ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. ޑރ. މައުމޫން އާޞިމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ވަކީލު ފީއާބެހޭ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 59/VTR/2024

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު، ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލަތަކުގައި އެއް ޚަސްމު ޤާނޫނީ ވަކީލު ފީގެ ގޮތުގައި ކުރި ޚަރަދު އަނެއް ޚަސްމުގެ ކިބައިން ނަގައިދެވޭނީ ކޮން އުސޫލަކުންތޯ، އަދި ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމުގައި އެފަދަ މާއްދާއެއް ނެތްއިރު ޓްރައިބިއުނަލުން ވަކީލު ފީ ނަގައިދިނުން ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ކުރިން، ޤާނޫނީ ވަކީލު ފީގެ ގޮތުގައި އެއް ޚަސްމު ކުރި ޚަރަދު އަނެއް ޚަސްމުގެ ކިބައިން ނަގައިދެމުން އައީ، އެކަމަށް ޤާނޫނެއްގައި ނުވަތަ ގަވާއިދެއްގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އުސޫލެއް އޮތުމަށް ނުވަތަ ދެ ޚަސްމުންގެ މެދުގައި އެކަމާމެދު އެއްބަސްވުމެއް އޮތުމަށް ބިނާކޮށް، އަދި ވަކާލާތުކުރުމުގެ ހުއްދަ އޮތް ވަކީލަކަށްވުމާއި، ވަކީލާ މުވައްކިލާ ދެމެދު ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް އޮތުމާއި، އެއްބަސްވި އުޖޫރަ ދީފައިވާކަން ސާބިތުވުމާއި، އުޖޫރައަކީ އެކަށީގެންވާ އަދަދަކަށްވުމުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާނަމައެވެ. ވަޒީފާއާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައިވެސް ޢަމަލުކުރަމުން އައީ މި އުސޫލުންނެވެ.
2. ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނާއި ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ ގަވާއިދާ އެކު، މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 'ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ނަގައިދިނުން' ބާބުގައި ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދުގެ ތެރޭގައި ވަކީލު ފީވެސް ނަގައިދެވޭނެ އިޖުރާއަތު ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ، ވަކީލު ފީ ނަގައިދިނުމަށް ޚަސްމުންގެ މެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް އޮންނަން ޖެހޭ ކަމުގެ ކުރީގެ އުސޫލު އެ ޤާނޫނުން ބަދަލުވެއްޖެއެވެ. (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/60-2021/SC ޤަޟިއްޔާގެ 13 ވަނަ ނުކުތާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް)
3. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ވަކީލު ފީ ނަގައިދިނުމުގެ އުސޫލު ޤާނޫނަކުން ބަދަލުވުމުން، ވަޒީފާއާބެހޭ މައްސަލަތަކަށް ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއް ނެތްކަމަށް ބަލައި، ދެފަރާތުގެ މެދުގައި އެއްބަސްވުމެއް އޮތުން ޝަރުޠުކުރާ ކުރީގެ އުސޫލަށް ވަޒީފާއާބެހޭ މައްސަލަތަކުގައި ކުރިއަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ އިންސާފުވެރި ހަމައެއް ނޫނެވެ.
4. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުން ޓްރައިބިއުނަލަށް ރަނގަޅުކަމަށް ފެންނަގޮތަކަށް މައްސަލަ ނިންމުމުގެ ފުރިހަމަ ބާރު ދީފައިވުމާއި، ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ގަވާއިދުން ބަދަލު ދިނުމުގެ އަމުރާއި އިންސާފު ޤާއިމްކުރުމަށް ބޭނުންވާ ކޮންމެ އަމުރެއް ނެރުމުގެ ބާރު ދީފައިވާތީ، އިންސާފަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ބޭނުންވާނަމަ ވަކީލު ފީ ނަގައިދިނުމުގެ އަމުރު ނެރުމުގެ ބާރު ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
5. ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ވަކީލު ފީ ނަގައިދެވޭނީ، މައްސަލައެއްގައި ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ބަލައި، ޝަރީޢަތުގެ ނިޒާމު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުގެ ޢަމަލެއް ހިމެނޭކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ބެލެވޭނަމަ، ނުވަތަ ޚަސްމަކު އިންސާފަށް ގަސްދުގައި ހުރަސްއެޅުމުގެ ޢަމަލުތަކެއް ކޮށްފައިވާނަމަ، ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ވަގުތު ބޭކާރުވާފަދައިން ޢަމަލުކޮށްފައިވާނަމައެވެ. އެހިނދު، އެފަދައިން ޢަމަލުކުރި ޚަސްމުގެ އަތުން މައްސަލަ ކާމިޔާބުކުރި ޚަސްމުގެ ވަކީލު ފީ ނަގައިދެވިދާނެއެވެ. (ސިންގަޕޫރު، ޔޫކޭ، މެލޭޝިއާ، އިންޑިއާ އަދި އެމެރިކާގެ އުސޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް)
6. ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމުގައި ވަކީލު ފީއާބެހޭ މާއްދާއެއް ނެތްއިރު އެފަދަ މާއްދާއެއް އޮތްކަމަށް ބަލައި ވަކީލު ފީ ނަގައިދިނުމަކީ ޤާނޫނީގޮތުން ރަނގަޅު ސަބަބެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން މުވައްޒަފަށް ލިބެންޖެހޭ ޙައްޤެއް ދިނުމުގައި ފަރުވާކުޑަކޮށް ނުވަތަ ގަސްތުގައި ހިފަހައްޓައި، މުވައްޒަފު ޓްރައިބިއުނަލަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުން އެ ޙައްޤު ދީފައިވާ ޙާލަތުގައި، ތަމްސީލުކުރުމަށް ވަކީލަށް ދެއްކި ފީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ދިނުމަށް ކުރި ނިންމުން ދެމެހެއްޓުމަކީ އިންސާފުވެރި ހައްލެވެ.
7. ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުމުގެ ކުރިން އެދުނު ފަރުވާ ދީފައިވުމަކީ ވަކީލު ކުރާނެ މަސައްކަތެއް ނެތްކަމަށް ބެލޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އަދި ވަކީލުންނަށް ނެގޭނެ އުޖޫރަ ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނެއް، ގަވާއިދެއް، އުސޫލެއް ނުވަތަ މަތީ މަރުޙަލާގެ ނިންމުމެއް ނެތްއިރު، ދައްކާފައިވާ ވަކީލު ފީއަކީ އެކަށީގެންވާ އަދަދެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ބާރުތަކާބެހޭ މާއްދާގެ (ށ) (ލިޔުމުގައި '23 ވަނަ މާއްދާ' ކަމަށް ފެންނަނީ؛ އަދަދު އޮޅިފައިވާ ވަރަށް ގާތް)
• ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 2022/R-14) ގެ މައްސަލަ ނިންމިދާނެ ގޮތްތަކާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '325 ވަނަ މާއްދާ'؛ އަދަދު އޮޅިފައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2022 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 25 ވަނަ ބާބު (ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ނަގައިދިނުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2019 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނީ ފަންނުގެ ޤާނޫނު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021/R-118 (ޤާނޫނީ ވަކީލުންގެ ސުލޫކީ ގަވާއިދު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2008 (ޢާންމު ގަވާއިދުތަކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ ޖަދުވަލުގައިވާ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަކާލާތުކުރާ ވަކީލުންނާބެހޭ ގަވާއިދު، އަދި ކުއްޔަށް ދޫކުރާ ތަންތަނުން ކުއްޔަށް ގެންދާތަކެތީގެ ކުލި ޝަރީޢަތުން ނަގައިދިނުމާބެހޭ ގަވާއިދު
• ސުޕްރީމް ކޯޓު A/60-2021/SC (މާޔާފުށި ރިސޯޓް މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އޮސްމޯސިސް އޭޝިޔާ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު A/32-2017/SC (ޑަބްލިއު.އެލް.ޓީ. ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް)
• ހައިކޯޓު A/348-2009/HC (ޢަބްދުﷲ ރަޝާދު ވ. ޢަބްދުއްޞަމަދު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• ހައިކޯޓު A/143-2011/HC (އަޙްމަދު ތަސްމީން ޢަލީ ވ. އަޙްމަދު ނާޡިމް)
• ހައިކޯޓު A/218-2013/HC (ދައުލަތް ވ. އިބްރާހީމް ޝަރީފް)
• ހައިކޯޓު A/47-2018/HC (ޢަބްދުﷲ ނާހިދު ވ. ޙައުޒާން ނިޡާމް)
• ހައިކޯޓު A/89-2016/HC (އަޙްމަދު ޝަރީފް ވ. ޢަބްދުއްރަޝީދު އިބްރާހީމް)
• Singapore: Employment Claims Act 2016, s.19(1),(2), s.22(1)(c),(2); Employment Claims Rules 2017, s.43
• United Kingdom: The Employment Tribunal Procedure Rules 2024, s.74, 75, 76
• Malaysia: Industrial Court Rules 1967; CSY v Lepcon Tools (M) Sdn Bhd (Award No. 1 of 2024), Industrial Court
• India: Industrial Disputes Act 1947, s.11; Dushyant Janbandhu v M/S Hyundai Autoever India Pvt Ltd, 2024 INSC 966
• Alyeska Pipeline Svc. Co. v. Wilderness Soc'y, 421 U.S. 240 (1975)