތު ހިމެނޭ ކަމެއްގައި ހުރިހާ ފަރާތަކަށް އަންގައި ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދީގެން ގިނަ ފަރާތްތަކުން ރުހޭގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ އުޞޫލުގެ (2019/HC-A/25) އަލީގައި، ވާރިޘުކަމުގެ ދަފްޢު އުފުލި ގިނަ ފަރާތްތަކުން ހުށަހަޅާ މީހާ އައްޔަންކުރުމަކީ އަދުލުވެރި ގޮތެވެ. (ޕެރ. 44-46)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 7/2023 (ކުންފުނީގެ ޤާނޫނު) ގެ 38، 44، 61، 63، 113 (ހ)، 120، 127 (ހ) އަދި (ށ)، 130 (ހ)، 243 (ހ) އަދި (ށ) ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/96 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 19 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 39 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2020/SC-A/46 (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ހައިކޯޓު 2010/HC-A/47
• ހައިކޯޓު 2019/HC-A/25 (މަޢާނާ މުޙައްމަދު ވ. އިބްރާހީމް މުޢިއްޒު އަދި އެހެން ފަރާތްތައް)
• ހައިކޯޓު 2024/HC-A/17 (ވާރިސުންގެ ބަޔާންތަކަށް ޙަވާލާ)