ސަން ޓްރެވަލް އެންޑް ޓުއަރސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ހިލްޓަން އިންޓަނޭޝަނަލް މެނޭޖް (މޯލްޑިވްސް) އަދި 4 ފަރާތެއް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ސިވިލް ކޯޓުގެ އަމުރުތައް ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B5-CR4/CA/2020/1039

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދިވެހިރާއްޖެއިން ބޭރުގެ (އައި.ސީ.ސީ) އާބިޓްރަލް އެވޯޑެއް ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުން، އެވޯޑު ބަލައިގަތުމުގެ (recognition) އަމުރެއް ނެރުމުގެ ކުރިން، އެވޯޑު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ބޭންކް އެކައުންޓްތަކުގައިވާ ފައިސާ ހިފެހެއްޓުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރުތައް އެކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞުން ބޭރުންތޯ، އަދި އެއީ "ރަހުނެއް ނުހިމެނޭ ސާބިތު ދަރަނީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދު" ގެ 2 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށްތޯ؛ އަދި އެއަމުރުތައް ބާޠިލުކުރަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. "ބަލައިގަތުން" (recognition) އަކީ އާބިޓްރަލް އެވޯޑެއް ތަބަޢަވާންޖެހޭ އެވޯޑެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައެޅުމެވެ. "ތަންފީޒުކުރުން" (enforcement) އަކީ އެވޯޑު ހިންގައި އެއަށް ޢަމަލުކުރުވުމެވެ. (ޕެރ. 69 - ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު)
2. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ބިދޭސީ އާބިޓްރަލް އެވޯޑެއް ތަންފީޒުކުރުމަކީ އެއް މަރުޙަލާއެއް (ސިންގަލް ސްޓެޕް) ގެ އިޖުރާއަތެކެވެ. ތަންފީޒުކުރުމަށް ހުށަހެޅުމުން އެއަށް ބަލައިގަތުމުގެ އަމުރަކަށްވެސް އެދެވިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭތީ، ވަކިން ބަލައިގަތުމުގެ އަމުރަކަށް އެދެން ނުޖެހޭނެއެވެ. އާބިޓްރޭޝަނުގެ ޤާނޫނުގެ 73 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) ގައި ބުނާ އަމުރަކީ ބިދޭސީ އެވޯޑު ބަލައިގަތުމުގެ އަމުރެވެ. (ޕެރ. 73-74 - ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު)
3. ބިދޭސީ އާބިޓްރަލް އެވޯޑެއް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ތަންފީޒީ އަމުރުތައް ނެރުމުގެ ރަނގަޅު އިޖުރާއަތަކީ، އެންމެ ފުރަތަމަ އެވޯޑު ބަލައިގަތުމުގެ އަމުރު ނެރުމެވެ. އެއަމުރު ނެރުމުގެ ކުރިން ނެރޭ ތަންފީޒީ އަމުރުތަކަކީ އިޖުރާއަތުގެ ތަރުތީބާ ޚިލާފަށް ނެރޭ އަމުރުތަކެވެ. ނަމަވެސް އިޖުރާއަތު އިސްފަސްވުމުން، އެވޯޑު ތަންފީޒުކުރުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ކަމާބެހޭ ކޯޓު ކަމުގައިވާ ސިވިލް ކޯޓަށް ނުލިބޭކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 77-78 - ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު)
4. އާބިޓްރޭޝަނުގެ ޤާނޫނުގެ 72، 73 އަދި 74 ވަނަ މާއްދާ އެކުގައި ކިޔާއިރު، ބޭރުގެ އާބިޓްރަލް އެވޯޑްތަކަކީ ޢާންމު އުޞޫލުން ބަލައިގަނެ ތަންފީޒުކުރެވޭ ނިންމުންތަކެއް ނަމަވެސް، 74 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ހާލަތްތަކުގައި އެވޯޑު ބަލައިނުގަތުމުގެ ފުރުޞަތު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. އެ ފުރުޞަތު ބީވެގެންދާ ގޮތަށް އެވޯޑްތަކަކީ އޮޓޮމެޓިކަލީ ތަންފީޒުވާ އެވޯޑްތަކެއް ކަމަށް މާނަނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 96-97 - ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ)
5. 74 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަލައިގަތުން މަނާ ހާލަތްތައް ކަށަވަރުކޮށްދިނުމުގެ ފުރުޞަތު އެވޯޑު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ދިނުމެއް ނެތި، ޙުކުމެއް ތަންފީޒުނުކުރުމުން އަޅާ ޢާންމު ތަންފީޒީ ފިޔަވަޅުތައް (ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓުން، އެކައުންޓް ފްރީޒްކުރުން ފަދަ) ނާޅާނެއެވެ. 73 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ އަމުރަކީ މިބާވަތުގެ ތަންފީޒީ އަމުރުތަކެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ބަލައިގަތުމުގެ އަމުރެއް ނެތުމަކީ، އެވޯޑަށް ބަރޯސާވާ ފަރާތުގެ ޙައްޤު ހިމާޔަތްކުރުމަށް ވަގުތީ ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ކޯޓަށް ގެއްލޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 98-100 - ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ)
6. ޤާނޫނު މާނަކުރަންވާނީ އެ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވާ ގޮތަށް، ޤާނޫނު އެއް ރޮއްޖެއްގެ ގޮތުގައި ކިޔައި، މުޅި ޤާނޫނުގެ ސިޔާސަތާއި މަޤްޞަދުގެ އިމުގެ ތެރޭގައެވެ. (ޕެރ. 95 - ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ)
7. ތަބީޢީ އިންޞާފުގެ ހަމަތަކާ ޚިލާފު އުނިކަމަކަށް ނުވާ އިޖުރާއީ އުނިކަމެއް ރަނގަޅުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާނެއެވެ. ތަންފީޒީ އަމުރުތައް ނެރުނީ 74 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤު ދިނުމެއް ނެތި ނަމަވެސް، ފަހުން އެ ފަރާތުގެ އިޢުތިރާޟްތައް އަޑުއަހައި އެވޯޑު ބަލައިގަތުމަށް ހުރަހެއް ނެތްކަމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމާފައިވާނަމަ، ހަމައެކަނި އިޖުރާއަތު ރަނގަޅުކުރުމަށް އަމުރުތައް ބާޠިލުކުރުމަކީ ތަންފީޒު ލަސްކުރުމެއް ފިޔަވައި ޙައްލެއް ނުވާތީ، އަމުރުތައް ބާޠިލު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 79-80، 111-112)
8. ބިދޭސީ އާބިޓްރަލް އެވޯޑެއް ތަންފީޒުކުރުމަށް ނެރޭ ތަންފީޒީ އަމުރުތަކާ ގުޅޭ އިސްތިއުނާފެއްގައި، އެ އަމުރުތައް ރައްދުވާ ބޭންކްތައް އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތްތަކެއްގެ ގޮތުގައި ހިމެނުމުގެ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 81، 87)
9. (ޚިލާފު ރައުޔު - ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު) ބިދޭސީ އެވޯޑެއް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ބަލައިގަތުމާއި ތަންފީޒުކުރުމުގެ ދެ މަރުޙަލާ ހިމެނެއެވެ. ބަލައިގަތުމުގެ އަމުރެއް ނެތި ތަންފީޒީ ފިޔަވަޅު އެޅުމަކީ ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞުން ބޭރު ކަމެކެވެ. ރިކޮގްނައިޒް ނުކުރާ އެވޯޑެއްގައިވާ ފައިސާއަކީ ޝަރީޢަތަށް ސާބިތުވެފައިވާ ފައިސާއެއް ނޫންކަމުން، "ރަހުނެއް ނުހިމެނޭ ސާބިތު ދަރަނީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދު" ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު ނާޅާނެއެވެ. (ޕެރ. 27-44)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2013 (އާބިޓްރޭޝަނުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2، 3، 72، 73 އަދި 74 ވަނަ މާއްދާ
• ރަހުނެއް ނުހިމެނޭ ސާބިތު ދަރަނީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތުގެ ޤަވާޢިދުގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• އާބިޓްރޭޝަން މައްސަލަތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުން ބެލުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 9 އަދި 16 ވަނަ މާއްދާ
• މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 17 ވަނަ މާއްދާ
• Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards 1958 (ނިއު ޔޯކް ކޮންވެންޝަން) ގެ III، IV، V ވަނަ އާޓިކަލް
• UNCITRAL Model Law on International Commercial Arbitration؛ UNCITRAL Secretariat Guide on the New York Convention
• Arbitration Act 1996 (UK) section 66؛ French Code of Civil Procedure Articles 1516، 1519
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2020/SC-A/99 ([2021] SC 77) ސަން ޓްރެވަލްސް ވ. ހިލްޓަން
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2021/SC-HCL/03
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތމަ މެރިން އިންޓަނޭޝަނަލް ޕވޓ ލޓޑ ([2021] SC 28 / [2021] SC 79)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ޢަލީ ޒުބައިރު އަދި އެހެނިހެން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް؛ އިބްރާހީމް ޚުޝާން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް
• ހައިކޯޓު 2017/HC-A/91؛ 2017/HC-A/237
• COMITAS v. SOVAG, Bundesgerichtshof (Germany), 8 October 1981
• Swiss Supreme Court, Decision 139 III 135 (5A_355/2012), 21 December 2012