މިނިސްޓްރީ އޮފް ނޭޝަނަލް ޕްލޭނިންގ، ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ (ދިވެހި ދައުލަތް) ވ. އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރުގެ އޮފީސް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (މައްސަލައަކީ އިލްތިމާސެއް ކަމަށް ހައިކޯޓުން ކުރި ކަނޑައެޅުން ބާޠިލު)

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަޢުލޫމާތު ހޯދަން އެދުނު ފަރާތަށް ޤާނޫނީ މުއްދަތުގައި މަޢުލޫމާތު ނުލިބިގެން އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރަށް ހުށަހެޅި މައްސަލައަކީ (56 ވަނަ މާއްދާގެ) އިލްތިމާސެއްތޯ ނުވަތަ (57 ވަނަ މާއްދާގެ) ޝަކުވާއެއްތޯ، އަދި 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ހައިކޯޓުން ތަޠުބީޤުކުރީ ރަނގަޅަށްތޯ؛ އަދި އައިކޮމްގައި ނުނަގާ އިސްތިސްނާއެއްގެ ނުކުތާ ހައިކޯޓުގައި ބަލައިނުގަތުމަކީ 64 ވަނަ މާއްދާއިން ލިބިދޭ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު ހަނިކުރުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރަށް މައްސަލަ ހުށަހެޅޭ ދެ މަގެއް އޮވެއެވެ: (1) އިދާރާގެ މުރާޖަޢާ ކޮމިޓީގެ ނިންމުމަކާމެދު 56 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުރާ އިލްތިމާސް، އަދި (2) 57 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި ސީދާ ހުށަހަޅާ ޝަކުވާ. އިލްތިމާސްކުރެވޭނީ މުރާޖަޢާ ކުރުމަށްފަހު ނިންމާ ނިންމުމެއްގެ މައްޗަށް އެކަންޏެވެ. (ޕެރ. 31، 34-36)
2. ޤާނޫނީ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އިންފޮމޭޝަން އޮފިސަރު މަޢުލޫމާތަށް އިޖާބަދީފައި ނުވާނަމަ، މުރާޖަޢާ ކޮމިޓީއަށް ހުށަހެޅޭނެ ނިންމުމެއް ނެތުމުން މުރާޖަޢާގެ އުސޫލު ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ އެ ޙާލަތުގައި މަޢުލޫމާތު ހޯދަން އެދުނު ފަރާތަށް ހުޅުވިފައިވާ ހަމައެކަނި މަގަކީ 57 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ސީދާ އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރަށް ޝަކުވާ ހުށަހެޅުމެވެ. އަދި މުއްދަތު ހަމަވެ ޝަކުވާ ހުށަހެޅުމަށްފަހު އިދާރާއިން ބައެއް މަޢުލޫމާތު ދިނުމަކުން އެ މައްސަލަ އިލްތިމާސަކަށް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 37، 40-45، 49)
3. މުރާޖަޢާގެ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަ ނުކުރާތީ ޝަކުވާ ބަލައިނުގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރަށް ލިބިގެންވަނީ، ކަންހިނގާފައިވާ ގޮތުން މުރާޖަޢާ ކޮމިޓީއިން ފަރުވާއެއް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ޙާލަތްތަކުގައެވެ (މިސާލަކަށް 57 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ޙާލަތް)؛ އިންފޮމޭޝަން އޮފިސަރެއް ނެތުން، ހުށަހެޅުން ބަލައިނުގަތުން ނުވަތަ މުއްދަތުގައި މަޢުލޫމާތު ނުދިނުން ފަދަ ޙާލަތްތަކަކީ އެފަދަ ޙާލަތްތަކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 38-40)
4. ޤާނޫނުގައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްނުދިނުމަކީ ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށްޓަކައި މަޢުލޫމާތު ދިނުމަށް އިންކާރުކުރުން ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ؛ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު މަޢުލޫމާތު ނުވަތަ އޭގެ ބައެއް ދިން ނަމަވެސް އެއީ އިންކާރުކުރުމެއް ކަމުގައި ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 41، 52، 57)
5. 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރަށް ހުށަހެޅިފައިވަނީ ޝަކުވާއެއް ނަމަވެސް އިލްތިމާސެއް ނަމަވެސް، މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްނުދިނީ ޤާނޫނުގައިވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްކަމާއި ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރިކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ ދައުލަތުގެ އިދާރާގެ މައްޗަށެވެ؛ މުއްދަތުގައި މަޢުލޫމާތު ނުދީގެން ހުށަހަޅާ ޝަކުވާއެއްގައި، ހުރިހާ މަޢުލޫމާތެއް މުއްދަތުގައި ނުދިން ސަބަބާއި، ހިފެހެއްޓީ ޤާނޫނީ ސަބަބަކަށްކަން އިދާރާއިން ސާބިތުކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 51، 57-58)
6. މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނުގެ ރޫޙަކީ މަޢުލޫމާތު ވީއެންމެ ފުޅާކޮށް ހާމަކުރުމެވެ؛ މަޢުލޫމާތެއް ދެވެން ނެތްނަމަ، ޢާންމު މަޞްލަޙަތާ އަޅާކިޔުމަށްފަހު، ފެތޭ އިސްތިސްނާ އަކީ ކޮބައިކަން އިންފޮމޭޝަން އޮފިސަރު އެންމެ ފުރަތަމައިން މަޢުލޫމާތަށް އެދުނު ފަރާތަށް އަންގަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 54، 67-70، 76)
7. މަޢުލޫމާތު ނުދިނުމުގެ ސަބަބުގެ ގޮތުގައި ކޮންމެ މަރުޙަލާއެއްގައި (މުރާޖަޢާ ކޮމިޓީ، އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރު، ހައިކޯޓު) އެކި އިސްތިސްނާ ހުށަހެޅުމަކީ ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ކުރީ މަރުޙަލާއެއްގައި ނެގި އިސްތިސްނާއެއް ފަހުގެ މަރުޙަލާތަކުގައި އިތުރަށް ތަފްސީލުކުރެވިދާނެއެވެ. އަދި ކަޕޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް [2021] SC 75 ގައި އައު ޤާނޫނީ ނުކުތާއާ ބެހޭގޮތުން ކަނޑައެޅި އުސޫލު މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން މުރާޖަޢާ، އިލްތިމާސް އަދި އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާތަކަށްވެސް ހިނގާނެއެވެ. (ޕެރ. 71-74)
8. އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރަކީ ޝިބުހު ޤަޟާއީ (quasi-judicial) މަސްއޫލިއްޔަތެއް އަދާކުރާ ފަރާތެއް ކަމުން ތަބީޢީ އިންސާފުގެ އުސޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހެއެވެ؛ 64 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން އިލްތިމާސް ބަލަންވާނީ އައިކޮމަށް ހުށަހެޅުނު ހުށަހެޅުންތަކާއި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ 64 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޝަރީޢަތުގެ އިޖުރާއަތު ބަޔާންކުރާ މާއްދާއެއް ނޫންކަމުން ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ ޢާންމު އުސޫލު އެއްފަރާތް ނުކުރެވޭތީ، ހައިކޯޓުން އެގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ 64 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤު ހަނިކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 75، 77)
9. ހައިކޯޓުން މައްސަލައިގެ ބާވަތް (އިލްތިމާސް / ޝަކުވާ) ކަނޑައެޅުމުގައި ގޯސްވި ނަމަވެސް، ރަނގަޅު ބާވަތުގައި ބެލިއަސް އާޚިރު ނަތީޖާ ބަދަލުނުވާނަމަ، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އަލުން ބަލަން ފޮނުވުމަކީ އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ޢަދުލު އިންސާފު ޤާއިމުކުރުމާ ފުށުއަރާ ކަމަކަށް ވާތީ، އެ ކަނޑައެޅުން ބާޠިލުކޮށް ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ދެމެހެއްޓިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 79-80)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 29 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 (މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1، 2، 3، 4، 5 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 7 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ނ)، (ރ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 11 ވަނަ މާއްދާ ((ހ) (3)، (ށ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 7 ވަނަ ބާބު (ޢާންމު މަޞްލަޙަތަށް އިސްކަންދިނުމާއި އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތައް)؛ 22 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 35 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 41 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 56 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ށ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 57 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ށ)، (ރ)، (ޅ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 58 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ށ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2014 ގެ 64 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ށ))
• މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ގަވާއިދުގެ 7 ވަނަ މާއްދާ އަދި 51 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 32 ވަނަ މާއްދާ
• ކަޕޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް [2021] SC 75 (2019/SC-A/57)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/HC-A/186 (އާދަމް އިޔާޒު ވ. ޕަބްލިކް ވަރކްސް ސަރވިސް)
• R v Electricity Commissioners (1924) 1 KB 171 (ޙުކުމުގައި 'King v. Electricity Commissioner' ގޮތަށް)
• M. Gopala Krishna Naidu v State of Madhya Pradesh, AIR 1968 SC 240, 1968 SCR (1) 355
• (ދެކޮޅު ރައުޔު) މާލޭ ވޯޓަރ އެންޑް ސްވަރޭޖް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އިންފޮމޭޝަން ކޮމިޝަނަރުގެ އޮފީސް [2022] SC 02
• (ދެކޮޅު ރައުޔު) ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 ގެ 10 ވަނަ މާއްދާ؛ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 113 ވަނަ މާއްދާ؛ ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 80 ވަނަ މާއްދާ؛ ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2008 (އިންތިޚާބުތަކާބެހޭ ޢާންމު ޤާނޫނު)