ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަސަން ޢަލީމް ޒުހުރީ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު، ބަންދުން ދޫކުރި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2024/2148

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ދައުލަތުން އެދުމުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތައް ޝަރުޠުކޮށް ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 އަދި 60 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ، އަދި ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ވަދެވޭނީ ކޮން ޙާލަތެއްގައިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މީހަކު ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމާމެދު ގޮތް ނިންމުމުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯއާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯ ބަލަންޖެހޭއިރު، 49 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވުން ނުވުމަށްވުރެ ގާތްކަން ބޮޑުކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނަމަ ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް އަމުރުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 29، 32؛ 2020/SC-A/93 އަދި [2024] SC 21)
2. ދަށުކޯޓުން ކުށުގެ ކުޑަބޮޑުމިން، ބަންދުގައި ހޭދަކުރި މުއްދަތު، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ ބައިވެރިވުން، ހާދިސާ ހިނގި ގޮތާއި ފަސްފަހަތް، ކުށުގެ ރެކޯޑާއި އަނިޔާލިބުނު ފަރާތުގެ ބަޔާނަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ދައުލަތަށް ފެންނަ ގޮތް ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުނުކުރެވުމަކީ އެކަނި އަމުރު ބާޠިލުކުރާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 33)
3. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުން، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދުން، ނުވަތަ ނިންމުމަށް އަސަރުކުރާ އިޖުރާއީ ގޯހެއް ހިނގުމުގެ ޙާލަތުގައެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހޯދޭ ދެވަނަ ފުރުޞަތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 34–35)
4. ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަދެވޭނީ ނުރަނގަޅު އުޞޫލަކަށް ބިނާކޮށް ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމުން، ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން، ނުވަތަ އެކަށީގެންނުވާ ކަމެއް ނުވަތަ ބޭއިންޞާފެއް މެދުވެރިވުން ފަދަ މަދު ޙާލަތްތަކުގައެވެ. (ޕެރ. 36–37؛ 2022/SC-A/51 ގެ 15 ވަނަ ޕެރެގްރާފް)
5. މައުޟޫޢު އެއްގޮތް، އެއް ޤާނޫނީ ނުކުތާއެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފުކުރާ އަމުރުތައް ފަނޑިޔާރުންގެ އެއް ބެންޗަކުން އެކުއެކީގައި ބަލައި، އެއް ރިޕޯޓެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 5)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ދައުލަތުން ހުށަހެޅި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 22، 59 އަދި 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) އަދި 211 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ދަޢުވާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ [2024] SC 21 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/51 ޤަޟިއްޔާގެ 15 ވަނަ ޕެރެގްރާފް
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް) ޤަޟިއްޔާ
• ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ ނަންބަރު FAM/2021/02 (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)