ސަލްފިއްޔާ އަންވަރު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (ގިނަ ރައުޔުން)

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 128/Cv-C-HD/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނަށް 6 ވަނަ އިސްލާޙު (22 ސެޕްޓެންބަރު 2020) ގެނައުމުގެ ކުރިން ހިންގުމުގެ އިސްމަޤާމަކުން ވަކިކުރެވުނު މީހެއްގެ މައްސަލަ، އިސްލާޙުގެ ފަހުން ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން، އެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ސިވިލް ކޯޓަށް ލިބިގެންވޭތޯ، އަދި ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 65 ވަނަ މާއްދާގެ ޙައްޤު ގެއްލިގެންދޭތޯ؛ އަދި 4 އަހަރު ލަސްވެގެން ހުށަހެޅުމުގެ އަސަރު.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު) ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނަށް ގެނެވުނު 6 ވަނަ އިސްލާޙަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށި 22 ސެޕްޓެންބަރު 2020 އިން ފެށިގެން، ހިންގުމުގެ އިސްމަޤާމުތަކުގައި ތިބޭ މީހުން އެ ޤާނޫނުގެ 28 ވަނަ މާއްދާއިން އިސްތިސްނާވެގެން ނުވާތީ، އެފަދަ މީހުންގެ ވަޒީފާއާބެހޭ މައްސަލަތައް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވަނީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލަށް ކަމާއި ސިވިލް ކޯޓަކަށް ނޫންކަން. (ޕެރ. 12)
2. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު) ޤާނޫނަކީ އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހިނދު ކުރިއަށް ހިނގާ (prospective) އެއްޗެއް ނަމަވެސް، ޤާނޫނަށް އަންނަ އިސްލާޙަކުން ވަކި ބާވަތެއްގެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް (subject-matter jurisdiction) ގެއްލިއްޖެނަމަ، ހާދިސާ ހިނގީ ކުރިން ނަމަވެސް، އެވަގުތުން ފެށިގެން އެތަނަކުން އެ ބާވަތުގެ މައްސަލަ ނުބެލޭނެކަމާއި، އިޚްތިޞާޞް ނެތި މައްސަލަ ބެލުމަކީ ޣައިރު ދުސްތޫރީ އަދި ޣައިރު ޤާނޫނީ ޢަމަލެއްކަން؛ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ ފަހު ޢިބާރާތް އިޚްތިޞާޞް ބެލުމުގައި ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެކަން. (ޕެރ. 12.4)
3. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު) ޙައްލު ހޯދުމަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ ޙައްޤު ޤާނޫނުން ލިބިދީ އޭގެ މަގު ކަނޑައަޅާފައި އޮއްވާ، ޤާނޫނު ދައްކާފައިވާ މަގުން އެ ޙައްޤު ބޭނުން ނުކުރުމަކީ ނުވަތަ އެ މަގު ނޭނގުމަކީ ކޯޓުތަކުން ޙައްލު ހޯދައިދެވޭނެ ކަމެއް ނޫންކަން. (ޕެރ. 12.3)
4. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔު، މަޖިލީހުގެ ނިންމުމާ ޚިލާފަށް) ޤާނޫނެއް ފަހުން އަންނަ ކަންކަމަށް ހިނގާނީ ޤާނޫނު އެހެން ގޮތަކަށް ބަޔާންނުކުރާހިނދު ކަމާއި، ޤާނޫނުގައި ސަރީޙަ ބަހުން އިސްތިސްނާ ނުކުރާހިނދު ފަހުން ހަދާ ޤާނޫނެއްގެ ބުރަ ކުރިން ހިނގާފައިވާ ހާދިސާއަކަށް ނުހިނގާނެކަން (2014/SC-A/41)؛ ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބުމުގެ ކުރިން އުފެދުނު ވަޒީފާގެ މައްސަލަތައް ޤާނޫނުގައި ވަކި ގޮތެއް ނުބުނާނަމަ ކޯޓުން ބަލަންޖެހޭ މައްސަލަތަކެއް ކަމާއި (2009/HC-A/203)، އިސްލާޙުގެ ކުރިން ވަކިކުރެވުނު މީހެއްގެ މައްސަލަ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ސިވިލް ކޯޓަށް އޮންނާނެކަން. (ޕެރ. 21–25)
5. (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާގެ ރައުޔު) ރަޖުޢީކޮށް ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުނުކުރުމުގެ މަބްދައުގައި އިޖުރާއީ ޤާނޫނާއި މައުޟޫޢީ ޤާނޫނު ފަރަޤުކުރެވޭކަމާއި، މައްސަލަ ބަލާ ތަން ބަދަލުވުމަކީ (change of forum) އިޖުރާއީ ބަދަލެއްކަމުން ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތެއް ނުބުނާނަމަ ހާދިސާ ހިނގި ތާރީޚަށް ނުބަލާ ތަންފީޛުކުރެވޭނެކަން؛ އެހެނަސް އަލަށް ތަޢާރުފުކުރެވޭ 3 މަސްދުވަހުގެ ތަޤާދުމުގެ ސަބަބުން ކުރިން ލިބިފައިވާ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނެތިދާނަމަ، ޤާނޫނުގައި ބަޔާންވެގެން ނުވާނަމަ އެ ތަޤާދުމު ރަޖުޢީކޮށް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެކަމާއި، އެހެންކަމުން އެފަދަ މައްސަލަތައް ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ސިވިލް ކޯޓަށް ގެއްލިފައި ނުވާކަން. (ޕެރ. 30.2، 30.7–30.10، 31)
6. (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާގެ ރައުޔު) ޤާނޫނުއަސާސީގެ 65 ވަނަ މާއްދާއަކީ ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ ޙައްޤެއް ނިގުޅައިގަތުމުން ނުވަތަ ހިފަހައްޓައިފިނަމަ ޙައްލު ހޯދުމަށް ވަކި ޚާއްޞަ ދަޢުވާއެއް ކުރުމުގެ ޙައްޤު އުފައްދާ މާއްދާއެއްކަމާއި، ސިވިލް ކޯޓުގެ މި ނިންމުމުން އެ ޙައްޤު ގެއްލިގެން ނުދާކަން. (ޕެރ. 33)
7. (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާގެ ރައުޔު) ޤާނޫނެއްގައި ކަމެއް ކުރުމަށް މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނުވާނަމަ، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން އެކަން ކުރަންވާނީ އެކަށީގެންވާ އަވަސްމިނެއްގައި ބޭކާރު ލަސްވުމެއް ނެތިކަމާއި، މުއްދަތެއް ނެތުމަކީ ޤާނޫނީ ހުސްކަމެއް ނޫންކަން (Ooredoo v Ameen Construction [2021] SC 111 ޕެރ. 55؛ PG v Mohamed Shifau [2022] SC 13 ޕެރ. 27)؛ ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމިތާ 4 އަހަރު ފަހުން ސަބަބެއް ނެތި ސިވިލް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމަކީ އެކަށީގެންނުވާ ލަސްވުމެއްކަމުން ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލެއް ނުގެނެވޭނެކަން. (ޕެރ. 37–39)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ ބާބު، 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 32، 34 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 37، 38 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2020 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނަށް 6 ވަނަ އިސްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އަދި 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 19 ވަނަ މާއްދާ އަދި 65 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ޖަދުވަލު 1 ގެ 27 ވަނަ ނަންބަރު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 61، 94 އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ
• ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ގަވާއިދުގެ 19 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/SC-A/08
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުރީދޫ މޯލްޑިވްސް ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް ވ. އަމީން ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 111
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު [2022] SC 13
• ހައިކޯޓުގެ 2009/HC-A/203
• ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-A/168 (އިޙްސާން ޝަރީފް މައްސަލަ)
• ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-A/313 (ދިއާރު އައިޑެނިޒް މައްސަލަ)
• ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-A/112، 113 (ޕަމޭލާ ލީ މެއި ނާ އަދި ނިކޮލަސް މައިކަލް ހިއު މޭސަން ވ. އެފްޒީ ހޯލްޑިންގްސް)
• ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ 14/VTR/2017
• Maxwell on Interpretation of Statutes, 11th Edn., p. 217