ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ވ. ނަން ފޮރުވާފައި

މި ޤަޟިއްޔާގައި ފަރާތްތަކުގެ ނަން ފޮރުވާފައި.

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ޓްރައިބިއުނަލުގެ ވަގުތީ އަމުރު ޤާއިމް؛ އިސްތިއުނާފުގެ ޚަރަދު ހޯދުމުގެ ޙައްޤު އިސްތިއުނާފު ރައްދުވި ފަރާތަށް (2-1 ގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 200-VTR/VA/2024/25

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވަޒީފާގެ ހައިސިއްޔަތުން މުވައްޒަފަށް ލިބުނު ފްލެޓް ގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ހިމާޔަތްކުރުމަށް ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިގެންވޭތޯ، ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގައި ނެކްސްބިޒް ޝަރުޠުތަކާއި clean hands doctrine، balance of convenience އަދި ޔަޤީންކަށަވަރުކަމާ ގުޅޭ އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވޭތޯ، އަދި އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގެ ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ނަގައިދެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަކަށް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކަށް މައްސަލައެއް ބެލުމުގެ (ވަގުތީ އަމުރާމެދު ގޮތްނިންމުމުގެވެސް) އިޚްތިޞާޞް ލިބޭތޯ ބިނާވާނީ މައުޟޫޢީ މައްސަލަ ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ގޮތަށެވެ؛ ވަގުތީ އަމުރުގެ އިޚްތިޞާޞް ބިނާވަނީ ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 65-68)
2. އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްނެތި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި، ވަޒީފާގެ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން މުވައްޒަފަށް ލިބުނު ފުރުޞަތުތަކާއި މަންފާ (ފްލެޓް ގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ފަދަ) މައުޟޫޢާއި އެދޭ ފަރުވާގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭނަމަ، އެއީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ ޖަދުވަލު 1 ގައިވާ 'މުދަލާއި ގޯތިގެދޮރާބެހޭ' މައްސަލައެއް ނޫނެވެ؛ އެ މަންފާ ރައްކާތެރިކުރުމަށް ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމަކީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 29 (ހ)(1) އާއި ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދުގެ 13، 16، 105 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިގެންވާ ބާރެކެވެ. (ޕެރ. 72-79)
3. ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުމަށް ނެކްސްބިޒް ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާންޖެހޭއިރު، ޤާނޫނީ ހިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު (fumus boni juris) ބަލާނީ މައުޟޫޢަށް ނުފީނައި، ޕްރައިމާ ފޭޝީ މިންގަނޑުން، ޖުމްލަ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ކޮންމެ މައްސަލައެއް ވަކިން ވަޒަންކޮށްގެންނެވެ. (ޕެރ. 82-90)
4. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވަކިކުރުމުގެ ސަބަބު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް އޮންނާތީ، ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުގައި މުވައްޒަފަށް ދަޢުވާ ކާމިޔާބުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށް ބެލުމަކީ ފުރަތަމަ ވަގުތީ އަމުރުގައި ޓްރައިބިއުނަލުން ކަނޑައެޅި ގޮތެވެ؛ އިސްތިއުނާފުނުކުރެވި އޮތް ފުރަތަމަ އަމުރާއި އެއިން ފެށިގެން އުފެދުނު އަމުރުތައް އެއް ރޮއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ކިޔަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 91-99)
5. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ)ގެ ދަށުން ތަބާވާން ލާޒިމުވަނީ މަތީ ކޯޓުގެ ނިންމުމެއްގެ ratio decidendi / ޤާނޫނީ އުޞޫލަށެވެ؛ ތަފާތުވި ރައުޔެއްގައިވާ ބަޔާނަކަށް ތަބާވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 102-104)
6. clean hands doctrine ގެ ދަށުން، އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތް ސާފު އަތަކައިގެން އައިސްފައިވަނީތޯ ނިންމޭނީ އެއްބަސްވުމުގެ ޒިންމާތަކާއި ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް އެ ފަރާތުން ޢަމަލުކުރަމުންދާތޯ ސާފުވެގެންނެވެ (2025/SC-A/44)؛ މައުޟޫޢަށް ނުފީނައި ފާޅުވާ ޙަޤީޤަތްތަކުން އެކަން ކަށަވަރު ނުވާނަމަ، ވަގުތީ އަމުރަށް އަސަރުކުރާ ޙާލަތެއް ނޯވެއެވެ. (ޕެރ. 100-101، 106-108)
7. ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުން ލިބިދާނެ ގެއްލުމަށް ޔަޤީންކަށަވަރުކަމެއް (undertaking/security) ހޯދުމަށް އެދޭ ފަރާތުން ލިބިދާނެ ގެއްލުމާއި ބެހެއްޓުމަށް އެދޭ މިންވަރާއި އިޖުރާއަތު ބަޔާންކޮށްދޭންޖެހެއެވެ؛ ދަށު މަރުޙަލާގައި ނުދައްކާ ވާހަކައެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ގެއްލުމުގެ ޒިންމާ އަނެއް ފަރާތުގެ މައްޗަށް ނުލެވޭނެއެވެ؛ އަޤުދާ ޚިލާފުވެގެން ލިބޭ ގެއްލުމަށް ވަކި ދަޢުވާއެއްގެ ތެރެއިން ފަރުވާ ހޯދުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 117-120)
8. އެކަށީގެންވާ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދެވޭނަމަ ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރެވޭނެއެވެ؛ އެކަމަށް އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތުން ދައްކަންޖެހެނީ ބަދަލުން ފޫނުބެއްދޭ (ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ) ގެއްލުމެކެވެ. ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރުމުގެ ފަރުވާ ތަންފީޒުކުރުމަށް ދާއިމީ ހުރަސް އެޅިދާނެ ގެއްލުމަކީ އެފަދަ ގެއްލުމެއް ކަމަށް balance of convenience ގެ މިންގަނޑުން ވަޒަންކުރުމުގައި ގޯހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 123-132)
9. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 270 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން 'costs follow the event' އަކީ އާންމު އުޞޫލެވެ؛ އެއިން ދުރަށް ދެވޭނީ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތަކުގައި، ސަބަބުވެރި އަދި އަދުލުވެރި އުޞޫލެއްގެ ތެރެއިންނެވެ؛ އިސްތިއުނާފުތައް 271 ވަނަ މާއްދާގައި އިސްތިސްނާކޮށްފައި ނުވާތީ، އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައިވެސް ވަކީލުގެ ޚަރަދު ހިމެނޭގޮތަށް ޝަރީޢަތުގެ ޚަރަދު ނަގައިދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 135-161)
10. ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ވަގުތީ އަމުރެއްގެ އިސްތިއުނާފުގައި ކާމިޔާބުވި ފަރާތަށް ވަކީލު ޚަރަދު ހޯދުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާއިރު، އެ ޚަރަދު ހޯދުމަށް ހުށަހަޅަންވާނީ ސިވިލް ކޯޓަށެވެ؛ ޚަރަދުގެ ލިޔެކިޔުންތައް ވަޒަންކުރާނީ ސިވިލް ކޯޓުގެ މަރުޙަލާގައެވެ. (ޕެރ. 162-168)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 37 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 އަދި 274 (ހ) ވަނަ މާއްދާ (އިޚްތިޞާޞް މިސާލުގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 21، 23، 27، 28، 29 (ހ)(1)، 87 (ށ)، 88-3 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 31، 46 (ށ)، 57 (ހ) ވަނަ މާއްދާ އަދި ޖަދުވަލު 1
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 25 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1 (ހ)، 2 (ހ)، 3 (ށ)، 7، 24، 30، 268، 270، 271، 272 (ހ)، 273، 274، 275، 276 (ރ)، 278، 279، 280 (ހ)، 284، 287 (ހ)(1)، 421 (ބ)(4) ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2013 (އާބިޓްރޭޝަން ޤާނޫނު) ގެ 37 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/2014 (ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-14/2022 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދު) ގެ 3، 13، 16 (ހ)، 105 (ނ)، (ބ) ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-100/2022 (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 48 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2012/SC-A/21 (ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2020/SC-A/101 (އެސް.ޕީ.އެޗް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖުމެއިރާ މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސަސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2024/SC-A/08 (ދިވެހި ދައުލަތް ވ. ޙުމައިދާ ޢަބްދުލްޣަފޫރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2025/SC-A/44 (ދިވެހި ދައުލަތް ވ. އިމްޕެކްސް ފިޝަރީޒް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2019/SC-C/37 (ޑރ. މުޙައްމަދު ޖަމީލް އަޙްމަދު ވ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިދާރާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ރިޖްވުޑް ހޮޓެލްސް އެންޑް ސުއިޓްސް ވ. މުޙައްމަދު ޞަދީފް [2021] SC 73 (ތަފާތު ރައުޔުގައި)؛ [2021] SC 28 (ތަފާތު ރައުޔުގައި)
• ހައިކޯޓު: 2021/HC-A/310؛ 2021/HC-A/277؛ 2022/HC-A/426؛ 2022/HC-A/201؛ 2018/HC-A/305؛ 2023/HC-A/318؛ 2022/HC-A/65؛ 2022/HC-A/116؛ 2022/HC-A/456؛ 2024/HC-A/210؛ 2024/HC-A/262؛ 2025/HC-A/26؛ 2015/HC-A/71
• ހައިކޯޓު އަމުރު: 95-B4/CHT/2023/240؛ 95-B6/CHT/2022/10
• ސިވިލް ކޯޓު: 173-CVCHD-2025
• ބޭރު މަސްދަރު: Northern Territory v. Sangare [2019] 265 CLR 164؛ William v. Lewer [1974] 2 NSWLR 91؛ Waterman v. Gerling Australia (No 2) [2005] NSWSC 1111؛ Civil Procedure Rules 1998 (UK) Rule 44.1، 44.10، Part 52؛ Senior Courts Act 1981 s.51