ޔޮންސަން އިންޖިނިއަރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ކަނިފުށި އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ވަގުތީ އަމުރާގުޅޭ ނިންމުން ޤާއިމް، އިސްތިއުނާފު ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: ވަގުތީ އަމުރު، މައުޟޫޢީ ޙައްޤު، ޤާނޫނީ މަރުކަޒު، ތަދާރުކުނުކުރެވޭ ގެއްލުން، ޙިއްޞާ ބަދަލުކުރުން

ދަށު ކޯޓު: 95-B7/CHT/2023/741

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ޙިއްޞާ ބަދަލުކުރުމަށް އެދޭ އިސްތިއުނާފެއް ހައިކޯޓުގައި ބަލަމުންދާއިރު، އަނެއް ފަރާތުގެ ޙިއްޞާތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރެނުދިނުމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމުމަކީ ނެކްސްބިޒް ޤަޟިއްޔާގެ ޝަރުޠުތައް (ފާޅުކަން ބޮޑު މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް/ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް، މައުޟޫޢުގައި ގޮތް ނުކަނޑައެޅުން، ތަދާރުކުނުކުރެވޭ ގެއްލުން) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޔޮންސަން އިންޖިނިއަރިންގ އާއި ކަނިފުށި އިންވެސްޓްމަންޓާ ދެމެދު 13 ފެބްރުއަރީ 2013 ގައި ވެފައިވާ "ޑީޑް އޮފް ޑިބެންޗަރ ފޯރ ޑިފަރޑް ޕޭމަންޓް ޓަރމްސް" އާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމަށް ބުނެ، 2,159,745.45 ޑޮލަރު ދައްކަންޖެހޭކަމަށާއި އެ ޢަދަދަށްވާ ކަނިފުށީގެ ޙިއްޞާ ޔޮންސަނަށް ބަދަލުކުރުމަށް ސިވިލް ކޯޓުގައި ދަޢުވާކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ސިވިލް ކޯޓުން، އެއްބަސްވުމުގެ ޙަޤީޤީ މަޤުޞަދަކީ މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު އަދާކުރުން ކަމަށާއި ޑިބެންޗަރ ދޫކޮށްފައިނުވާ ޙާލަތުގައި ޙިއްޞާ ބަދަލުކުރަން އަމުރުކުރާނެ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ނިންމިއެވެ. ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ބަލަމުންދަނިކޮށް ޙިއްޞާ ރައްކާތެރިކުރުމަށް އެދުނު ވަގުތީ އަމުރު، މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުދައްކާތީއާއި، މައުޟޫޢުގައި ގޮތް ކަނޑައެޅޭތީއާއި، ތަދާރުކުނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ނުދައްކާތީ ހައިކޯޓުން ނުނެރެއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޔޮންސަނުން ބުނީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ނެކްސްބިޒް އާއި އަޒްރޯވާ ޤަޟިއްޔާތަކުގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ޙިއްޞާގެ އަގު ކެނޑުމުގެ ނުވަތަ ނެތިދިއުމުގެ ފާޅު އިޙްތިމާލެއް އޮތްކަމަށެވެ. ކަނިފުށިން ބުނީ ކާމިޔާބުވުމުގެ ޙަޤީޤީ އިޙްތިމާލެއް ނުވަތަ އިޢާދަނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ނުދައްކާ ކަމަށާއި، އަމުރުން މައުޟޫޢީ ޙައްޤު ކަށަވަރުކޮށްދެވޭނެ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޙިއްޞާ ބަދަލުކުރުމުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވެފައިވާކަން ސާފުނުވާތީ ފާޅު މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުފެނެއެވެ؛ އަމުރު ނެރުމަކީ އިސްތިއުނާފުގެ މައުޟޫޢުގައި ގޮތް ކަނޑައެޅުމެވެ؛ ދަޢުވާއަކީ ފައިސާގެ މުޢާމަލާތަކުން ފެށޭ ދަޢުވާއަކަށްވާތީ ތަދާރުކުނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ނެތެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދޭ ފަރާތަށް ޤާނޫނީ ގޮތުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް (legal status) އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި އޮތުމަކީ ނެކްސްބިޒް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ތިން ޝަރުޠުގެ ތެރެއިން އެއް ޝަރުޠެވެ؛ އެކަން މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކުގެ މައްޗަށް ނުފީނައި، ވާޤިޢާތަކުން ސާފުވާންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 12–13)
2. އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޙިއްޞާ ބަދަލުކުރުމަށް ވާޞިލުވެވޭނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ޝަރުޠުތައް (ޑިބެންޗަރ ދޫކުރުމާއި މުއްދަތުގައި ފައިސާ އަދާނުކުރުން) ފުރިހަމަވުމުން ކަމަށްވާއިރު، އެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވެފައިވާކަން ސާފުނުވާނަމަ، ޙިއްޞާތަކުގެ މައްޗަށް ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 17–19)
3. ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކާ ގުޅިގެން ނެރޭ ވަގުތީ އަމުރުގައި، އަސްލު މައްސަލައިގައިވާ މައުޟޫޢީ ޙައްޤަށް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒަށް އަސަރުކުރާ ގޮތަކަށް އެ ޙައްޤު ޘާބިތުކޮށް ނުވަތަ ނަފީކޮށް ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ނުލިބެއެވެ؛ އެފަދަ އަމުރަކީ މައްސަލަ ބެލުމުގެ ކުރިން މައުޟޫޢީ ޙައްޤަށް ދާއިމީ ޙިމާޔަތް ކުރިއާލައި ދިނުމެވެ. އިސްތިއުނާފުގެ މައުޟޫޢަކީ ޙިއްޞާ ލިބެންޖެހޭތޯ ކަމަށްވާއިރު ޙިއްޞާ ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22–24، ނެކްސްބިޒް ޤަޟިއްޔާއަށް ތަބާވެ)
4. ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގައި ބަލަންޖެހެނީ، އަމުރަކާ ނުލައި އަސްލު ދަޢުވާ ލަސްވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ، އާދައިގެ އިޖުރާއާތުގެ ދަށުން ދަޢުވާ ފުރިހަމަކުރުމުން ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ އަދި އިޢާދަ ނުކުރެވޭފަދަ ނުރައްކަލަކާ ނުވަތަ ގެއްލުމަކާ އެދޭ ފަރާތް ކުރިމަތިލާން ޖެހޭތޯއެވެ. (ޕެރ. 26)
5. ޙިއްޞާ ބަދަލުކުރުމުގެ ދަޢުވާ ފެށިގެން އަންނަނީ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ދައްކަންޖެހޭ ވަކި ޢަދަދެއްގެ ފައިސާ ނުދެއްކުމުން ކަމަށްވާއިރު، ފައިސާ ދެއްކުމުން ޙިއްޞާއާމެދު ބަހުސްކުރުމުގެ ޖާގަ ނުލިބޭނެތީ، ޙިއްޞާ ނުލިބުމަކީ ފައިސާއިން ފޫބެދޭނެ ނުވަތަ އިޞްލާޙުކުރެވޭނެ ގެއްލުމެއް ނޫން، ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 27–28)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• 2012/SC-A/21 (ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް (އޮސްޓްރޭލިއާ) ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
• 2021/HC-A/310 (އަޒްރޯވާ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް))
• [2021] SC 28 (އެސް.ޕީ.އެޗް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖުމެއިރާ މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސަސް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)