އެލައިޑް އިންޝުއަރެންސް ކޮމްޕެނީ އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޔޮޓް ޓުއަރސް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2157/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފަޔަރ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއްގެ ދަށުން، މޫސުން ގޯސްވެ ރާޅު/އުދަ އެރުމުން ރިސޯޓަށް ލިބުނު ކަމަށް ބުނާ ގެއްލުމަކީ ޕޮލިސީން ކަވަރުކުރާ ޕެރިލްއަކުން ލިބުނު ގެއްލުމެއްކަން ސާބިތުވޭތޯއާއި، ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަ ގޮތާއި، ގެއްލުމުގެ މިންވަރު ވަޒަންކުރަންވީ ގޮތް؛ އަދި ދަޢުވާ ފޯމުގައި ޕޮލިސީގެ ނަން ގޯސްކޮށް އޮތުމާ ގުޅޭ އިޖުރާއީ ނުކުތާ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއަކީ އިންޝުއަރެންސް އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ދަލާލާތްކުރާ އެއްޗެއް ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި ޕޮލިސީއެއް އޮތުމަކުން އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަން ހާމައެއް ނުވެއެވެ. އިންޝުއަރެންސް އެއްބަސްވުމެއްގެ އަސާސީ އުންޞުރުތަކަކީ: އިންޝުއަރކުރެވުނު ޕެރިލް، އިންޝުއަރކުރެވުނު އެއްޗެއް/މީހާ، އިންޝުއަރެންސްގެ މުއްދަތު، އިންޝުއަރެންސްގެ މިންވަރު އަދި ޕްރިމިއަމްގެ މިންވަރެވެ. (ޕެރ. 16–17)
2. ދަޢުވާ ބިނާކުރާ ޕޮލިސީ ކޮބައިކަން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް އޮޅުމެއްނެތި އެނގިހުރިކަން ކްލެއިމް ފޯމާއި އެ ފަރާތުގެ ޖަވާބުތަކާއި ކުރީގެ ޝަރީޢަތްތަކުން އެނގޭނަމަ، ދަޢުވާ ފޯމުގައި ޕޮލިސީގެ ނަން ގޯސްކޮށް އޮތުމަކީ ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. އިޖުރާއީ ނުކުތާތައް ނަގަންވާނީ ފުރަތަމަ ފުރުޞަތުގައި އެއްކޮށެވެ؛ ކޮންމެ އިޖުރާއީ ނުކުތާއެއް ވަކިވަކިން ނަގައި ކޮންމެ ފަހަރަކު ތިން މަރުޙަލާ ކަޑައްތުކުރުމަކީ ޚުޞޫމާތަށް ނިމުން ގެނެވޭނެ ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24–27، 36)
3. ދަޢުވާ އިޞްލާޙުކުރުމަކީ ކޯޓުގެ އިޛުނާއެކު ދަޢުވާ ހުށަހެޅި ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭ ޒިންމާއެކެވެ؛ އެއީ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތަށް ނުވަތަ ފަނޑިޔާރަށް ނިސްބަތްކުރެވޭނެ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 33–35)
4. އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއް ތަރުޖަމާކުރުމުގައި ކޯޓުގެ އަމާޒަކީ ފަރާތްތަކުގެ އަޞްލު ނިޔަތަށް ބާރުދިނުމެވެ؛ ޕޮލިސީއަކީ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށްވާތީ ބަސްމަގު ސާފުނަމަ ކޯޓުން ކުރަނީ އެ ބަސްމަގަށް ބާރުދިނުމެވެ. ކޮންޓްރާ ޕްރޮފެރެންޓަމް ފަދަ ތަރުޖަމާކުރުމުގެ އުޞޫލުތައް ބޭނުންކުރެވޭނީ ކުރިން އޮތް އޮޅުމެއް ފިލުވުމަށް ކަމަށްވާތީ، އޮޅުމެއް ނެތް ބަސްމަގަކަށް އެ އުޞޫލުން މާނައެއް ނުދެވޭނެއެވެ. ކަވަރު ފުޅާކުރާ އެންޑޯސްމަންޓެއް (P07) ކިޔަންވާނީ، އެއިން ބަދަލުކުރާ ޕޮލިސީގެ ޝަރުޠާ (ކޮންޑިޝަން 6) އެކުގައެވެ. (ޕެރ. 39–45)
5. ގެއްލުމަކީ ޕޮލިސީން ކަވަރުކުރާ ގެއްލުމެއްތޯ ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އިންޝުއަރަރއާއި އިންޝުއާރޑްއާ ދެމެދު ބެހިގެންދެއެވެ: އިންޝުއަރކުރެވުނު މުދަލަށް ގެއްލުން ލިބުނީ އިންޝުއަރކުރެވުނު ޕެރިލްއަކުންކަން މަދަނީ މިންގަނޑަށް ފުރަތަމަ ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ އިންޝުއާރޑްއެވެ؛ އެއަށްފަހު، ގެއްލުމަކީ ޕޮލިސީގެ އިސްތިސްނާއެއް/އެކްސްކްލޫޝަނެއްގެ ތެރެއަށް ވަންނަ ކަމެއްކަން މަދަނީ މިންގަނޑަށް ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ އިންޝުއަރަރއެވެ. އިންޝުއަރަރގެ ދިފާޢު ހުށަހަޅަންޖެހެނީ އިންޝުއާރޑް އެ ވާޤިޢާތައް ސާބިތުކުރުމަށްފަހުގައެވެ. ރާޅު ނުވަތަ އުދަ އެރުމުން ގެއްލުން ލިބުނުކަމަށް ބުނުމުން ނުފުދޭނެއެވެ؛ ޕޮލިސީގައިވާ ޕެރިލްއަކާ ގުޅިގެން އުފެދުނު ފްލަޑް/ޓައިޑަލް ވޭވްއެއްކަން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 45–54، 65)
6. އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީއެއް ދެމިއޮތް ހިނދަކު ފަރާތްތަކުން އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގެ ހެޔޮނިޔަތް (uberrimae fidei / utmost good faith) އާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. ގެއްލުމެއް ލިބުމުން ޕޮލިސީގައިވާ ގޮތުން ވަގުތުން (forthwith) އިންޝުއަރަރއަށް އެންގުމަކީ، ގެއްލުމުގެ ސަބަބު ދެނެގަތުމަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 56، 61)
7. އިންޝުއަރެންސް ކްލެއިމަކާ ގުޅިގެން ގެއްލުން ހިސާބުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި އިންވޮއިސް/އެސްޓިމޭޓުން ނިންމޭ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ހެކިތަކާއި ޕޮލިސީގެ ޝަރުޠުތަކާއި ގެއްލުމުގެ ކުރިންނާއި ފަހުން އިންޝުއާރޑް ޢަމަލުކުރި ގޮތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ގެއްލުމުގެ ސަބަބާއި އެއީ ޕޮލިސީގެ ޕެރިލްއެއްތޯ، އަދި ސަބަބު ގިނަނަމަ އެފެކްޓިވް/ޑޮމިނަންޓް ކޯޒް ބަޔާންކުރުމަށްފަހު މަރާމާތުގެ ޚަރަދު ކަނޑައަޅަންޖެހޭނެއެވެ. ޕްރޮކްސިމޭޓް/އެފެކްޓިވް ކޯޒަށް ބަލަންޖެހެނީ ގެއްލުމުގެ ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ސަބަބަކީ ޕޮލިސީގައިވާ ޕެރިލްއެއްކަން ސާބިތުވުމުންނެވެ؛ އަދި ޕްރޮކްސިމޭޓް ކޯޒަކީ ޕެރިލްއެއް ނޫން ކަމަށް އިންޝުއަރަރ ބުނުމަކީ ޕެރިލްއެއް އޮތްކަމަށް ވާ އިޢުތިރާފެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 64، 68–69)
8. އިންޝުއަރެންސްގެ އަސާސީ އުޞޫލަކީ ބަދަލު ދިނުމުގެ ހަމަ (principle of indemnity) އެވެ: ބަދަލު ދެވޭނީ ކަވަރުކުރާ ޕެރިލްއަކުން ލިބުނު ހަޤީޤީ ގެއްލުމާ އެއްވަރަށެވެ، އިތުރަށްވެސް މަދަށްވެސް ނޫނެވެ. ޕޮލިސީއެއް އޮތުމާއި ގެއްލުމެއް ލިބުމަކުން ބަދަލު ލިބޭކަށް ނުޖެހެއެވެ. ގެއްލުމުގެ މިންވަރާމެދު ބަހުޘްކުރެވޭނީ ޒިންމާ ސާބިތުވުމަށްފަހުގައެވެ؛ ޕޮލިސީން ކަވަރުނުކުރާ ކޮންސިކުއެންޝަލް ލޮސް ހިމެނޭ އަލުން ބިނާކުރުމުގެ އަންދާސީ ހިސާބެއް ގެއްލުމުގެ މިންވަރަށް ބެލުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 71–77، 81)
9. މައްސަލަ ބެލި ފަނޑިޔާރުގެ ޒާތަށް ނިސްބަތްކޮށް ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވިކަމަށް ބުނުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙުކުމެއް މުރާޖަޢާކުރުމަށް ހުށަހެޅުމަކީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން އަމުރުނުކުރާހާ ހިނދަކު، ދަށުކޯޓުގައި ހިނގަމުންދާ މައްސަލަ މަޑުޖައްސާލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 78، 82)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/01 ޤަޟިއްޔާ (މި މައްސަލައިގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާ)
• ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/229 ޤަޟިއްޔާ (މި މައްސަލައިގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާ)
• ސިވިލް ކޯޓުގެ 1794/Cv-C/2015 ޤަޟިއްޔާ (ތަޙްވީލުކުރެވުނު އަޞްލު މައްސަލަ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (2016/HC-A/229 ގައި ތަޙްވީލުކުރި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (1) އާއި (3) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 68 ވަނަ މާއްދާ، 142 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ފަޔަރ އިންޝުއަރެންސް ޕޮލިސީ 101/2014/617 ގެ ކޮންޑިޝަން 6، 11، 19؛ އެންޑޯސްމަންޓް P07 އާއި އޭގެ ސްޕެޝަލް ކޮންޑިޝަންސް؛ P08