Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2025/HC-A/04 · 19 މޭ 2026 · އިޙްތިޞާޞްއާމެދު ނިންމިގޮތް

މަސްޠޫރު ޙުސްނީ އަދި މަރީރު މުޙައްމަދު ޙުސްނީ ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ސްޓޭޓްމަންޓާ ގުޅޭ ކަނޑައެޅުމެއް ބާޠިލުކުރި ނަމަވެސް ޙުކުމަށް އަސަރެއްނުކުރާ)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 88-CVHD-2024

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސީލައިފް ގްލޯބަލްއަށް ފައިސާ ދެއްކިކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓުގައިވާ އެކައުންޓަކީ ސީލައިފް ގްލޯބަލްގެ އެކައުންޓްކަމަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރުނުކުރާއިރު، އެއީ ސާބިތުނުވާކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކަނޑައެޅުން ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނާއި މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާއި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުތޯއާއި، އިޢުލާނުކުރި މުއްދަތުގައި ރީފަންޑަށް އެދިފައިނުވާތީ ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަނަށް ފައިސާ ދޭންޖެހޭ އިލްތިޒާމެއް ނެތްކަމަށް ނިންމުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 އަދި 42 ވަނަ މާއްދާއާއި ޚިލާފުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 137 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން، މަދަނީ މިންގަނޑުން ދަޢުވާއެއް ސާބިތުވަނީ، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަމެއް ވުޖޫދުގައި ނެތުމަށްވުރެ އޮތުން ގާތްކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ޙާލަތުގައެވެ. (ޕެރ. 73)
  2. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 139 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ބ) ގެ ދަށުން، ދަޢުވާ ފޯމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ވަކި ކަމަކަށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރުކޮށްފައިނުވާނަމަ، ބަލާނީ އެ ފަރާތުން އެކަމަށް އެއްބަސްވީކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރުނުކޮށް، ދިފާޢެއް ނުނަގާ ވާޤިޢާއެއް (ފައިސާ ޖަމާކުރި އެކައުންޓަކީ ވަކި ފަރާތެއްގެ އެކައުންޓްކަން) އެއްބަސްވެފައިވާ ވާޤިޢާއެއްކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 73-75)
  3. ޚަޞްމުންކުރެ އެއްވެސް ފަރާތަކުން ޚިލާފެއް ނުވަތަ ސުވާލެއް އުފައްދާފައިނުވާ ވާޤިޢާއެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅާނަމަ، އެކަމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން ޚަޞްމުން ދެކޭގޮތް ހޯދަން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 77؛ 2020/SC-A/44 ގެ 69 ވަނަ ނުކުތާ)
  4. ދަޢުވާއެއް ސާބިތުވާކަމަށް ނުވަތަ ނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅާނީ މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާތައް ކަށަވަރުކޮށް، ފުށުއެރުންތަކެއް ހުރިނަމަ އެކަންކަމާމެދުވެސް ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށްފަހުގައެވެ. ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަށް ތާއީދުކުރާ ނުވަތަ ނަފީކުރާ ގުޅުންހުރި ވާޤިޢާތަކާމެދުވެސް ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 78؛ 2021/SC-A/23 ގެ 32 ވަނަ ނުކުތާ، 2022/SC-A/47 ގެ 25 ވަނަ ނުކުތާ)
  5. ޚަޞްމަކު ހުށަހެޅި ހެއްކެއް ދަށުކޯޓުން ބަލައިނުގަނެ އެއްފަރާތްކޮށްފައިނުވާ، އޭގެ ބަދަލުގައި އެ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާ ޙާލަތުގައި، ހެއްކެއް ބަލައިނުގަންނަނަމަ ސަބަބު ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންޖެހޭ އުޞޫލާ (2020/SC-A/100) ޚިލާފުވިކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 76)
  6. ދަށުކޯޓުގެ ކަނޑައެޅުމެއް ރަނގަޅު ބިނާއެއްގެ މައްޗަށް ނޫންކަމަށް ފެނުނަސް، އެ ކަނޑައެޅުން ބާޠިލުކުރުމުން ޙުކުމުގެ ނަތީޖާއަށް އަސަރުނުކުރާނަމަ، ހަމައެކަނި އެ ކަނޑައެޅުން ބާޠިލުކޮށް ޙުކުމް ދެމެހެއްޓޭނެއެވެ. (ޕެރ. 80-81، 105-106)
  7. ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓެއް އެކަނި، ވަކި މީހަކު ފައިސާ ދެއްކިކަން ސާބިތުކުރާ ކާފީ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. އެހެން ފަރާތްތަކަށް ފުރުޞަތު ދިނީ އެ ފަރާތްތަކުގެ އިޤްރާރު ހިމެނޭ ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާއިރު، އެފަދަ އިޤްރާރެއް ނެތް ޙާލަތަކާ އެއް ހަމައެއްގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 88-91، 93)
  8. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 289 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހުށަހަޅާ އައު ހެއްކެއް، ޖަދަލުކުރެވޭ ވާޤިޢާއަށް ދަލާލާތުނުކުރާ ނަމަ، އަދި އެ ހެއްކުގެ ސަބަބުން މައްސަލައިގެ ނަތީޖާއަށް ބަދަލު އަތުވެދާނެ ގޮތް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނެދީފައިނުވާނަމަ، އެ ހެއްކަކީ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެނެވޭނެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 92)
  9. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ، ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޢަދުލުވެރި ބަދަލެއް ދިނުމަށްފަހު މެނުވީ މުދަލެއް ނުނެގުމުގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިދެނީ ފުރިހަމަ މިލްކުވެރިކަމަށެވެ. އެ މާއްދާ ތަޠުބީޤުނުވަނީ، ޢާންމު މަންފާއަށްޓަކައި ނުވަތަ ރުހުމެއްނެތި ދައުލަތުން މީހެއްގެ މުދަލެއް ނަގާފައިނުވާ ޙާލަތުގައެވެ. (ޕެރ. 97-99؛ 2022/SC-A/87 ގެ 43 ވަނަ ޕެރެގްރާފް)
  10. ސެޓްލްމަންޓް އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ލިބޭ ކަންކަން ޚާއްޞަވަނީ އެ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިންނަށެވެ. ބައިވެރިންނޫން ފަރާތްތަކުގެ މައްޗަށް ހިނގާނީ ބަދަލުދިނުމަށް ކަމާބެހޭ ފަރާތުން ހަމަޖައްސާ ޚާއްޞަ އިންތިޒާމެވެ. އެ ފަރާތުގެ ނިންމުމާއި އިޢުލާނުގެ ޝަރުޠުތަކާމެދު ޖަދަލެއް ނުއުފައްދާނަމަ، އެއީ އޭގެ ދާއިރާގެ ތެރެއިން ނިންމި ނިންމުމެއްކަމުގައި ބަލައި، ކަނޑައެޅި މުއްދަތާއި އުޞޫލުގެ ތެރެއިން ރީފަންޑަށް ނާދޭ ފަރާތްތަކަށް ފައިސާ ދޭންޖެހޭ އިލްތިޒާމެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 63-65، 101، 103)
  11. ދަށުކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރި ލިޔުންތަކާއި (ނޫސްބަޔާނާއި އިޢުލާން) ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި 2020/SC-A/100 ގައިވާ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވެއެވެ. (ޕެރ. 101-104)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.