ގްލެންޑަރ އިންޓަރނޭޝަނަލް ބަންކަރިންގ ޑީއެމްސީ ވ. ދަ ހޯކްސް ޕވޓ ލޓޑ

މައްސަލައެއްގައި ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ނިންމެވުމުގައި، ހުށަހަޅާފައިވާ ދަޢުވާ ނުވަތަ މައްސަލައިގައި އެކަމެއް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތަށާއި، އެކަމެއް ހިނގާފައިވާ ގޮތްކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙަޤީޤަތްތަކަށާއި، އެކަމެއްގެ ޙައްލެއްގެ ގޮތުގައި އެފަރާތުން އެދިފައިވާ ކަންކަމަށް އެމައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެއިން ކޮންމެ ކަމަކަށް އެކަންކަމާމެދު ޝަރީޢަތަށް ފެންނަ ގޮތް ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ. އަދި އެއިން ކަމަކާމެދު ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭ ކަމަށް ނުފެންނަނަމަ އެކަމުގެ ސަބަބުވެސް ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ. މިއީ ޝަރީޢަތް ކުރުމުގެ އިޖްރާއާތުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެ އަސާސީ ކަންކަމެވެ. (ޕެރ. 03 (ހ))

ކޮންޓްރެކްޓަކީ ދެމީހެއްގެ ދެމެދުގައި ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ ބައެއްގެ މެދުގައި ވެވޭ އެއްބަސްވުމެކެވެ. އެ އެއްބަސްވުމަކީ ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ނުވަތަ ޤާނޫނު ބާރުދޭ އެއްބަސްވުމަކަށް ވާންވާނެއެވެ. ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި އެއްބަސްވާ މީހުން ރުހި ޤަބޫލުވާންވާނީ އެއްވެސް މަޖްބޫރުކަމެއް ނެތި އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައެވެ. ކޮންޓްރެކްޓަކީ ވަކި ގޮތަކަށް އޮތުން ލާޒިމް އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން އެ ހުށަހެޅުން ރައްދުވީ ފަރާތުން ޤަބޫލުކުރުމުން ކޮންޓްރެކްޓެއް ކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ށ))

ގަންނަ ފަރާތުން ފޮނުވުމަށް އެދޭ މުދަލުގެ އަގާއި، ފޮނުވޭނެ ގޮތާއި، މުއްދަތާއި، މުޢާމަލާތުގައި ޢަމަލުކުރުމަށް އެއްބަސްވާ ގޮތް ހުށަހަޅައި ވިއްކާ ފަރާތުން ފޮނުވި އޯޑަރު ކޮންފާމޭޝަންގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެމަތިން މުދާ ފޯރުކޮށްދިނުމުން، އެ މުދާ ގަންނަ ފަރާތުން ބަލައިގަތުމުން، ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަނދެވޭފަދަ އެއްބަސްވުމެއް އުފެދިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. އަދި އެ މުޢާމަލާތާ ގުޅިގެން އުފެދޭ މައްސަލަތައް ޙައްލުކުރުމުގައި ބަލަންޖެހޭނީ އޯޑަރު ކޮންފާމޭޝަންގައި ޙަވާލާދީފައިވާ ޖެނެރަލް ޓާމްސް އެންޑް ކޮންޑިޝަންސް އަށެވެ. (ޕެރ. 03 (ށ))

ގަތް ފަރާތަށް ލިބިފައިވާ އިންވޮއިސްގައިވާ އެއްވެސް ކަމަކަށް މައްސަލަ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން އެފަރާތުން އިޢުތިރާޟްކޮށްފައިވާކަން އެނގެން ނެތުމުން، އެ އިންވޮއިސްގައި ފައިސާ ދެއްކުން ލަސްވާ ކޮންމެ މަހަކު ނުދައްކައި އޮންނަ ޢަދަދުގެ 2% ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި ދައްކަންވާނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޝަރުޠަކީ ގަތް ފަރާތުން ޟިމްނީ ގޮތުން ޤަބޫލުކޮށްފައިވާ ޝަރުޠެއްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ށ))

ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން އުފެދޭ އިލްތިޒާމެއް އަދާނުކުރުމުގެ ސަބަބުން ނުވަތަ އަދާކުރުން ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މިންވަރު ވަޒަންކޮށް އެ ބަދަލު ނެގުމާމެދު އެއްބަސްވުމުގެ ބާރާއި އިޚްތިޔާރު ކޮންޓްރެކްޓްގެ ބައިވެރިންނަށް ލިބިގެންވީ ނަމަވެސް، އެ ބާރާއި އިޚްތިޔާރަކީ އެއްވެސް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ޤައިދެއް ނެތި، މުޠުލަޤު ގޮތަކަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ ބާރަކާއި އިޚްތިޔާރެއް ނޫނެވެ. ޝަރުޠު ޖަޒާއީއެއްގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭ ބަދަލުގެ މިންވަރަކީ ގެއްލުމަކާއި އެކަށީގެންވާ މުނާސިބު ބަދަލަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ. "ތަޢައްސުފު" (arbitrariness/abuse) ވެ، ލިބޭ ގެއްލުމާއި ނުބައްދަލު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށްވުރެ މާބޮޑު މިންވަރެއްގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމަކީ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާއި ކަނޑައެޅިގެން ތަޢާރުޟުވާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 03 (ނ))

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިނގާ ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތުތަކުގައި ކްރެޑިޓަށް ނުވަތަ ފަހުން ފައިސާ ދައްކާގޮތަށް ކުރެވޭ މުޢާމަލާތުތަކުގައި ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ނަގަމުންދާއިރު، ނުދައްކައި އޮންނަ ޢަދަދުގެ 2% ކޮންމެ މަހަކު ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ގޮތުގައި ނެގުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ނަގަމުން އަންނަ މިންވަރުގެ ޢަދަދެއް ކަމާއި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގެންފައިވާ މިންވަރުގެ ޢަދަދެކެވެ. (ޕެރ. 03 (ނ))

ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ ޢަދަދު ކަށަވަރުކުރުމުގެ ގޮތުން ދެފަރާތުން ސޮއިކުރާ ލިޔުމެއްގައި، އިންވޮއިސްގައި ޖޫރިމަނާގެ ގޮތުގައި ހިމަނާފައިވާ ޝަރުޠަށް ޢަމަލުނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ނުވަތަ އެ ޝަރުޠުގެ ދަށުން ލިބިދޭ ޙައްޤުތައް ދޫކޮށް ނުވަތަ ލުއިދީ، ނުވަތަ މަޢާފްކޮށްފައިވާކަން އެ ލިޔުމަށް ބެލުމުން އެނގެން ނެތުމުން، ޝަރުޠު ޖަޒާއީގެ ގޮތުގައި އަދި ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ދަޢުވާކޮށްފައިވާ ފައިސާއަށް ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ލުއިދީފައިވާކަމަށް ބެލެވެން ނެތެވެ. (ޕެރ. 03 (ރ))

ޝަރުޢީ ކޯޓުތަކުގައި ހިންގާ މައްސަލަތަކުގައި ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ފީ ނަގައިދިނުމާބެހޭ ގޮތުން ޢަމަލުކުރެވޭ ޤާނޫނެއް އަދި ޤަވާއިދެއް ހެދިފައި ނެތް ނަމަވެސް، ފައިސާ ނުދައްކައިފިނަމަ އެ ފައިސާ ހޯދުމަށް ޢައްޔަންކުރާ ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ފީ މުދާ ގަންނަ ފަރާތުން މުދާ ވިއްކާ ފަރާތަށް ދައްކަންޖެހޭނެ ކަމަށް ދެފަރާތް އެއްބަސްވެފައިވާނަމަ، ވަކީލުގެ ފީގެ ގޮތުގައި އެއްބަސްވެފައިވާ ޢަދަދަކީ ނަގައިދެވިދާނެ ޢަދަދެކެވެ. ނަމަވެސް ވަކީލަކަށް މުވައްކިލުގެ އަތުން ފީ ނެގޭނީ އެ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި އެއްބަސްވާ ގޮތެއްގެ މަތިން ކަމަށްވާތީ، ވަކީލަށް ފީގެ ގޮތުގައި ދައްކަން އެއްބަސްވެފައިވާ ފައިސާގެ މިންވަރު ސާބިތުކޮށްދެވޭފަދަ ހެއްކެއް ހުށަހެޅިފައި ނުވާނަމަ، އެ ފައިސާ ނަގައިނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ބ))

ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިނުވާ އައު ހެކިތަކެއް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް އަލަށް ހުށަހަޅައި އެ ލިޔުންތަކުގެ މައްޗަށް ގޮތް ކަނޑައެޅިއްޖެނަމަ، އެ ހެކިތަކާމެދު ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ވާހަކަ ދައްކައި އެ ހެކިތައް ތަޢުނުކުރުމަށް ލިބިފައިވާ ފުރުޞަތު ހަނިކުރެވިގެންދާނެއެވެ. އަދި އެ ހެކިތަކާމެދު ވާހަކަދެއްކުމަށް ލިބިފައިވާ ޝަރުޢީ އެއް މަރުޙަލާ މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކަށް ގެއްލިގެންދާނެތީ، ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައި ނުވާ ހެކި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ބަލައިގަތުމަކީ އެންމެ އިންޞާފުވެރި އަދި ޢަދްލުވެރި ގޮތެއްކަމުގައި ނުބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ޅ))

އަމިއްލަ ފަރުދުން ހުށަހަޅާ މައްސަލަތަކުގައި ސާބިތުވާ ދަރަނި ދައްކާނެ ގޮތެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޤާނޫނެއް އަދި ޤަވާއިދެއްވިޔަސް ނެތްއިރު، މިފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ޢާންމު ގޮތެއްގައި ޝަރީޢަތުން ޢަމަލުކުރެވެނީ އެ ފައިސާ ދައްކާނެ ގޮތަކާއި މިންވަރަކާމެދު އެންމެ ފުރަތަމަ ދެފަރާތުން އެއްބަސްވާ ގޮތެއް އޮތްތޯ ބެލުމެވެ. އެގޮތަށް އެއްބަސްވެވޭ ގޮތެއް އޮވެއްޖެނަމަ އެ ގޮތެއްގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުން މައްސަލަ ނިންމައި، ވަކިގޮތަކަށް އެއްބަސްނުވެވިއްޖެނަމަ ދެފަރާތުން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ޝަރީޢަތަށް ފެންނަ އެންމެ ޢަދުލުވެރި ގޮތަކަށް ނިންމަމުން ގެންދެއެވެ. (ޕެރ. 03 (ކ))

ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވާ ފައިސާގެ ޖުމްލަ ޢަދަދު ދައްކަންޖެހޭ ގޮތާއި އެ ފައިސާ ދައްކާ ޚަލާޞްކުރާނެ މިންގަނޑު ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ތެރޭގައިވާ ކަމެކެވެ. މައްސަލަ ބައްލަވާ ފަނޑިޔާރަކަށް ލިބިފައިވާ ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅޭ ކަންކަމަކީ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުގެ "ރަޤާބާ" އިން ބޭރުގައިވާ ކަންތައްތަކެކެވެ. (ޕެރ. 03 (ކ))