ކްރެސްޓާ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަޙްމަދު ނަޞީރު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 582/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލި ނުދައްކާތީ ކުލީގެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކޮށް ތަން ޙަވާލުކުރުމަށާއި ކުލި/ލޭޓް ޗާޖު ދެއްކުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމުގައި، ކުރީގެ ދަޢުވާ އަނބުރާ ގެންދިއުމާއި، ފައިސާ ދެއްކުމުގެ ޕްރޮޕޯސަލާއި، ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ތަނަށް ކުރި ޚަރަދާއި، ޑިޕޮސިޓާއި، ލޭޓް ޗާޖާއި، ޚިލާފުވުމުގެ ޤަޞްދަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމުން ޤާނޫނީ ކުށެއް ހިނގާފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށު ކޯޓުތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތަކުގެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ނިންމުން ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތައް ހުރުމާއި، ޤާނޫނު ތަޠްބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވުން ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 7)
2. ކޯޓުން ބޭރުގައި އެއްބަސްވެވުނު ގޮތަށް ޢަމަލުނުކުރެވިއްޖެނަމަ އަލުން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބޭ ގޮތަށް ނިންމި ދަޢުވާއެއް، އެ އެއްބަސްވުމަށް ޢަމަލުނުކުރުމުން އަލުން ހުށަހެޅުމަކީ ދޫކޮށްލި ދަޢުވާއެއް ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް އަލުން ކުރިއަށް ގެންދިއުމެއް ނޫނެވެ؛ ޢަމަލުނުކުރިކަމަށް ބުނުމަށް އިޢުތިރާޟު ނުކުރާނަމަ ދަށުކޯޓުން އެކަން ވަކިން ބަލަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 8)
3. ފައިސާ ދައްކާ ޚަލާޞްކުރުމުގެ ޕްރޮޕޯސަލެއް ހުށަހެޅިކަމާއި އަނެއް ފަރާތުން އެ ޤަބޫލުކުރިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެކަން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ހެއްކެއް ހުށަނާޅާނަމަ އެކަމަށް ރިޢާޔަތްނުކުރީކަމަށް ދަށުކޯޓަށް ކުށްވެރިކުރެވޭނެ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 9)
4. ކުލި ދައްކަންޖެހެނީ ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުން ތަނަށް ކުރާ ޚަރަދު ކުލިން ކަނޑައިގެން ކަމަށް ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ކުލި ހޯދުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި އެ ޚަރަދު ވަޒަންކުރުމަށް އަގުކޮމެޓީ ޙާޟިރުކުރުމާއި އޮޑިޓް ރިޕޯޓަށް މަޑުކުރުމަށް ބޭނުމެއް ނެތެވެ؛ އެކަމަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނުވަތަ ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަމެއް (އަންޖަސްޓް އެންރިޗްމަންޓް) ލިބޭ ގޮތަށް ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 12، 14)
5. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) ގެ (1) ގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރުން ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނާއި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތަށާއި މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 13)
6. ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގައި ޑިޕޮސިޓް ކުލިން އުނިކުރެވޭނެ ގޮތެއް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އަދި ދަށުކޯޓުގައި އެކަމަށް އެދިފައި ނުވާނަމަ، ޑިޕޮސިޓް އުނިނުކޮށް ދައްކަންޖެހޭ ކުލީގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމަކީ ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 15)
7. ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގައި އަދާކުރަންޖެހޭ ކުއްޔަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ޖައުހަރީ ޢުންޞުރެކެވެ. އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ކުލި ނުދެއްކުމަކީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރެވިދާނެ ސަބަބެކެވެ. ކުލި ލަސްކުރުމުން އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލޭޓް ޗާޖު (ޖޫރިމަނާ) ނެގުމަކީ ކުއްޔަށް ދިން ފަރާތުން ލަސްވުމަށް ރުހުމެއް ނުވަތަ ގެއްލުމުގެ ބަދަލެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16)
8. ދަޢުވާއެއްގައި ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެކަމެއް ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެފައިވަނީ ޤަޞްދުގައިތޯ ޝަރީޢަތުން ބަލަންޖެހޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ދައްކާފައިނުވާނަމަ، ކުލި ނުދެއްކުމަށް ބިނާކޮށް ނިންމުމުގައި ޤަޞްދަށް ނުބެލުމަކީ ކުށެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 17)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު)ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގެ (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު)ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު