އަޙްމަދު ވަހީދު ވ. ދަ މޮރިޝަސް ކޮމާރޝަން ބޭންކް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް؛ ތަދައްޚުލްވި ފަރާތުގެ ވަގުތީ އަމުރުގެ އެދުން ބަލައިނުގަނެވުނު

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2590/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ލޯނު ނެގި ފަރާތާއި ރަހުނުކުރި ފަރާތް ލޯނަށް އެކުއެކީގައި ޒިންމާކޮށް ރަހުނު ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ދިން ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް، ލޯނު ބޭނުންކުރީ އެހެން މީހެއްކަމާއި ބޭންކުން ނޯޓިސް ނުދިންކަމަށް ބުނާ ނުކުތާތަކުގެ ސަބަބުން ބަދަލުކުރަންޖެހޭތޯ؛ އަދި ރަހުނު ގޯތީގައި ޢިމާރާތްކުރި ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ޙައްޤު ރައްކާކުރުމަށް ރަހުނު ވިއްކުން ހުއްޓުވަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާއަށް ތަބާވެ، މަދަނީ ޚުޞޫމާތުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އުފުލަންޖެހެނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތެވެ؛ އެއް ޚަޞްމަކު އަނެއް ޚަޞްމާ ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ އެ ދަފްޢު ކުރާ ފަރާތަށެވެ.
2. ލިޔުމެއްގެ ޞައްޙަކަމާ މެދު ޚިލާފު އުފެދިއްޖެނަމަ، ސޮއިކުރި ފަރާތާއި، ލިޔުން ތައްޔާރުކުރި މީހުންނާއި، ސޮއިކުރިއިރު ހާޟިރުވި ހެކިންނާއި، އެހެނިހެން ސާނަވީ ހެކި ހުށަހަޅައިގެން ލިޔުމުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރެވިދާނެ؛ ލިޔުމަށް އިންކާރުކުރާ ފަރާތުން އެފަދަ ހެއްކަކަށް ނޭދުމުން އެ އިންކާރަށް ބުރަނުވެވޭނެ.
3. ލޯނު ދެއްކުން ލަސްވުމުން ލޯނު ނެގި ފަރާތަށް ނޯޓިސް ފޮނުވުމަކީ ބޭންކުން އަދާކުރަންޖެހޭ އިލްތިޒާމެއް ނޫން؛ ނޯޓިސް ލިބުމާއި ނުލިބުމަކީ ލޯނު ނުދައްކާނެ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނުވަތަ އެއްބަސްވުމުގެ ޒިންމާއިން ބަރީއަވާނެ ސަބަބެއް ނޫން.
4. ލޯނު އެއްބަސްވުމުގައި ސޮއިކޮށް ފައިސާ އަމިއްލަ އެކައުންޓަށް ޖަމާވެފައިވާ ފަރާތަކީ ލޯނަށް ޒިންމާވާ ފަރާތެވެ؛ އެ ފައިސާ ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ދީ، ބޭންކާ އެ ތިންވަނަ ފަރާތާ ވާހަކަ ދައްކައިފިނަމަވެސް، އެއްބަސްވުމުގެ ބޭރުން ލޯނު ނެގި ފަރާތާއި ތިންވަނަ ފަރާތާ ދެމެދު ވާ އެއްބަސްވުމަކީ ބޭންކުން ބަލަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫން.
5. ރުކުންތައް ފުރިހަމަވެގެން ވާ ކޮންމެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ރަނގަޅު ނިޔަތުގައި ތަންފީޛުކުރުމަކީ 'އަޙުދަށް ވަފާތެރިވުމުގެ ޤާއިދާ' އާއި pacta sunt servanda ގެ މަބްދައުގެ ދަށުން ފަރާތްތަކަށް ލާޒިމްކަމެކެވެ؛ އަނެއް ފަރާތުން ލުއިއެއް ނުދޭހާހިނދަކު އެއްބަސްވުމުގެ އިލްތިޒާމްތައް ފުރިހަމައަށް އަދާކުރަން ޖެހޭނެ.
6. ބިމެއް ރަހުނުކުރުމަށްފަހު އެ ބިމާ ގުޅޭގޮތުން ރަހުނުކުރި ފަރާތާއި ތިންވަނަ ފަރާތަކާ ދެމެދު ވާ އެއްބަސްވުމަކަށްވުރެ ރަހުނު ބަލައިގަތް ފަރާތުގެ ޙައްޤު ކުރިއަށް ޢަމަލުކުރާނެ؛ ރަހުނު ވިއްކުމުގެ އިޙްތިމާލު އެނގިހުރެ ތިންވަނަ ފަރާތްތަކާ މުޢާމަލާތްކުރި ރަހުނުކުރި ފަރާތަކީ އެ ފަރާތްތަކަށް ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ޒިންމާ ނަގަންޖެހޭ ފަރާތެވެ؛ އަދި ވަކި މުއްދަތެއް ނެތް ގޮތަށް ރަހުނު ވިއްކުން މަޑުޖައްސާ ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުމަކީ ރަހުނު ބަލައިގަތް ފަރާތުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭ ކަމަކަށްވާތީ އެފަދަ އަމުރެއް ނުނެރެވޭނެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 (2010/SC-A/02) ޤަޟިއްޔާ (ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ)