ދިއާރު އައިޑެނިޒް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެނެވުނު (އަޣްލަބިއްޔަތުން): މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ސިވިލް ކޯޓަށް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 15/Cv-C(A)/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނަށް ގެނެވުނު 6 ވަނަ އިސްލާޙަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވުނު މުވައްޒަފަކު ފަހުން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅި މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ސިވިލް ކޯޓަށް ލިބޭތޯ (އިސްލާޙު ރަޖުޢީކޮށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭތޯ)، އަދި މުވައްޒަފު އަދާކުރި މަޤާމަކީ ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މައްސަލައެއް ކޯޓަށް ބަލައިގަތުމުގައި އެކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވޭތޯ ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ ވަކި ޝަރުޠުތަކެއް ފުރިހަމަވާ މައްސަލަތަކަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭނަމަ އެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 15)
2. ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްތޯ ކަނޑައެޅުމަކީ ވަޒީފާ އަދާކުރާ ތަނުގެ އޮނިގަނޑާއި މަޤާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކާއި ޖަވާބުދާރީވުމުގެ އޮނިގަނޑަށް ބިނާވާ ވާޤިޢީ ކަމެކެވެ؛ މައްސަލަ ބަލައިގަތުމުގެ މަރުޙަލާގައި ފުރަތަމަ ނަޒަރުން އެކަން ސާބިތުކުރެވޭނަމަ މައްސަލަ ބަލައިގަންނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 16)
3. ޖެނެރަލް މެނޭޖަރަކީ އާންމުކޮށް ކުންފުނީގެ އެންމެ އިސްމީހާ ކަމަށްވާތީ، އޭނާއަށް ސީދާ ޖަވާބުދާރީވާން ޖެހުމަކީ އިސް މަޤާމެއް ނޫންކަމަށް ދަލާލަތުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމުގައި 'Senior Management Level as per the Employment Act' ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ ބޭނުމަށް ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއް ކަމުގައި ބަލަންވާނެއެވެ، އަދި އެކަމާ ޚުޞޫމަތެއް އުފެދިއްޖެނަމަ ހެކި ބަލައި ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ނިންމިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 18)
4. އެއް މައުޟޫއެއްގައި ހައިކޯޓުގެ ދެ ރައުޔެއް އޮތްއިރު ދަށު ކޯޓުން ފަހުގެ ނިންމުމަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަކީ މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ފަހުގެ ނިންމުމުގައި ކުރީގެ ނިންމުމުން ދުރަށް ދިއުމަށް ފަނޑިޔާރުންގެ އަޣްލަބިއްޔަތު ނެތްނަމަ، ދެ ރައުޔަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ސަބަބާއެކު ރައުޔެއް އިޚްތިޔާރުކުރުމަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތެވެ. (ޕެރ. 24)
5. ޤާނޫނަކީ އެކުލަވާލި ދުވަހުން ފެށިގެން ކުރިއަށް ހިނގާ އެއްޗެކެވެ؛ ޤާނޫނުގައި ޞަރީޙަ ބަހުން އިސްތިސްނާކޮށްފައި ނުވާނަމަ ފަހުން ވުޖޫދުވާ ޤާނޫނެއްގެ މަންފާ ނުވަތަ ބުރަ އޭގެ ކުރިން ހިނގާފައިވާ ހާދިސާއަކަށް ނުހިނގާނެއެވެ. ނަމަވެސް ހަމައެކަނި އިޖުރާއީ އުޞޫލުތައް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނުތައް މާޒީގައި ހިނގާފައިވާ ކަންތައްތަކަށްވެސް ތަޠުބީޤުކުރެވޭނެއެވެ، ސަބަބަކީ އިޖުރާއަތަކުން މީހެއްގެ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުއުފެދޭތީއެވެ. (ޕެރ. 26-28)
6. މައްސަލަ ބަލާ ތަނަކީ (forum) މީހެއްގެ ވަކި ޙައްޤެއް (vested right) އެކުލެވިގެންވާ ކަމެއް ނޫން، އިޖުރާއަތަށް ގެނެވޭ ބަދަލެއް ކަމަށްވާތީ، ޤާނޫނުގައި ކަނޑައެޅިގެން އެހެންގޮތަކަށް ބަޔާންނުކުރާނަމަ ހާދިސާ ހިނގި ތާރީޚަށް ނުބަލާ ތަންފީޛުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 35)
7. ތަޤާދުމުގެ އުޞޫލުތަކަކީ ޙައްޤުތައް އުފަންވާ ނުވަތަ ނެތިދާ އުޞޫލުތަކެކެވެ؛ އަލަށް ތަޢާރުފުކުރާ ތަޤާދުމުގެ އުޞޫލެއްގެ ސަބަބުން ކުރިން ލިބެން އޮތް މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނެތިދާނަމަ، އެ އުޞޫލު ރަޖުޢީކޮށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭނީ ޤާނޫނުގައި އެގޮތަށް ބަޔާންވެގެންވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 36)
8. 6 ވަނަ އިސްލާޙުގެ ކުރިން ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށް، ވަކިކުރި ތާރީޚުން 3 މަސްވީއިރު ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަނާޅާ ހުރި މައްސަލަތައް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލަށް ނުލިބޭތީ، އަދި މައްސަލަ ހުށަހެޅުނު އިރު އެފަދަ މައްސަލަތަކަށް ތަޤާދުމެއް ނެތި ސިވިލް ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ބަދަލުނުވެ އޮތްތީ، ހުށަހެޅުނު އިރު އޮތް އުޞޫލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލަ ބަލައިގަންނަން ޖެހޭނެއެވެ؛ އިސްލާޙު ރަޖުޢީކޮށް ތަޠުބީޤުކޮށްގެން މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ގެއްލުވުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގައި ލަސްވެފައިވާނަމަ އެކަމާ ގުޅޭ ޤާނޫނީ މަބްދައުތަކުގެ އެހީގައި ފަރުވާ ދިނުމުގެ މަގު ހުޅުވިފައި އޮންނާނެއެވެ. (ޕެރ. 37، 38، 40)
9. ޚިލާފު ރައުޔު (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު): ވަކި ބާވަތެއްގެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް (subject-matter jurisdiction) ޤާނޫނަށް އަންނަ އިސްލާޙަކުން ކޯޓަކުން ނެގިއްޖެނަމަ، ހާދިސާ ހިނގީ ކުރިން ނުވަތަ ފަހުން ނުވަތަ މައްސަލަ ބަލަމުން ދަނިކޮށް ކަމުގައި ވިޔަސް، އެވަގުތުން ފެށިގެން އެކޯޓުން އެފަދަ މައްސަލަ ނުބެލޭނެއެވެ؛ އެހެންނަމަވެސް އެފަދަ މައްސަލަ ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި އިޚްތިޞާޞް ލިބުނު ކޯޓަށް ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަށް ތަޙުވީލުކުރުމަކީ ޙައްލެކެވެ. (ޕެރ. 47، 49)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 34 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިސްނާވާ މުވައްޒަފުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 38 ވަނަ މާއްދާ (ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމާ ވިދިގެން ޝަކުވާ އުފުލުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2020 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނަށް 6 ވަނަ އިސްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނު) ގެ ޤާނޫނު ކުރިއަށް ހިނގުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ބ) (PDF ގައި '33')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) (ޚިލާފު ރައުޔުގައި PDF ގައި '52 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)')
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުމަށް ތަބާވުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ރ) (PDF ގައި '312')
• މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ފުޓްނޯޓު؛ މަދަނީ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ މުއްދަތު)
• ހައިކޯޓު 2015/HC-A/158 (މޯލްޑިވްސް ޕޯޓްސް ލިމިޓެޑް ވ. އަޙްމަދު ނާޘިމް)
• ހައިކޯޓު 2021/HC-A/168 (އިޙްސާން ޝަރީފް ޤަޟިއްޔާ)
• ހައިކޯޓު 2020/HC-A/307
• ހައިކޯޓު 2021/HC-A/10
• ހައިކޯޓު 2021/HC-A/014 (އަޙްމަދު މާޖިދު ވ. ޖުޑީޝަލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން)
• ހައިކޯޓު 2010/HC-A/110 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޠާރިޤް ޢަލީ ލުޠުފީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• Hitendra Vishnu Thakur v State of Maharashtra, 1994 AIR 2623, 1994 SCC (4) 602 (އިންޑިއާ)
• New India Insurance Co Ltd v Shanti Misra (1975) 2 SCC 840 (އިންޑިއާ)
• Maxwell on the Interpretation of Statutes, 11th Edn., p. 217
• Venice Commission CDL(2009)048