މުޙައްމަދު ޝާން ވ. އަޙްމަދު މުޖާހިދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު، އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި (އަޣްލަބިއްޔަތު)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1255/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުރިން ކުލީގެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާއެއް ނިމުމަށްފަހު، ހަމަ އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބެންޖެހޭ ކުލި އާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ހުށަހެޅި ދަޢުވާއަށް ރެސް ޖުޑިކާޓާ (އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް، ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް، އެބިއުސް އޮފް ޕްރޮސެސް) ތަޠުބީޤުކޮށް ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމުން ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ރެސް ޖުޑިކާޓާއަކީ ދިވެހި ކޯޓުތަކުން ބަލައިގެންފައިވާ މަބްދައެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ޙަޤީޤީ ބޭނުމަކީ ޚަސްމުންގެ ޙައްޤުތަކާއި ޤާނޫނީ މަރުކަޒުތައް އިސްތިޤްރާރުކޮށް، ކޯޓާއި ޝަރީޢަތުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ހިފުން ހުއްޓުވުމެވެ. (ޕެރ. 10-11)
2. ރެސް ޖުޑިކާޓާ ތަޠުބީޤުކުރުމަށް 2012/HC-A/305، 2012/SC-A/07 އަދި 2016/SC-A/25 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވާން ޖެހޭނެއެވެ؛ ޙުކުމުގެ ޙުއްޖިއްޔަތު ދެމިގެންދާނީ ހަމަ އެ ޚަސްމުން، މަޙައްލު (ސަބްޖެކްޓް މެޓަރ) އަދި ދަޢުވާގެ ސަބަބުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 12)
3. ދެ ދަޢުވާގެ މައުޟޫޢު ބިނާވަނީ އެއް އެއްބަސްވުމެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށާއި ޚަސްމުން އެއްބައެއް ކަމަށްވިޔަސް، އެދިފައިވާ ފަރުވާ މުޅިން ތަފާތުވެ، ފަހުގެ ދަޢުވާގައިވާ ކަމަކާމެދު ކުރިން ގޮތެއް ނިންމާފައި ނުވާނަމަ، އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް އާއި ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް ތަޠުބީޤުނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 15)
4. ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ މައްސަލައެއް އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުން ހިފުމެއްކަން ދެނެގަނެވޭނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ކަންހިނގާދިޔަ ގޮތާއި މައުޟޫޢާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ގެއްލުން ދިނުމުގެ ޤަޞްދުގައި ދަޢުވާގެ ބައިތައް ވަކިކޮށް ދަޢުވާ ކުރަމުން ދާނަމަ އެބިއުސް އޮފް ޕްރޮސެސް ތަޠުބީޤުކޮށް މައްސަލަ ބެލެން ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 17-18)
5. އެއްބަސްވުމަކާ ޚިލާފުވެގެން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލިބޭ ކުލި/މަންފާއާއި ގެއްލުން ހަމަ އެ ދަޢުވާގެ ތެރޭގައި ހޯދަން އެދުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ އެހެނީ އެފަދަ ފަރުވާއެއް ހޯދެވޭނީ އެއްބަސްވުމާމެދު ކޯޓުން ނިންމާ ގޮތަށާއި ޚިލާފުވި މިންވަރަށް ބިނާކޮށެވެ؛ އެހެންކަމުން ބާޠިލުކުރުމުގެ ދަޢުވާއަށްފަހު ކުލި އާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދަން ވަކިން ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއަކީ އިޖުރާއަތުގެ ނަހަމަ ބޭނުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20؛ އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔު)
6. އިސް ފަނޑިޔާރު ހާތިފް ޙިލްމީގެ ތަފާތު ރައުޔު: ކުރިން ހުށަހެޅި ދަޢުވާގައި އެދުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް ގެއްލުމުގެ ބަދަލެއް ނުއެދި، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އުފެދުނު މައްސަލަތައް ބައިބައިކޮށް ދެ ދަޢުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅުމަކީ ކޯޓުގެ ވަގުތު އިތުރުކޮށް، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތަކަށް ނިމުމެއް ނުލިބި ގެއްލުން ލިބޭ ކަމެއް ކަމުން، 2016/SC-A/25 ގެ އެބިއުސް އޮފް ޕްރޮސެސްގެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުކުރުމާމެދު އަޣްލަބިއްޔަތާ ތަފާތު ރައުޔެކެވެ. (ޕެރ. 22-23)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/305 ޤަޟިއްޔާ (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ ޢަބްދުލްހާދީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/07 ޤަޟިއްޔާ (އިބްރާހީމް ޙަސަން ވ ޢަލީ ރަޝީދު އަދި ޙަސަން ޝަރީފް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/SC-A/25 ޤަޟިއްޔާ (ބަނީ ހޯލްޑިންގްސް (ބީ.ވީ.އައި) ލިމިޓެޑް ވ މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސިވިލް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 924/Cv-C/2013 ޤަޟިއްޔާ އަދި ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/HC-A/351 ޤަޟިއްޔާ (ކުރީގެ މައްސަލަ)