އިމްތާޒް ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ތަނެއް ނެތް (އިސްތިއުނާފީ އޮޅި ގިރާނުވާ)، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B3/SHN/(482,482-2025)/2025/06

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތި އެތެރެކުރުމާއި ބޭނުންކުރުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުންތަކާމެދު (ދަޢުވާގެ އުނިކަން، ހަމަހަމަކަމުގެ ދިފާޢު، ހެކި ބަލައިނުގަތުން، ހެކި ހާމަކުރުން) ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމާމެދު ހުށަހެޅި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފީ އޮޅި ގިރާވާ ނުކުތާތަކެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ، ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް، ނުވަތަ ނިންމުމަށް އަސަރުކުރާ ބާޠިލު އިޖުރާއަތެއް ހިނގާފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތައް ހުރި ޙާލަތެއްގައެވެ. (ޕެރ. 19)
2. ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ދެއްކި ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ؛ އެކަމުގައި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން ސާފުކޮށް ބުނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
3. މައްސަލައެއް ޝަރުޢީ ނިޒާމުގެ ތިން މަރުޙަލާއިން ބެލުމުގެ މާނައަކީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ދަޢުވާ އޮތްގޮތަށް އަލުން ތިން ފަހަރު ބެލުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 21)
4. އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ނިމޭކޮޅުގައި ޤާނޫނީ ނައްޞެއް ހިމަނައި ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން އެއާ ޚިލާފުކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނެލުމާއި، ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ސަބަބުތައް ތަކުރާރުކުރުމަކީ ހެޔޮވަރު ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ދެއްކުމެއް ނޫނެވެ؛ ނިންމުން އެ ނައްޞާ ޚިލާފުވަނީ ކިހިނެއްކަން ބަޔާންކޮށް، ޙަޤީޤީ ޤާނޫނީ ސުވާލެއް އުފައްދަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22.1-22.6)
5. އިސްތިއުނާފުގައި ދަށުކޯޓުގެ ވަކި ނިންމުމެއް ބާޠިލުކުރުމަށް ނުވަތަ ވަކި ކަނޑައެޅުމެއް ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް އެދިފައި ނުވާނަމަ، ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުންތައް އެގޮތުގައި ބަލައިގަތުމަށް އެދުމުން ހައިކޯޓުން އެހެން ގޮތެއް ނިންމާނެކަމަށް ބެލުމަކީ ކަސިޔާރު އަންދާޒާއެކެވެ. (ޕެރ. 22.7)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމްކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމްކޯޓުގެ 2019/SC-A/98 (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި 120 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) (ފަރާތްތަކުން ހަވާލާދީ)
• ސުޕްރީމްކޯޓުގެ 2022/SC-A/75 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީ)
• ސުޕްރީމްކޯޓުގެ 2023/SC-A/16,17 (ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް އަދި އަޙްމަދު [ނަން ފުރަޅާފައި] ރިޟާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް) (ދައުލަތުން ހަވާލާދީ)
• ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/451 (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ހަވާލާދީ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 112، 115، 148 ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާގެ އަސާސް)