Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2020/HC-A/82 · 15 އޮގަސްޓް 2022 · ޓެރަރިޒަމް

ޒިހާން އަހްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ނިންމުން ލިޔުމުގައި ނުފެނޭ (އިސްތިއުނާފީ 5 ނުކުތާ ރައްދުކުރި؛ 2019/SC-A/93 ގެ އަސަރު ބަލަމުން ދަނިކޮށް ލިޔުން ނިމިފައި)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޓެރަރިޒަމް، ފުރިހަމަ ނުވާ ކުށް (inchoate offences)، ޓެރިރަމް އާއި ގުޅޭގޮތުން، ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 132/Cr-C/2016

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް
ޝެއަރ ކުރައްވާ

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އައި.އީ.ޑީ އެއް ހަދައި ޕިކަޕެއްގެ މަތީގައި ބެހެއްޓުމުގައި ބައިވެރިވި ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރުން ރަނގަޅުތޯއާއި، ފޭކު ނުވަތަ މަޖަލަކަށް ހެދިކަމަށް ބުނުމާއި ފަކްޗުއަލް އިމްޕޮސިބިލިޓީ ދިފާޢަކަށް ވޭތޯއާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/93 ޤަޟިއްޔާގެ އަސަރު.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 04 މީހުން ބައިވެރިވެގެން 02 ނޮވެންބަރު 2015 ގައި އައި.އީ.ޑީ އެއް ހަދައި މުލިއާގެ ކައިރީގައި ޕާކުކޮށްފައިވާ ޕިކަޕެއްގެ ބެޓެރި މަތީގައި ބެހެއްޓިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވުނެވެ. އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތާއި އެހެން ދެމީހެއްގެ މައްޗަށް ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކުށް ސާބިތުކޮށް 17 އަހަރަށް ޖަލަށްލުމަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ. އަމިއްލަ އިޢުތިރާފާއި ތަޙްޤީޤު ބަޔާނާއި މާއްދީ ހެކިތަކަށް ބުރަދަން ދިނެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތް: ތަޙްޤީޤު ފުރިހަމަ ނޫން، އިޢުތިރާފަކީ ފޭކު އެއްޗެއް ހެދިކަމުގެ އިޢުތިރާފު، ހެކިތަކުގައި ފުށުއެރުން، ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީ ނެތް، ވަކީލާއި ލިޔުންތައް ނުލިބުނު؛ އަދި 2019/SC-A/93 ގެ ސަބަބުން ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން އެދުނެވެ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް: ވަކީލު ދޫކޮށްލީ އަމިއްލައަށް، ނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުމާ އެއްގޮތަށް ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އިޢުތިރާފާއި ގުޅޭ ޤަރީނާތަކުން ފޭކު އެއްޗެއް ކަމުގެ ބުނުން ނަފީވެ، ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގައި އައި.އީ.ޑީ އަޞްލުތޯ ބަލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ހޯކްސް ވެސް ޓެރަރިޒަމްގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. ނުކުތާތައް ރައްދުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހަމަ އެ ދަޢުވާ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާކަން 141 (ރ) ގެ ދަށުން ފާހަގަކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ކުރުން، ކުރަން އުޅުން، އެހީތެރިވެދިނުން އަދި އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުން ކަމަށް 4 ބާވަތެއްގެ ދަޢުވާ އުފުލިދާނެއެވެ. ދަޢުވާގައި އޭގެ ތެރެއިން ކޮން ކުށެއްކަމާއި، 4 ވަނަ މާއްދާގެ މަޤްޞަދާއި 5 ވަނަ މާއްދާގެ ޢަމަލު ކަނޑައެޅިގެން ބަޔާންކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 7-8)
  2. ތަޙްޤީޤުގެ ފުންމިނާއި ފުޅާމިން ކަނޑައަޅާނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއް ނޫނެވެ. ބަލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާ ނެގެހެއްޓޭ މިންވަރަށް ތަޙްޤީޤުކޮށް ހެކި ހޯދިފައިވޭތޯއެވެ. (ޕެރ. 27-28)
  3. ޝަރުޠެއް ހިމެނޭ އިޢުތިރާފެއްގެ ޝަރުޠު (ފޭކު އެއްޗެއް ކަމަށް ބުނުން) ވަރުގަދަ ގުޅޭ ޤަރީނާތަކުން ނަފީވާނަމަ، ތަޙްޤީޤާއި ޝަރީޢަތުގައި ވެފައިވާ އިޢުތިރާފަށް ދަށުކޯޓުން ބުރަދަން ދިނުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 30-33)
  4. ފުރިހަމަ ނުވާ ކުށްތަކުގައި (inchoate offences) ބޭނުންވަނީ ކުށުގެ ޢަމަލަށް އެހީތެރިވުމެވެ. އައި.އީ.ޑީ އަކީ އަޞްލު ނުވަތަ ގޮވުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ހުރި އެއްޗެއްތޯ، ޙަޤީޤީ ނަތީޖާ ނިކުތްތޯ ބަލާކަށް ނުޖެހެއެވެ. ހެދުނީ ފޭކު އެއްޗެއް ނުވަތަ ފެންބަޑިއެއް ކަމަށްވިޔަސް އައި.އީ.ޑީ އެއް ހެދުމަށް އެހީތެރިވުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 32، 35، 42، 44)
  5. ބައިވެރިންނަށް ނޭނގޭ ޙަޤީޤީ ނުވަތަ މާއްދީ އުނިކަމެއްގެ ސަބަބުން ކުށް ފުރިހަމަނުވުމަކީ (factual impossibility) ދިފާޢެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޤާނޫނީ އުންޞުރުތައް ފުރިހަމަނުވާތީ ކުށަކަށް ނުވާ ޢަމަލާ (legal impossibility) ތަފާތު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 42-44)
  6. ޓެރަރިޒަމްގެ އަސާސީ ސިފައަކީ ޢާންމުންގެ މެދުގައި ބިރުވެރިކަން އުފެއްދުމެވެ. ތެދެއް ނޫންނަމަވެސް ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއް ހިނގާކަމުގެ ބިރުވެރިކަމާއި ހާސްކަން އުފެދޭ ކަމެއް ކުރުން ނުވަތަ އެކަމަށް އެހީތެރިވުން 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ގައިވާ ޓެރަރިޒަމްގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ. ޓެރަރިޒަމާ ގުޅުވައިގެން ސަމާސާއަކަށް ނުވަތަ މަޖަލަކަށް ކުރުމަކީ ދިފާޢެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 36-39)
  7. ތުހުމަތުކުރެވުނީ ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށުގައިކަމުން، އައި.އީ.ޑީގެ ޗެއިން އޮފް ކަސްޓަޑީއާ ބެހޭ ކަންބޮޑުވުމަކީ، ފެނުނު އެއްޗަކީ ތިމާ ބައިވެރިވެގެން ހެދި އެއްޗެއް ނޫންކަމަށް ސުވާލު ނުއުފައްދާ ހިނދު، ދަޢުވާއާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 41)
  8. ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ޙައްޤު އަމިއްލައަށް ދޫކޮށްލުމަށްފަހު އިސްތިއުނާފުގައި އެ ފުރުޞަތު ނުދިންކަމަށް ބުނުން ބަލައެއް ނުގަނެވެއެވެ. މާލީ ޙާލަތު ފަދަ ސަބަބަކާހުރެ ވަކީލަކު ހަމަނުޖެހުމަކީ ޝަރީޢަތުން ފުރުޞަތު ނުދިނުމެއް ނޫނެވެ. ލިޔުންތައް ނުލިބުނުކަމަށް ބުނާނަމަ އެ ލިޔުންތަކަށް އެދިފައިވާން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 46-47)
  9. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 141 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވާންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 56)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.