ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ އަކުރަމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2024/2149

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތައް ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކުރުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 އަދި 60 ވަނަ މާއްދާއާއި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ، އަދި ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ވަދެވޭނީ ކޮން ޙާލަތެއްގައިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހޭނީ، ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އެދޭ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވުން، އެ ސަބަބު ވުޖޫދު ނުވުމަށްވުރެ ގާތްކަން ބޮޑުތޯއެވެ؛ އެފަދަ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވެދާނެކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނަމަ ބަންދުން ދޫކުރުމަށް އަމުރުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 32)
2. ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށުގެ ކުޑަބޮޑު މިނާއި، ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތާއި، ބައިވެރިވުމުގެ މިންވަރާއި، ހާދިސާ ހިނގި ގޮތާއި ފަސްފަހަތާއި، ކުށުގެ ރެކޯޑާއި، އަނިޔާލިބުނު ފަރާތުގެ ބަޔާނަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެކަށީގެންވާ ތަފްޞީލަކާއެކު ސަބަބު ބަޔާންކޮށް ދަށުކޯޓުން ބަންދުން ދޫކޮށްފައިވާއިރު، ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ކަމެއް އިހުމާލުކޮށްފައިނުވާނަމަ، ފަނޑިޔާރަށް ފެނުނު ގޮތް ދައުލަތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވުމަކީ އަމުރު ބާޠިލުކުރާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 33)
3. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠްބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް، ނުވަތަ ނިންމުމަށް އަސަރުކުރާ އިޖުރާއީ ގޯހެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތައް ހުރުމުންނެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހޯދޭ ދެވަނަ ފުރުޞަތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 34، 35)
4. ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަދެވޭނީ، ރަނގަޅު ނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާކޮށް ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމާފައިވުން، ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް ފަނޑިޔާރަށް އޮޅިފައިވުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވުން، ނުވަތަ ނިންމުމުގެ ސަބަބުން ބޭއިންސާފެއް މެދުވެރިވެފައިވުން ފަދަ މަދު ޙާލަތްތަކުގައެވެ. (ޕެރ. 36)
5. ދަށުކޯޓުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް ވަދެވޭފަދަ ޙާލަތެއް ދައުލަތަށް ދައްކާދީފައިނުވާތީ އަދި އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައިވެސް އެފަދަ ކަމެއް ފާހަގަކޮށްފައިނުވާތީ، ބަންދުން ދޫކުރި އަމުރުތައް ބާޠިލުކުރާނެ ތަނެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 37، 38)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) (ދަޢުވާކުރި މާއްދާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2024] SC 21 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51 (ޕެރ. 15)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް) - މައްސަލަތައް އެކުގައި ބެލުމާ ގުޅޭ
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ FAM/2021/02 އުޞޫލު (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)