މުޙައްމަދު އަސްލަމް ވ. ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް

ނަތީޖާ: ނިންމުމުގެ ބައި ލިޔުމުގައި ނެތް؛ ތަޙުލީލުން ފެންނަނީ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ޤަބޫލުނުކުރި ކަމަށް (އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް ކަމަށް ލަފާކުރެވޭ)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2509/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ގެ (ށ) ގައިވާ، ރަހުނުގެ މުޢާމަލާތާއި އޭގެ ނަތީޖާ މުސްތަޤިއްލު ދެ ހެކިންގެ ހާޒިރުގައި ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތަށް އޮޅުންފިލުވައިދިނުމުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަ ނުވާތީ، ސިވިލް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައިވާ ރަހުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ރަހުނު ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ދިނުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ މަޤްޞަދަށް ބެލުމުގެ އުޞޫލުން ބަލާއިރު، ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ގެ (ށ) ގެ މަޤްޞަދަކީ ރަހުނުގެ މުޢާމަލާތުގެ ތެރެއަށް ވަންނަހިނދު އެ މުޢާމަލާތާއި އޭގެ ނަތީޖާ ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތަށް އެނގުމެވެ. އެއީ ވަކި ޢަދަދެއްގެ ހެކިން ޙާޟިރުކޮށް ބޭއްތިއްބުން، ރަހުނު ހިފާ ފަރާތުން ސީދާ އޮޅުންފިލުވައިދިނުން، ނުވަތަ ވަކި ބަހަކުން މުޢާމަލާތް ކުރުން ލާޒިމުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 10؛ 2018/HC-A/60 ގެ ތަޙުލީލު ބަލައިގަނެ)
2. ކޯޓުތަކުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރާ އެއްބަސްވުންތަކަކީ ބައިވެރިން ކޯޓަށް ޙާޟިރުވެ، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ކަންކަން އެނގި އޮޅުންފިލާފައިވޭތޯ ކޯޓުން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހު ކޯޓުގެ ކުރިމަތީގައި ސޮއިކޮށް ކޯޓުން ހެކިވެ ރަޖިސްޓްރީކުރާ އެއްބަސްވުންތަކެވެ. އެކަމުން ކޯޓުން ދޭ ޔަޤީންކަމަކީ އެއްބަސްވުން ވެފައިވަނީ މަޖުބޫރުކުރުމަކާ ނުލައި، ބައިވެރިން އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި އެއްބަސްވުމާއި އޭގެ ނަތީޖާ އެނގިގެން ކުރާ ޞައްޙަ ސޮއިތަކެއްކަމެވެ. (ޕެރ. 12)
3. ސިވިލް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރެވިފައިވާ ރަހުނު އެއްބަސްވުމެއްގައި ބައިވެރިން ސޮއިކޮށްފައިވަނީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ކަންކަން އެނގި އޮޅުންފިލުވުމަށްފަހު ކަމަށާއި، ކޯޓުން ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވަނީ އެކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހު ކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ. މަޖުބޫރީ ޙާލަތެއްގައި ނުވަތަ ނުފޫޒެއްގެ ދަށުން ސޮއިކުރިކަން ފާހަގަކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެފަދައިން ބެލޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 13)
4. އެއްބަސްވުމުގެ ޙަޤީޤަތް އެނގިގެން ސޮއިކުރުމަކީ ސޮއިކުރާ މީހާގެ ޒިންމާއެކެވެ. ގޯތިގެދޮރު ރަހުނުކުރުން ފަދަ މުޢާމަލާތެއް، އޭގެ މާއްދާތަކާއި ޝަރުޠުތައް ނޭނގި ސޮއިކުރެވިދާނެ ކަމެއްކަމަށް ސަބަބުވެރި އާންމު އިންސާނެއްގެ ބުއްދިއަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 14)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު)ގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (3) ގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/HC-A/60 ޤަޟިއްޔާ (އަބްދުއްލަޠީފް ވ. ދަ މޮރިޝަސް ބޭންކް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)