ޝެހެނާޒް އިސްމާޢީލް ވ. ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2584/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރަހުނުކުރި ދޯނި އަޑިއަށް ގޮސް ރަހުނު ނެތިގޮސްފައިވާކަމަށް ލޯނު ނެގި ފަރާތުން ބުނާއިރު، ސަރވޭ ރިޕޯޓު ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ދެމިއޮތް ރަހުނެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި ރަހުނު ވިއްކުމުގެ ހުއްދައާއި އިންޓްރެސްޓް ނެގުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމްކުރީ ރަނގަޅަށްތޯ؛ އަދި ނޯޓިސް ނުދީ ދަޢުވާކުރުމުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޤާނޫނީ ނަތީޖާއެއް ނުކުންނަ ވާޤިޢާއެއް އޮތްކަން ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ވަސީލަތްތަކުން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ވާޤިޢާ ހުށަހަޅާ ފަރާތުންނެވެ (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ)؛ ރަހުނުކުރި ދޯނި އަޑިއަށް ގޮސް ރަހުނު ނެތިގޮސްފައިވާކަން ހެއްކަކުން ސާބިތުނުކުރާހާ ހިނދަކު، އެ ދޯންޏަކީ ވުޖޫދުގައިވާ ރަހުނެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި، އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޤާނޫނީ ފަރުވާއަށް އެދުމުގެ ޙައްޤު ބޭންކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
2. ސަރވޭ ރިޕޯޓު ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދަށުކޯޓުން ނުލިބުނުކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން، އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާއާ ހަމައަށްވެސް އެފަދަ ރިޕޯޓެއް ތައްޔާރުކުރުމަށް އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެ ފަރާތުގެ ވާހަކައިގައި ޙަޤީޤަތެއް އޮތްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.
3. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް، ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއެއްގެ މައްޗަށް ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ؛ ލޯނު ނުދެއްކިއްޖެނަމަ ރަހުނާ ގުޅޭގޮތުން ޢަމަލުކުރަންވާނީ ރަހުނު އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ކަމަށާއި، ބޭންކުން އިލްތިޒާމަކަށް ދުލެއް ނުދީ ހުރިހާ ހިނދަކު އެ އެއްބަސްވުންތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ ލޯނު ނެގި ފަރާތުގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާއެކެވެ.
4. ރަހުނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ރަހުނުގެ އިންޝުއަރަންސް ދެމެހެއްޓުމަކީ ރަހުނު ބަހައްޓާ ފަރާތުގެ އިލްތިޒާމަކަށްވާއިރު، ރަހުނު އަޑިއަށް ދިޔުމުގެ ކުރިން އިންޝުއަރަންސްގެ މުއްދަތު ހަމަވެފައިވުމަކީ އެ އިލްތިޒާމު އަދާނުކުރުމެވެ؛ އެއްބަސްވުމާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުނުކުރުމުން، ލޯނު ނެގި ފަރާތުގެ ހުރިހާ ޒިންމާއެއް އަދާކުރުމަށް އަމުރުކުރަން އެދުމުގެ ޙައްޤު ބޭންކަށް ލިބިގެންވެއެވެ.
5. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ދޫކޮށްލި ނުކުތާއަކަށް (ދަޢުވާކުރުމުގެ ކުރިން ނޯޓިސް ދިނުމާބެހޭ ނުކުތާ) އިތުރަށް ރިޢާޔަތްކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ؛ އަދި ނޯޓިސް ނުދީ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނު ގޮތެއް ބުނެދީފައި ނުވާނަމަ، އެއީ އިސްތިއުނާފު ކުރެވޭފަދަ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނޫނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '33/1'، '32')
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ލިޔުމުގައި '13')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2020 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 321 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް؛ ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ މުއްދަތު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ)