ޢަބްދުﷲ ޝުހޫދު ވ. އިސްމާއީލް ޝަރީފް

ނަތީޖާ: ދެ އިސްތިއުނާފުވެސް ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2219/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުގެ ދަޢުވާއާމެދު މައުޟޫޢީ ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅައި ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފަށްތޯ؛ އަދި ޢިމާރާތްކޮށް ކުއްޔަށް ހިފުމުގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވިކަމަށް ކަނޑައަޅައި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުގައި، ޕްރިމިއަމް އެސްޓޭޓުގެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކޮށް ނިންމުމަކީ ގޯހެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ލޯނު އަދާކުރުމުގެ ޒިންމާ އޮތް ފަރާތުން، ކުއްޔަށް ދީފައިވާ އެޕާޓްމަންޓުތަކުގެ ކުލި ބޭންކަށް އަދާކުރުމުގެ ބުރަ ޢަމަލީ ގޮތުން ގޭގެ ވެރިފަރާތަށް ބަދަލުވިޔަސް، ކުލިން ނުލިބޭ މިންވަރު ހަމަޖެއްސުމުގެ ޒިންމާ އެއްބަސްވުމުގެ މާއްދާތަކުން އޭނާގެ ކިބައިން ނަގުލުވެފައި ނުވާނަމަ، އެ މިންވަރު އަދާކޮށްފައިވާކަން ނޭނގޭ ޙާލަތުގައި ލޯނު އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ދައްކާފައިވާ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 24)
2. މައްސަލައެއްގައި ހެއްކަކު ޙާޟިރުނުކުރަން ޝަރީޢަތުން ނިންމާ ނިންމުމަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ނިންމުމަކަށް ވާންޖެހޭނެ ކަމާއި، އެ ސަބަބު ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 31، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26)
3. ހެކިންގެ ލިސްޓުގައި ހަމައެކަނި ނަމާއި ފޯނު ނަންބަރު ލިޔެ، ފުރިހަމަ ނަމާއި އެޑްރެހާއި އައިޑީ ކާޑު ނަންބަރު ނުހިމަނާނަމަ، އެއީ ކޯޓަށް ހެކިންގެ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދޭންޖެހޭ ގޮތް ނޫންކަމުން، އެ ސަބަބާހުރެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށް ބަލާނެ ސަބަބެއް ނެތެވެ؛ އެ ސަބަބު އެކަށީގެންނުވާ ނުވަތަ ޖާއިޒު ނޫން ކަމަށް ދައްކައިދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 30–32، 37)
4. ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެން ކަމަށްވާތީ، ދަށުކޯޓުގައި އެދިފައިނުވާ ކަމަކަށް (މިސާލު: ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުގެ ހެކިން ޙާޟިރުކުރުން) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ފަރުވާއެއް ހޯދައިދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފީ އުޞޫލުތައް މަނާކުރާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 35–36)
5. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިން ކަށަވަރުކޮށްދެނީ ޤާނޫނަކުން ޤާއިމްކޮށްފައިވާ މިނިވަން ކޯޓެއްގައި، އެކަށީގެންވާ މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، (43 ވަނަ މާއްދާގެ އިސްތިސްނާތައް ފިޔަވައި) ޢާންމުކޮށް ހުޅުވާލެވިގެން ބާއްވާ އަޑުއެހުމެއްގައި، އިންޞާފުން ޝަރީޢަތްކުރެވުމުގެ ޙައްޤެވެ؛ މި މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ނިންމިކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން ޚިލާފުވީ އެ ޙައްޤުތަކުގެ ތެރެއިން ކޮން ޙައްޤަކާކަން ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 39–41)
6. އިންޞާފުން ޝަރީޢަތްކުރިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭނީ ނިންމުމަށް ފަނޑިޔާރު ވާޞިލުވި ސަބަބު ބަޔާންކޮށްގެން ކަމަށްވާތީ، ތަދައްޚުލުވި ފަރާތުގެ ކަންކަމާމެދު މައުޟޫޢީ ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅަން ނިންމި ސަބަބު (އޭނާއަކީ މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢުގައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއެއް ނޫންކަމާއި، އޭނާގެ ޙައްޤު ގެއްލިފައިވާނަމަ އޭނާގެ އެއްބަސްވުމުގެ އަނެއް ބައިވެރިޔާގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރެވޭނެކަން) ދަށުކޯޓުން ބަޔާންކޮށްދީފައިވާއިރު، އެ ނިންމުން 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް ބުނެދީފައިނުވާނަމަ، އެ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ނިންމި މައްސަލައެއް ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 42–43)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/SC-A/26 ޤަޟިއްޔާ (މެރީޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސަޢީދާ މޫސާ)