މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ބަންދުގެ އަމުރު ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒެއް ފޯރުވުމަށް މަސައްކަތްކޮށްފާނެ ކަމަށް ބަލައި ބަންދުކުރަން ނިންމުން، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)ގެ 2 ވަނަ ނަންބަރު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2025/670

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކަމަށް ބަލައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރަން ނިންމުމުގައި، ނުފޫޒު ފޯރުވަން އުޅުނުކަމުގެ ހެކި ހުރުން ލާޒިމުތޯ، އަދި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ތަޠުބީޤުކުރަންވީ ގޮތް.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކޮންޓްރޯލަރ އޮފް އިމިގްރޭޝަންގެ މަޤާމުގައި ހުރެ، މުވައްޒަފުން ބޭނުންކޮށްގެން ބިދޭސީންގެ އަތުން ފައިސާ ނަގައި ލޯންޑަރކުރިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި ހައްޔަރުކުރެވި، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރަން އަމުރުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ހެކިންނަކީ މީނާގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރި މުވައްޒަފުން ކަމަށާއި ވަޒީފާގެ ގުޅުމަށްވުރެ ގާތް ގުޅުމެއް އޮތުމުން ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކަމަށް ބަލައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރަން ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ނުފޫޒު ފޯރުވަން އުޅުނުކަމުގެ ހެކި ނެތި، ހަމައެކަނި ރައްޓެހިކަމަށް ބަލައި 13(ހ)(2) ތަޠުބީޤުކޮށް ހައިކޯޓުގެ ސާބިޤާތަކާ ޚިލާފަށް ބަންދުކުރީ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ހައިސިއްޔަތާއި ބާރާއި ނުފޫޒަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނިންމި ކަމަށާއި ޝަހީބް ޤަޟިއްޔާގެ މިންގަނޑު ފުރިހަމަވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޝަހީބް ޤަޟިއްޔާގެ މިންގަނޑަކީ ހާލަތު ވުޖޫދުވުމުގެ ގާތްކަން ބޮޑުތޯ ބެލުން ކަމަށާއި، 13(ހ)(2) ގެ ދެ ކަމަކީ މުސްތަޤިއްލު ދެ ކަމެއް ކަމަށާއި، ދަށުކޯޓުން ދެކަމަށްވެސް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާތީ އިސްތިއުނާފީ ބަހުސަށް އަސާސެއް ނެތްކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ހާލަތެއް ވުޖޫދުގައި ވޭތޯ ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅަންވާނީ، އެފަދަ ހާލަތެއް ވުޖޫދުވުން ވުޖޫދުނުވުމަށްވުރެ ގާތްކަން ބޮޑުތޯ ބަލައިގެންނެވެ؛ މިއީ ކުށެއް ސާބިތުކުރުމަށް ބަލާ މިންގަނޑެއް ނޫނެވެ. ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ހާލަތަށްވެސް ތަޠުބީޤުވަނީ މި މިންގަނޑެވެ. (ޕެރ. 12.2-12.3)
2. ހެކިބަސް ދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކަމަށް ބަލައި ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނީ ނުފޫޒު ފޯރުވަން އުޅުނުކަމުގެ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރެގެން ކަމަށް 2019/HC-A/141 އާއި 2022/HC-B12/61 ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައި ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 12.1)
3. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކަންކަމަކީ އެއިން ކިތައް ކަމަކަށް ނުވަތަ ކިހާ މިންވަރަކަށް ރިޢާޔަތްކުރިތޯ މިނެކިރައި ބަލާ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ؛ ހުރިހާ ނަންބަރަކަށް، ވަކި ނަންބަރުތަކަކަށް، ނަންބަރެއްގެ ބަޔަކަށް ނުވަތަ އެ މާއްދާގައި ނުހިމެނޭ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްވެސް ފަނޑިޔާރަށް ގޮތް ނިންމިދާނެއެވެ. މުހިންމީ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ހާލަތު ދެނެގަންނަ މިންގަނޑުން އެކަން ދެނެގަނެ ބަޔާންކުރުމެވެ. (ޕެރ. 13.1-13.2)
4. ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ގައިވާ، ހެކިންނާއި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ގުޅުން އޮތް މިންވަރާއި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތް މިންވަރަކީ އެކުއެކީގައި ޤާއިމުވާން ޖެހޭ ކަންކަމެއް ނޫން، ވަކިވަކިން ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ މުސްތަޤިއްލު ދެ ކަމެވެ. (ޕެރ. 13.3)
5. ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުން ބާޠިލުކުރެވޭނީ ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތައް ހުރުން، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވުން، ނުވަތަ ނިންމުމަށް އަސަރުފޯރުވާ އިޖުރާއީ ޢައިބެއް ހުރުން ފަދަ ހާލަތެއްގައެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ އޮޅި ގިރާވާ ވަރުގެ ބުރަދަން ހުރި ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނުދައްކައިފިނަމަ އަމުރު ބާޠިލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 14-15)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021-SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ، ޚާއްޞަކޮށް (ހ) ގެ (2)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/93 ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް
• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/141 ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް
• ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/61 ރީޙާން މަޙްމޫދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް