ސްޓޭޓް އިލެކްޓްރިކް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރުގެ އޮފީސް

އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤަކީ އަސާސީ ޙައްޤެކެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤަކީވެސް ދުނިޔޭގެ އެންމެހައި ޖުރިސްޑިކްޝަންތަކުގައި މައުޟޫޢީ ގޮތުންނާއި، އިޚްތިޞާޞްގެ ގޮތުންނާއި، ވަގުތުގެ ގޮތުން ޤައިދުކުރެވިފައިވާ ޙައްޤެކެވެ. މިކަން ކުރެވެނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގައި ކަނޑައެޅިގެންވާ ހުދޫދުގެ ތެރެއިންނެވެ. (ޕެރ. 60-61)

އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ގައިދުކުރުމުގެ އެއް ބޭނުމަކީ، ލަސްވުމެއްނެތި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި ކޯޓުތަކުގައި ބެލެވޭ ޚުޞޫމަތްތައް ނިމި މީސްމީހުންގެ ޙައްޤުތަކަށް ސާބިތުކަމާއި އިސްތިޤުރާރުކަން ލިބުމަށްޓަކައި ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅުމެވެ. އިތުރު ބޭނުމަކީ ޤާނޫނީ އިމުން ބޭރުން، އެއްވެސް އަސާސެއްނެތި ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފަށް ފުރުޞަތު ނުދިނުމެވެ. (ޕެރ. 61)

އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރުގެ އޮފީހަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގައި ބަޔާންކުރާފަދަ ކޯޓެއް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލެއް ނޫންކަން އެނގޭއިރު، މި އޮފީހުގެ މައްޗަށް ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ ތަޠްބީޤުކުރަންޖެހޭކަމަށް ބުނުމަކީ ރަނގަޅު ބުނުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 39, 64)

ޚާއްޞަ ޤާނޫނަކުން މައްސަލަ ބަލައި ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގެ އުޞޫލެއް ޤާއިމުވެ، އެ ޤާނޫނުގައި ހައިކޯޓަށް ވަކި އިޚްތިޞާޞްއެއް ލިބިދެވިފައިވާކަމަށް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، ޤާނޫނާ އެއްގޮތްވާގޮތުގެ މަތިން ހައިކޯޓަށް ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމުވެގެންވެއެވެ. މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނުން އިޖުރާއަތުތަކެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ބާވަތުގެ މައްސަލައެއްކަމުން، މި ޤާނޫނުގައި އިސްތިއުނާފުގެ މަގު ކޮށައިދީފައިވާގޮތް ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 65)

މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނުގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ޞަރީޙަ އިބާރާތުން، އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރުގެ ނިންމުމެއް ބަދަލުކުރެވޭނީ ހަމައެކަނި ޝަރުޢީ ކޯޓަކުންކަން އެނގެއެވެ. އަދި 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ބަޔާންކުރަނީ، އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރު ނިންމާ ނިންމުމެއްގެ މައްސަލަ ޝަރުޢީ ކޯޓަކުން ބެލޭނީ، އެ މާއްދާގެ ދަށުން ކުރާ އިލްތިމާސްގެ މަރުޙަލާގައި އެކަނިކަމުގައެވެ. (ޕެރ. 66)

މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހައިކޯޓަށް އިލްތިމާސްކުރެވޭ މައްސަލަތަކުގެ މައްޗަށް، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 280 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުނުކުރެވޭކަން އެނގޭހިނދު، މި މާއްދާގެ (ހ) މާނަކޮށްފައިވާ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-HCL/46 ނިންމުން، މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހައިކޯޓަށް އިލްތިމާސްކުރެވޭ މައްސަލަތަކުގެ މައްޗަށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭނެކަމަށް ނުދެކެމެވެ. (ޕެރ. 68)

މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނުގެ 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ކިޔަންވާނީ، މި ޤާނޫނުގެ 61 ވަނަ މާއްދާގައި ޝަކުވާތަކާއި އިލްތިމާސްތައް ނިންމުމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑުގެ ތެރެއިންނެވެ. 61 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ބާރަ ނަތީޖާއަކީ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގެ ޖައުހަރާމެދު ގޮތެއް ނިންމާ، ފަރުވާ ދިނުމުގެ، އަދި ތަންފީޒީ ފިޔަވަޅުތަކެކެވެ. މިއީ އެއްވެސް ޙާލެއްގައި އިޖުރާއީ ގޮތުން މައްސަލަ ހިންގުމަށް ނެރޭ އިރުޝާދުތަކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 73-74, 77)

ޤާނޫނުގެ 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ އިލްތިމާސަކީ، ޤާނޫނުގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮމިޝަނަރު ޝަކުވާއަކާމެދު ނުވަތަ އިލްތިމާސްއަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުން، އެ ނިންމުމާ ދެކޮޅަށް ކުރެވޭ އިލްތިމާސެކެވެ. މިއީ ކޮމިޝަނަރު އެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ ތެރޭގައި ނިންމާ ކޮންމެ އިޖުރާއީ ނިންމުމަކާ ދެކޮޅަށް ކުރެވޭ އިލްތިމާސެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 77, 85)

ޤާނޫނުގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން ކޮމިޝަނަރު މައްސަލަ ބެލުމުގެ ތެރޭގައި ނިންމާ ކޮންމެ އިޖުރާއީ ނިންމުމެއް ވަކިން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ގޮތަށް ހެދުމަކީ ޤާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ މަޤްޞަދު ކަމުގައިވާނަމަ، މިއަށްވުރެ މާ ސާފު އިބާރާތެއް ޤާނޫނުގައި ބޭނުންކުރީހެވެ. އެފަދައިން ވަކި މަގެއް ޤާނޫނު ކުރަހާދީފައިނުވާތީ، އެއީ މައުޟޫޢީ މައްސަލަ ނިމުމުން އިސްތިއުނާފުގެ މަގުން ޖަދަލު އުފެއްދިދާނެކަމެކެވެ. (ޕެރ. 75)

ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި، އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ޝަކުވާތައް ބެލުމުގެ ޒިންމާއަށް ބަލާއިރު، މިއީ އެކިއެކި ވަގުތީ ނިންމުންތަކުގެ އިސްތިއުނާފުތަކުގެ ސަބަބުން ޤާނޫނީ އިޖުރާއަތު ބައިބައިވިޔަނުދިނުމަށް ބާރުދޭކަމެކެވެ. (ޕެރ. 86)

މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނުގެ 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) މާނަކުރުމުގެ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތަކީ، މި މާއްދާގެ ދަށުން ޚަޞްމަކަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ޙައްޤު އުފެދެނީ، 61 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޝަކުވާ ނުވަތަ އިލްތިމާސް ނިންމައި ނުވަތަ ފައިޞަލާކޮށް އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރު ނިންމުމެއް ނިންމުމުން ނުވަތަ އަމުރެއް ނެރުމުންކަމުގައި ބެލުމެވެ. އެ މަރުޙަލާގެ ތެރޭގައި އުފެދޭ އެއްވެސް އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟެއް، މައުޟޫޢީ މައްސަލަ ނިމުމުން 64 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ އިލްތިމާސްގައި ފާހަގަކުރުމަކަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް، މި މާއްދާއަކީ، އައިކޮމްގައި ކުރިއަށްދާ މައްސަލައިގެ މެދުތެރެއިން ނަގާ އިޖުރާއީ ނުކުތާތަކާ ގުޅިގެން ނިންމާ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު އުފައްދައިދޭ މާއްދާއެއްކަމުގައި މާނަކުރެވޭނެކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ. (ޕެރ. 87)

މައްސަލަ ބެލުމުގެ ތެރޭގައި ނިންމުމެއް ނިންމާނަމަ، އެކަން މައްސަލައިގެ ބައިވެރިންނަށް އެނގެންޖެހެއެވެ. އަދި އެ ނިންމުން ލިޔުމުންވެސް ލިބެންޖެހެއެވެ. އެއީ އެހިނދު އިސްތިއުނާފުކުރެވިދާނެ ނިންމުމަކަށް ނުވިނަމަވެސް މިއެވެ. ސަބަބަކީ މައުޟޫޢީ މައްސަލަ ނިމުމުން، އެ ލިޔުމުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްވެސް އިލްތިމާސެއް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުމެވެ. (ޕެރ. 89)

ދައުލަތުގެ އިދާރާއެއްގައިވާ މަޢުލޫމާތަށް އެދި ހުށަހަޅާއިރު، މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް އެދޭ ފަރާތުގެ ނަމާއި، އެޑްރެސް އަދި ގުޅޭނެ ނަންބަރެއް ހިމެނުމަށް ޤާނޫނު ލާޒިމުކުރެއެވެ. ހުށަހެޅުމެއްގައި ހިމަނަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތުތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމަނުވާނަމަ، އެ ހުށަހެޅުން ދައުލަތުގެ އިދާރާއަކުން ޤަބޫލުނުކޮށް ދޫކޮށްލެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެގޮތަށް ދޫކޮށްލަންވާނީ، އެ ފަރާތަށް އެކަން އެންގުމަށްފަހު ފުރިހަމަނުވާ މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމަކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހުގައި، އަދި އެ މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމަކުރުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމުންވެސް، އެ ފަރާތުން އިންކާރުކުރާކަމަށް ވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 91)

ހުށަހެޅުމުގައި މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމަވޭތޯ ކަށަވަރުކުރުމަކީ ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ ޒިންމާއެކެވެ. ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަންކަމާއި މަޢުލޫމާތުގެ އިތުރު ކަމެއް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތެއް ފުރިހަމަކުރުމަށް ދައުލަތުގެ އިދާރާއަށް ލާޒިމުނުކުރެވޭނެއެވެ. ގަވާއިދުގައި ބަޔާންކުރާ މަޢުލޫމާތު ހުށަހެޅުމުގައި ފުރިހަމަވާނަމަ، ދައުލަތުގެ އިދާރާއަށް އެ ހުށަހެޅުން ބަލައިގަންނަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 92)

ޤާނޫނުގެ ތަޞައްވުރަކީ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް ފަހިކޮށްދިނުމެވެ. މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާކަމަށް ފެންނަ ޙާލަތުގައި، ވެވުނު އެންމެ ފުރިހަމައަކަށް އެ އެހީތެރިކަން ދިނުމަށް ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ މައްޗަށް ލާޒިމުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 93)

މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް އެދޭ ފަރާތުން ދައުލަތުގެ އިދާރާއަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތުތަކުން އެ ފަރާތުގެ ޝަހްސު ކަށަވަރުވާނެއެވެ. އެ ފަރާތުގެ ޝަހްސު ކަށަވަރުނުވާނަމަ، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުން ލާޒިމުކުރާ މިންވަރަށް އެ މަޢުލޫމާތު ފުރިހަމަކުރުމަށް ފުރުޞަތު ދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 94)

އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރަށް އިލްތިމާސް ހުށަހެޅުމުގައި އައިޑެންޓިޓީއާ ގުޅޭ ގޮތުން ލިބެންޖެހޭ މަޢުލޫމާތުތަކަކީ އިލްތިމާސް ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ ނަމާއި، ގުޅޭނެ ފޯނު ނަންބަރެވެ. ޝަކުވާ ހުށަހެޅުމުގައި ލިބެންޖެހޭ މަޢުލޫމާތަކީ ޝަކުވާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ ނަމާއި، އެޑްރެސް އަދި އީމެއިލް ނުވަތަ ގުޅޭނެ ފޯނު ނަންބަރެވެ. (ޕެރ. 96)