ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިޢުތިޞާމް މުހައްމަދު ސަޢީދު

ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގައި، ޢާންމު އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތުތައް އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވޭ މީހެއްގެ މައްޗަށް ތަންފީޛުކުރެވޭނެކަމަށް ޞަރީޙަ ޢިބާރާތުން ބަޔާންކުރާނަމަ، ދެ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތުތައް މަސްހުނިކުރުމުގެ ސުވާލެއް ނުއުފެދޭނެއެވެ؛ ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ) ގެ ދަށުން، އެ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތުގެ އިތުރުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ބަންދާބެހޭ އިޖުރާއަތުތައްވެސް ތަންފީޛުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 12)

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވޭ މީހަކާމެދު ފުރަތަމަ ތަންފީޛުކުރަން ފެށޭނީ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތެވެ؛ އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަހައްޓާ ބަންދުގެ އެންމެ ގިނަ މުއްދަތު (14 ދުވަސް) ހަމަވުމަށްފަހު ތަޙްޤީޤު ނުނިމޭނަމަ ތަންފީޛުކުރަންޖެހޭނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނެވެ. 14 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ތަޙްޤީޤު ނިންމައި ދަޢުވާ ނުކުރެވުމަކީ ނުރައްކާތެރި ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ ބަޔަކު މުޖުތަމަޢަށް ދޫކޮށްލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 14-17)

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވޭ މީހުންގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަން ހުށަހަޅާއިރު ފުރަތަމަ ހުށަހަޅަނީ އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުންކަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ؛ 14 ދުވަހަށްވުރެ އިތުރަށް ބަހައްޓަން ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ސަބަބެއް އޮތްނަމަ އެކަން ބަޔާންކޮށް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހުށަހަޅާކަން ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. ޢާންމު ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތު ތަންފީޛުކުރުމުގެ ހުއްދައަކީ ދެ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތުތައް ތަރުތީބެއްނެތި މަސްހުނިކުރުމުގެ ހުއްދައެއް ނޫނެވެ؛ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ އިޖުރާއަތެއް ތަންފީޛުކުރާއިރު ހިންގަންޖެހޭނީ އެ ޤާނޫނުގެ އުޞޫލުތަކެވެ. (ޕެރ. 21)

ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައިވާ ކުށެއް ކުރަން އުޅުން، އެހީތެރިވުން، ހިތްވަރުދިނުން، ރޭވުން ފަދަ ފުރިހަމަނުވާ ކުށްތަކަކީ (inchoate offences) އޭގެ ޒާތުގައި ކުށްތަކެވެ؛ އެފަދަ ކުށްތަކުގައި އަމާޒުކުރެވޭ ކުށް ފުރިހަމަވާކަށް ނުޖެހޭތީ، ބައިވެރިވުމެއް ނުބެލެވޭ ކަމަށް ނިންމަން ކުށުގެ ޢަމަލު ތަންފީޛުވުން ބަލައިގެން ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 19)

ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ މަރުޙަލާއަކީ ހެކި ތަޢުނުކުރުމުގެ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ؛ ބަލައިފާސްކޮށް ނެގުނު ލިޔުމެއް ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށާ ގުޅުވާލެވޭތޯ ބަލަންޖެހޭނީ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާގެ ތެރެއިންނެވެ؛ މި މަރުޙަލާގައި ބަލަނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި އޮތްތޯއެވެ. (ޕެރ. 20)

ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލަނީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ހެކިތަކުގެ އަސާސްގައި ނަމަވެސް، ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުލިބޭ ހެކި އިސްތިއުނާފުގައި ހުށަހެޅުން ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާތީ، ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގެ ބަންދު މައްސަލައެއްގައި އިތުރު ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ އެއަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ދޫކޮށްލަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 23)

ޝަރީޢަތުން ޙުކުމްކުރުމުގެ ކުރިން ބަންދުނުކުރުމަކީ ޢާންމު އުޞޫލު ނަމަވެސް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތްތަކުން ޙާލަތެއް އޮވެ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 59 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށް 60 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވިދާނެއެވެ؛ ހެކި ހޯދުމަށް، ހެކި ރައްކާކުރުމަށް، ނުވަތަ ތަޙްލީލުގެ ނަތީޖާ ނުލިބި ހުރި ޙާލަތުގައި ބަންދު އިތުރުކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 26-27، 30، 32 - ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު)

ނެގިފައިވާ ތަކެތީގެ އެނަލިސިސް ރިޕޯޓު ނުލިބި ހުއްޓައި، ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައިވާ މީހުން ހޯދިފައިވާ ހެކިތަކާއި ހޯދަމުންދާ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ޝަރުޠެއްނެތި ދޫކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ނިންމާ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ؛ ބަންދުކުރުމާއި ދޫކޮށްލުމުގައި ފަނޑިޔާރު ނިންމުން ބިނާކުރާ ޤާނޫނީ އަސާސް މާއްދާތަކަށް ޙަވާލާދީ ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 25، 33، 35 - ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު)

ޤައުމީ ސަލާމަތާއި އަމަން އަމާންކަމަށް ނުރައްކާތެރި ޖިނާއީ ބޮޑު ކުށްތަކުގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހުންނާމެދު ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބުރަވެ ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ އެފަދަ ކުށްތަކުގެ ނިސްބަތުން ދޭންޖެހޭ ބުރަދަން ދީގެންނެވެ. (ޕެރ. 39)