މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދު ވ. ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ދެ ނިންމުން ޤާއިމް (އަޣްލަބިއްޔަތުން)؛ ނަމަވެސް 2025/HC-B12/10 ގައި ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށް ކޮމިޝަންގެ ބައިވެރިވުމެއް ނެތި ތަޙުޤީޤުކުރެވޭނެ ކަމަށް ކުރި ކަނޑައެޅުން 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައެޅި

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަނީ ލޯންޑަރިންގއާ ގުޅިފައިވާ ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި، އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ބައިވެރިވުމެއް ނެތި ފުލުހުން ބަންދު އަމުރަށް އެދުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ އަދި އެއީ ބަންދު އަމުރު ބާޠިލުވާ ސަބަބެއްތޯ؛ އަދި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކަމުގެ ސަބަބުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގައި ތަޠްބީޤުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑާއި، ހައިކޯޓުން އެ މިންގަނޑު ތަޠްބީޤުކުރި ގޮތް ރަނގަޅުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކޮންޓްރޯލަރ އޮފް އިމިގްރޭޝަން މުޙައްމަދު ޝަމްޢާން ވަޙީދާއި އިމިގްރޭޝަންގެ މުވައްޒަފުން ބިދޭސީންގެ އަތުން ރަސްމީ ބާރުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފައި މާލީ މަންފާ ހޯދައި އެ ފައިސާ ލޯންޑަރކުރި ކަމުގެ ތުހުމަތުގައި 21 މާރިޗު 2025 ގައި ހައްޔަރުކޮށް، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 15 ދުވަހަށް ބަންދުކޮށް، ދެން 06 އެޕްރީލް 2025 ގައި ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެ ކަމަށް ބުނެ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ހައިކޯޓުން (2025/HC-B12/10) 15 ދުވަހުގެ ބަންދު އަމުރު ބާޠިލުނުކޮށް، މަނީ ލޯންޑަރިންގއާ ގުޅިފައިވާ ކޮރަޕްޝަން ތަޙުޤީޤުކުރުމުގައި 76 ވަނަ މާއްދާއަށް ޢަމަލުނުކުރުމަކީ ގޯހެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. (2025/HC-B12/9) ގައި ޝަހީބް އިބްރާހީމް ގެ މިންގަނޑަށް ބަލައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމުގެ އަމުރު ދަމަހައްޓައި، އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ ނުކުތާއެއް ނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނީ އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ބައިވެރިވުމެއް ނެތި ފުލުހުން ބަންދަށް އެދުމަކީ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމަށާއި އޭގެ ނަތީޖާއަކީ ތަޙުޤީޤު ބާޠިލުވުން ކަމަށާއި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ބަންދަކީ ހެކި ނެތި އިފްތިރާޟެއްގެ މައްޗަށް ކުރި ބަންދެއް ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ މަނީ ލޯންޑަރިންގއަކީ ފުލުހުންގެ އިޚްތިޞާޞްގެ ކުށެއް ކަމަށާއި، ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަނަށް ކޮމިޝަން އެއްބަސްވެފައިވާ ކަމަށާއި، ޝަހީބް އިބްރާހީމް ގައިވާ ގޮތުން ފަނޑިޔާރު ބަލަނީ ހާލަތު ވުޖޫދުވުމުގެ އިޙްތިމާލަށް ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔުގައި، 76 ވަނަ މާއްދާ ލާޒިމު ނަމަވެސް ބަންދުކުރީ ފުލުހުންގެ އިޚްތިޞާޞްގެ މަނީ ލޯންޑަރިންގ ތުހުމަތުގައި ކަމުންނާއި ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަން ފަސްނުޖެހި ފެށުމުން ބަންދަށް އެދުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. ޝަހީބް އިބްރާހީމް ގެ މިންގަނޑުން، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ މަޤާމާއި ހެކިންނާ އޮތް ގުޅުމަށް ބަލައި ކުރި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. ފަނޑިޔާރު ޢާއިޝާ ޝުޖޫން މުޙައްމަދުގެ ޚިލާފު ރައުޔުގައި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ އިޙްތިމާލު ދެއްކުމުގެ ބުރަ ދައުލަތުން އުފުލާފައި ނުވާތީ 2025/HC-B12/9 ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ދެކެވަޑައިގެންފައިވެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 76 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ފުލުހުން ތަޙުޤީޤުކުރަމުންދާ މައްސަލައެއްގައި ވަކި ޚާއްޞަ ބާވަތެއްގެ ޖިނާއީ ތަޙުޤީޤު ހިންގުމުގެ ބާރު ޤާނޫނަކުން ލިބިދީފައިވާ އިދާރާއެއްގެ އިޚްތިޞާޞް ހިނގާނަމަ، ފުލުހުން ޖެހެނީ އެ ކުށުގެ އެބައި އެ އިދާރާއަށް ހުށަހެޅުން ނުވަތަ ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަނެއް ހިންގުމެވެ؛ މި މާއްދާއަކީ އިޚްތިޔާރީ މާއްދާއެއް ނޫނެވެ (ޕީޖީ ވ. ޢަބްދުލް މުހައިމިން). މަނީ ލޯންޑަރިންގއާ ގުޅިފައިވާ ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށަކީ (ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 513 ވަނަ މާއްދާ) އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބިފައިވާ ވަކި ކުށަކަށްވާތީ، އެ ކުށް ކޮމިޝަންގެ ބައިވެރިވުމެއް ނެތި ފުލުހުންނަށް ތަޙުޤީޤުކުރެވޭނެ ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަނޑައެޅުމެކެވެ. (ޕެރ. 22، 23)
2. ނަމަވެސް، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ ބަންދުކުރީ ފުލުހުންނަށް ތަޙުޤީޤުކުރުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިފައިވާ މަނީ ލޯންޑަރިންގ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ކަމަށްވާނަމަ، ގުޅިފައިވާ ކޮރަޕްޝަންގެ ބައި ކޮމިޝަނަށް ހުށަހެޅުމުގެ ނުވަތަ ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަން ހިންގުމުގެ އިޚްތިޔާރު އޮތުމާއެކު، ކޮމިޝަންގެ ބައިވެރިވުމެއް ނެތި ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ކޯޓަށް އެދުމަށް ފުލުހުންނަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ؛ ކޮރަޕްޝަންގެ ކުށް ތަޙުޤީޤު ނުކޮށް ހަމައެކަނި މަނީ ލޯންޑަރިންގ ތަޙުޤީޤުކުރުމުން މުޅި ތަޙުޤީޤު ބާޠިލެއް ނުވެއެވެ (ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕީޖީ [2021] SC 110). (ޕެރ. 24، 27)
3. 76 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ވަކި ވަގުތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނެތުމާއެކު، މައްސަލަ ރަޖިސްޓަރީކުރުމަށްފަހު ފަސްނުޖެހި ޖޮއިންޓް އިންވެސްޓިގޭޝަނަށް ފުލުހުން އެދި ކޮމިޝަނުން އެއަށް އެއްބަސްވެފައިވާނަމަ، ބަންދު އަމުރަށް އެދުމުގެ ކުރިން ކޮމިޝަން ތަޙުޤީޤުގައި ބައިވެރިނުވުމަކީ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25)
4. ބަންދު މުއްދަތު އިތުރުކުރި އަމުރެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ މައްސަލައެއްގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ ބަންދުކުރި ކުރުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެވެ؛ 76 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވުމުން މުޅި ތަޙުޤީޤު ބާޠިލުވާނެތޯ ކަނޑައަޅާނެ މަޙައްލަކީ އެއީ ނޫނެވެ. (ޕެރ. 26)
5. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ އުސޫލުން، ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ތަޠްބީޤުކުރަންޖެހޭނީ ހައިކޯޓުގެ ކުރީގެ ނިންމުމެއްގެ އުސޫލަށްވުރެ، އޭގެ ފަހުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕީޖީ ގައި ކަނޑައަޅައި ތަޠްބީޤުކުރަމުން އަންނަ އުސޫލެވެ. (ޕެރ. 30)
6. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ހާލަތެއް (ހެކިބަސްދޭން ހުރި މީހަކަށް ނުފޫޒު ފޯރުވުމުގެ ހާލަތު ހިމެނޭ ގޮތުން) ވުޖޫދުވޭތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި ފަނޑިޔާރު ތަޠްބީޤުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ، ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް އެދޭ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަންކަމަށް ބަލާއިރު އެފަދަ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވުން، ވުޖޫދުނުވުމަށްވުރެ ގާތްކަން ބޮޑުތޯ ބެލުމެވެ؛ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގައި ފަނޑިޔާރަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެ ކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 31، 32)
7. ތުހުމަތުކުރެވޭ ޢަމަލު ހިނގިއިރު ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއަކީ ރައްޔިތުން އިތުބާރުކުރާ، ބާރާއި ނުފޫޒު އޮތް މަޤާމެއްގައި ހުރި މީހެއް ކަމާއި، ހެކިބަސް ދޭން ތިބި މީހުންނާ އޭނާއާ އޮތް ގުޅުމަށް ބަލައި، ހެކިންނަށް ނުފޫޒު ފޯރުވަފާނެކަމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް ކުރި ނިންމުމަކީ، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް ބުނެނުދެވޭހާ ހިނދަކު ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 33، 34)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 59 ވަނަ މާއްދާ، 60 ވަނަ މާއްދާ (ބ ހިމެނޭ ގޮތުން)، 76 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ، 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 202 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 30، 80، 81، 82 އަދި 513 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014 (މަނީ ލޯންޑަރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 34/2020 (ދިވެހި ފުލުހުންގެ ޚިދުމަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 93 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އަދި 99 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-1052/2019 (ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ތަޙުޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 159 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/12 (އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ޤާނޫނު) ގެ 22 ވަނަ މާއްދާ
• 2020/SC-A/93 ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް
• [2022] SC 61 (2022/SC-A/77) ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުލް މުހައިމިން އަދި އިތުރު 7 ފަރާތެއް
• 2022/HC-B12/84-91 ޢަބްދުލް މުހައިމިން އަދި އިތުރު ފަރާތެއް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް
• [2021] SC 110 (2021/SC-A/30) ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް
• 2019/HC-A/41 ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް
• [2022] SC 41 (2021/SC-A/107) މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގުޅުން ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް
• 2013/SC-A/28 އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގަސްވެލި އައިލެންޑްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް
• 2014/SC-A/19 ޝަރުމީލާ ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް