އިބްރާޙީމް ޢަލިމަނިކު ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިޔާ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B5-Cr-1/CA/2021/809

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ދިން ތާރީޚުން ފެށިގެން ލޯނަށް އިންޓްރެސްޓާއި ޖޫރިމަނާ އެރުން ހުއްޓޭނެ ކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން އެހެން މައްސަލައެއްގައި (1950/Cv-C/2019) ނިންމި ގޮތް މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤުކޮށް، ރަހުނު ވިއްކުމުގެ ހުއްދަ ފުރަތަމަ ދިން ތާރީޚުން ފެށިގެން އިންޓްރެސްޓް ކެޕްކުރަން ޖެހޭތޯ؛ އަދި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ) (2) ގެ ދަށުން އެއްފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ކުރީގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުން ލާޒިމުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓަކީ ޤާނޫނު ބާރުދޭ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށާއި، ކޮންޓްރެކްޓަކަށް ބަނދެވުމުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވެގެން އެއްބަސްވުމެއް ވެއްޖެނަމަ، އޭގެން އުފަންވާ އިލްތިޒާމުތައް އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން އަދާކުރުން ބައިވެރިންގެ މައްޗަށް ޤާނޫނީގޮތުން ލާޒިމުވެއެވެ (Pacta Sunt Servanda). (ޕެރ. 30)
2. އެއްބަސްވުން ވެފައިވާކަމާއި އޭގެ މާއްދާތައް މާނަކުރުމާމެދު ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި ޚިލާފެއް ނެތްނަމަ، މައްސަލައިގައި ގޮތެއް ނިންމުމުގައި ދެފަރާތުން ލިޔުމުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަށް އިސްކަންދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 33)
3. މައުޟޫޢީ ޙުކުމެއް ތަންފީޛުކުރުމަށް ހުށަހަޅާ މައްސަލަތައް ތަންފީޛުވާންޖެހޭނީ މައި މައްސަލައިގެ ޙުކުމުގެ ތަރަހައިގެ ތެރެއިން ކަމަށާއި، އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން ދައްކަންޖެހޭ އެންމެހައި ފައިސާ ދެއްކުމަށް ކުރާ ޙުކުމުގައި ލޯނު އެކައުންޓް ޚަލާޞްވާންދެން އެކައުންޓުގައި ޖަމާވާ ލޯނާއި ސަރވިސް ޗާޖު ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 35)
4. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (2) ގެ ދަށުން އެއްފަދަ މައްސަލަތަކުގައި ކުރިން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމްތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވީ ނަމަވެސް، އެއްކަހަލަ މައްސަލަތަކާމެދު އެއްގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ (treat like cases alike) ގާޢިދާ ތަޠުބީޤުކުރަންވާނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ވާޤިޢާތަކާއި ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ މައްސަލައެއްގެ ޙަޤީޤަތްތަކުގެ އަލީގައެވެ. (ޕެރ. 37)
5. މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ދަށު ކޯޓުތައް ތަބާވުމަކީ މުޠުލަޤު ލާޒިމުކަމެއް ނޫން؛ އެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުވަނީ ޤާނޫނެއް މާނަކުރުމުގައި ނުވަތަ ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި މަތީ ކޯޓުން ވަކިގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ނުވަތަ މައްސަލަތަކުގެ މުހިންމު ވާޤިޢާތައް (material facts) އެއްގޮތް ޙާލަތުގައި ކަމަށާއި، per incuriam ނިންމުމަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 38–39)
6. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ) (2) އަކީ ލާޒިމުކަމެއް ކަނޑައަޅާ މާއްދާއެއް ނޫންކަމުން، އެއްފަދަ މައްސަލަތަކުގައި އެ ކޯޓުން ކުރިން ކޮށްފައިވާ ޙުކުމުން ދުރަށްދިއުމަކީ ޤާނޫނު ޖާގަނުދޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 40)
7. އެހެން މައްސަލައެއްގެ ނިންމުމަށް ތަބާވާންޖެހޭ ކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން ދެ މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާތުގައި ފަރަގެއް ނެތްކަން ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 41)
8. ބޭންކާއެކު ވެފައިވާ ލޯނު އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން އަރާ އިންޓްރެސްޓް/ސަރވިސް ޗާޖާއި ޖޫރިމަނާއަކީ ބޭންކަށް ލިބެންޖެހޭ ޙައްޤެއް ކަމަށާއި، ލޯނު އެކައުންޓް ބަންދުކުރެވެންދެން ރަހުނުގެ އެއްބަސްވުން ދެމިއޮންނާނެ ކަމަށް ކުރީގެ ނިންމުންތަކުގައި ވަނީ އެއްބަސްވުމަށް އިސްކަންދީފައެވެ. (ޕެރ. 43)
9. އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން ދައްކަންޖެހޭ އެންމެހައި ފައިސާ ދެއްކުމަށް ކުރި ޙުކުމްތައް އިސްތިއުނާފު ނުކޮށް ހުރިނަމަ، އެއީ ފައިސަލާކުރަނިވި ޙުކުމެއްގެ ޙުއްޖިއްޔަތު ލިބިފައިވާ (res judicata) ނިންމުންތަކެކެވެ. (ޕެރ. 44)
10. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބާޠިލުކުރަން އެދޭ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފް ނިންމުމެއްކަން، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤު/މާނަކުރުމުގައިވާ ކުށެއް ނުވަތަ އިޖުރާއީ އައިބެއް ނިންމުމަށް އަސަރުކޮށްފައިވާކަން ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 45)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ވަނަ ނަންބަރު
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2، 3، 5، 6 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-A/02 (މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. ޙުސައިން ރަޝީދު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/22 (ޒާހިރު އާދަމް ވ. ދައުލަތް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/53 (ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްމަނިކު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/28 (މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. މޯލްޑިވްސް ކޮލިޓީ ސީފުޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2009/HC-A/08 (ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕލކ ވ. އަޙްމަދު ޙަލީމް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/171 (ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ވ. ޢަލީ ރަޒީ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން) – މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާބެހޭ
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2020) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ރ) – އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު