ހައިކޯޓު · 2019/HC-A/598 · 16 ނޮވެމްބަރު 2022 · އެއްބަސްވުމާ މެދު ޚިލާފު އުފެދިގެން

އާމިނަތު ޝެރިން ވ. މުޙައްމަދު ފައިޒަން

ނަތީޖާ: ނޭނގޭ - ޙުކުމުގެ ނިންމުމުގެ ބައި ލިޔުމުގައި ނެތް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1404/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުން ހުށަހެޅި ދަޢުވާއެއްގައި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމްކުރުމުގައި ޤަވާޢިދުގައިވާ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަކުރެވިފައިވޭތޯއާއި، ގެއްލުނު ކުލި (މަހަކު 15,000 ރުފިޔާ) ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި (ތިންވަނަ ފަރާތަކަށް ކުއްޔަށްދިން) އެއްބަސްވުމަށް ސަބަބެއް ބަޔާންނުކޮށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން ޞައްޙަތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

(ޕެރ. 18) ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކުގައިވާ ގޮތުން، އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދަ ދޭންވާނީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރެވޭ މައްސަލަތަކުގައެވެ؛ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ މައްސަލައެއް ކަމަށް ކަނޑައަޅާނީ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި އިސްތިއުނާފުކޮށްގެން ކާމިޔާބުކުރެވޭނެ އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތެއް އޮތް ޤާނޫނީ ބަހުޘެއް ހިމެނޭކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބުނެދެވިފައިވާނަމައެވެ.
(ޕެރ. 19) އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި ޙަވާލާދީފައިވާ ކޮންމެ މާއްދާއަކާ ގުޅިގެން އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުޘް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވި ނަމަވެސް، ނުކުތާތައް އެކުގައި ކިޔުމުން ސުވާލު އުފައްދާ މައިގަނޑު ކަމެއް (ހުށަހެޅުނު ހެކި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން) ދޭހަވާނަމަ، އެ ކަމަކާމެދު ހައިކޯޓުން ބަލައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅައެވެ.
(ޕެރ. 20) ޚަޞްމުން ހާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދޭ ހެކިންނަށް ނުވަތަ ހުށަހަޅާ ހެއްކަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރަން ފަނޑިޔާރު ނިންމާނަމަ، ރިޢާޔަތް ނުކުރަން ނިންމި ސަބަބު ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކުރަންވާނެއެވެ؛ ފަނޑިޔާރުން ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ޢަމަލުކޮށް، ވަކި ނިންމުމަކަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ޚަޞްމުންނަށް ސާފުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ (މެރީ ޑިއަމް ސަރވިސަސް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ).
(ޕެރ. 21) ދަޢުވާގެ ވަކި ބައެއް (ގެއްލުނު ކުލި) ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ހެއްކަށް (އެއްބަސްވުމަށް) ރިޢާޔަތްނުކުރި ސަބަބު ނުވަތަ އެއީ އެކަމަށް ފުދޭ ހެއްކަކަށް ނުވާ ސަބަބު ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގެ އެ ބައި ބިނާވެފައިވަނީ ރަނގަޅު ޤާނޫނީ އަސާސެއްގެ މައްޗަށްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
(ޕެރ. 24) ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ ދަށުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ނިންމޭނީ، ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ލިބި މަޤުބޫލު ޢުޛުރެއްނެތި އަމުރުގައިވާ ތާރީޚާއި ގަޑިއަށް ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމަ، ނުވަތަ ދީފައިވާ އެޑްރެހުގައި ނެތި ވީތަނެއް ނޭނގޭނަމަ ރޭޑިއޯ، ޓީވީ ނުވަތަ ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތަކުން އިޢުލާނުކުރުމަށްފަހު އެ ތާރީޚަށް ޙާޟިރުނުވެއްޖެނަމައެވެ؛ އެފަދަ އިޢުލާނެއް ކުރެވިފައިވާކަން ނޭނގޭ ޙާލަތުގައި ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމުމަކީ އިޖުރާއަތާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ (އެޓޯލް ބެންޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް).
(ޕެރ. 25) ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ނިންމާ މަދަނީ މައްސަލައެއް ހައިކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރެވިއްޖެނަމަ، ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމުގައި އިޖުރާއީ އުނިކަމެއް ނުވަތަ ޢައިބެއް އޮތްނަމަ، ނުވަތަ އެފަދަ އުނިކަމެއް ނެތް ނަމަވެސް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ކާމިޔާބުވުމުގެ އެކަށީގެންވާ ފުރުޞަތަކާއި އެކަށީގެންވާ ދިފާޢެއް އޮތްކަމަށް ހައިކޯޓަށް ފެނިއްޖެނަމަ، ޙުކުމް (ޝަރުޠުތަކާއެކު ނުވަތަ ނުލައި) އެއްފަރާތްކޮށް އަލުން ބެލުމަށް ދަށު ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރަންވާނެއެވެ (އެޓޯލް ބެންޑް ޤަޟިއްޔާގައި ފަނޑިޔާރު ޙުސްނުއްސުޢޫދުގެ ރައުޔު).
(ޕެރ. 26) ދަށު މަރުޙަލާގައި ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޝަރީޢަތްކުރާއިރުވެސް، ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަން ނުވަތަ ނޫންކަމާއި، ސާބިތުވާނަމަ އޭގެ ހެކި، އަދި ހެކި ވަޒަންކުރި ގޮތާއި ދިން ބުރަދަން ބަޔާންކުރުމަކީ ދެފަރާތުގެވެސް ޙައްޤެކެވެ؛ ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ރައްދުކުރެވިފައިވާ ޙާލަތުގައި ޙާޟިރުނުވުމަކީ ދިފާޢުވުމުގެ ފުރުޞަތު އަމިއްލައަށް ދޫކޮށްލުން ކަމުގައިވިޔަސް، އެއީ ކަމުގެ ޙަޤީޤަތް ކަށަވަރުނުކޮށް ޙުކުމްކުރުމަށް ހުޅުވާލެވޭ ދޮރެއް ނޫނެވެ (ގަލްފް ކްރާފްޓް މޯލްޑިވްސް ވ. އަކުއާ ސަން މޯލްޑިވްސް).
(ޕެރ. 27) ޣައިރު ޙާޟިރުގައި ޙުކުމްކުރުމުގެ ބާރު ފަނޑިޔާރަށް ލިބުނު ނަމަވެސް، ދެފަރާތުގެ ޙައްޤުތައް ކަށަވަރުވާގޮތުގެ މަތިން ޢަމަލުކޮށް، ހެކި ވަޒަންކުރި ގޮތާއި ބުރަދަން ދެވުނު ގޮތާއި ނަތީޖާއަށް ވާޞިލުވި ގޮތް ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ މިކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައި ނެތްނަމަ އެއީ ޞައްޙަ އިޖުރާއަތެއްގެ ތެރެއިން ބަލާފައިވާ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ (މުޙައްމަދު ޝަރީފް ވ. ފަރުޙަތު ޢަލީ).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

ކޯޓަށް މީހުން ޙާޟިރުކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދު - ޣައިރު ޙާޟިރުގައި މައްސަލަ ހިންގުމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '32 ވަނަ މާއްދާ'؛ PDF ގައި އަދަދު ބަދަލުވެފައިވާތީ މާއްދާ ނަންބަރު ޔަޤީންނުކުރެވޭ)
ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނު) (އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ހުއްދަ)
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 ޤަޟިއްޔާ (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ...)
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26 ޤަޟިއްޔާ (މެރީ ޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ)
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ (އެޓޯލް ބެންޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޫސާ ޢަބްދުއްރަޙީމް)
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/08 ޤަޟިއްޔާ (ގަލްފް ކްރާފްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަކުއާ ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/107 ޤަޟިއްޔާ (މުޙައްމަދު ޝަރީފް ވ. ފަރުޙަތު ޢަލީ)

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.