މަދީޙާ މުޙައްމަދު ދީދީ ވ. މާލެ ސިޓީ ކައުންސިލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 440/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބަންޑާރަ ގޯއްޗެއް ދެބައިކުރިއިރު ދެކުނު ބަޔަށް ވަނުމަށް ނެގި 300 އަކަފޫޓުގެ ގޯޅިއަކީ، ލާޖެއްސުމުގެ މުޢާމަލާތުން އެ ދެކުނު ބައި (ހ. ސިލްވަރޝައިން) ލިބުނު ފަރާތުގެ ގޯތީގެ ބައެއްތޯ، އަދި އެ ގޯޅި ހިމަނައި ރަޖިސްޓްރީ އަލުން ހަދައިދިނުމަށް މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލަށް އަމުރުކުރަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވަށައިގެން އެހެން ގޯތިތަކުން ތަޅުލެވިފައިވާ ގޯއްޗެއް ދެބައިކުރުމުން އެއް ބަޔަށް ވަނުމަށް އެ ގޯތީގެ ބިމުން ނަގާ ގޯޅިއަކީ އަޞްލު ގޯތީގެ ބިމުން ނެގި ގޯޅިއެކެވެ. އެ ގޯޅިއަކީ އެ ބަޔަށް ވަދެނިކުތުމަށް ހެދި ގޯޅިއެއްކަން ލިޔެކިޔުމުން ސާބިތުވާނަމަ، އެ ގޯޅީގެ މިލްކުވެރިކަން އެ ބައި ލިބުނު ފަރާތުގެ ރަޖިސްޓްރީގައި ހިމެނިފައި އޮންނަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 19، 22)
2. ޤާނޫނީ އިސްތިލާޙުގައި 'ބަންޑާރަ'، 'އަމިއްލަ'، 'ވަގުފު' ފަދަ މުޞްޠަލަޙާތު ބޭނުންކުރަނީ ވަކި ޙައްޤުތަކާއި ވާޖިބުތައް އުފައްދުމަށެވެ. ބަންޑާރަ ގޯއްޗަކުން ނަގާ ގޯޅިއަކީ މުޠުލަޤަށް ޢާންމު މާނައިގެ 'ބަންޑާރަ' ގޯޅިއެއް ނޫނެވެ. އެއްގަމު ދަތުރުފަތުރުގެ ޤާނޫނުގެ މާނަކުރުމުގައިވާ ގޮތުން ބަންޑާރަ ބިމުން އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ކަނޑައަޅައި ހެދިފައިވާ މަގުތަކާއި ގޯޅިތައް 'ބަންޑާރަ މަގު'ގެ ޢާންމު މާނައިގެ ތެރޭގައި ނުހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
3. ތަޅުލެވިފައިވާ ބިމެއް ހުޅުވުމަށް ނުވަތަ ވަދެނިކުމެވުމަށް ހަދާ ގޯޅިއަކީ އެ ގޯޅި ނެގުނު ގޯތީގެ ވަކި މީހެއްގެ މިލްކެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން ބެހެނިވެރިންގެ ތެރެއިން ވަކި މީހަކަށް ނިސްބީ މިލްކުވެރިކަމެއް އޮތްކަމަށް ދެކިގެން އެ ގޯޅިއާމެދު ވިއްކުން، ވަކިން އިމާރާތްކުރުން ފަދަ މުޢާމަލާތެއް ނުވަތަ އެހެން މީހުންނަށް ބޭނުން ނުކުރެވޭނެ ގޮތެއް ނުހެދޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21)
4. ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބިމާއި ގޯއްޗާބެހޭ ހުރިހާ މުޢާމަލާތެއް ކުރަންވާނީ އެ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށެވެ. ލާޖެއްސުމުގެ އުޞޫލެއް ޤާނޫނުގައި ނެތްނަމަވެސް، ލާޖެއްސުން ކުރާނަމަ ކުރަންވާނީ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ހަމަތައް ހިފެހެއްޓޭ ގޮތަކަށެވެ. ބޮޑުމިން ތަފާތު ބަންޑާރަ ބިމަކާއި އަމިއްލަ ބިމެއް ލާޖެއްސުމުން، ހިބަ ނުވަތަ ވަޞިއްޔަތުގެ ކެޓަގަރީގެ މީހުންނާ ދެމެދު ނޫން ގޮތެއްގައި ބަންޑާރަ ބިން ހިލޭ ބަދަލުވުމަކީ ޤާނޫނު ނުދަންނަ ގޮތަކަށް ބިން ބަދަލުވުމެކެވެ. ވިޔަފާރީގެ އުޞޫލުން ބަންޑާރަ ބިން ވިއްކުމުގެ ކުރިން ދައުލަތުން ގަނެ އަމިއްލަކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 24-26)
5. ލާޖެއްސުމަކީ ކޯޓުތަކުން ހުއްދަކޮށްގެން ކުރާ މުޢާމަލާތެއް ކަމުގައިވިޔަސް، އެ މުޢާމަލާތް ކުރި މިންވަރަށްވުރެ ފުޅާކޮށް މާނަ ނުކުރެވޭނެއެވެ. ވަކި ބޮޑުމިނެއް ކަނޑައެޅި ލާޖެއްސުމުގެ ތެރެއިން ބިން ލިބުނު ފަރާތަށް އެ މިނަށްވުރެ އިތުރު ބިމެއް (ގޯޅި) މިލްކުވާނެ ގޮތަކަށް އެ މުޢާމަލާތް މާނަ ނުކުރެވޭނެތީ، އެ ގޯޅީގެ މިލްކުވެރިކަމަށް ކުރާ ދަޢުވާއަކީ ކުރެވޭނެ ދަޢުވާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 27-29)
6. ބައެއްގެ ތެރެއަށް ވަނުމަށް ނެގި ގޯޅިއެއް އެ ބަޔަށް ވަނުމަށް އޮތް ގޯޅިއެއްގެ ގޮތުގައި ބާއްވަންޖެހެއެވެ. ރަޖިސްޓްރީ އޮތް ފަރާތްވެސް ހިމެނޭ ގޮތަށް، އެ ބަޔަށް ވަނުމަށް ދަތިވާނެ ކޮންމެ ބާވަތެއްގެ މުޢާމަލާތެއް އެ ގޯޅިއާމެދު ނުކުރެވޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ ފަހުން އެ ބައި ބެހިއްޖެނަމަ އުފެދޭ ބައިތަކަށް ވަދެވޭނެ ގޮތެއް ނެތުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތުމެވެ. (ޕެރ. 30-31)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 5/2009 (އެއްގަމު ދަތުރުފަތުރުގެ ޤާނޫނު) ގައި 'ބަންޑާރަ މަގު' މާނަކޮށްފައިވާ ގޮތް
• މާކެންޓައިލް ޑިވިޝަންގެ 172/MD/79 ޤަޟިއްޔާ (ގޯތި ބައިކުރުން) އަދި ލޭންޑް ރެޖިސްޓްރޭޝަން ޑިވިޜަންގެ ސިޓީ A/MIS/79/60-34
• ސިވިލް ކޯޓުގެ 418/Cv-C/2016 (ލާޖެއްސުމުގެ ޤަޟިއްޔާ)
• އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބަރޯސާވި: ޤާނޫނު ނަންބަރު 76/24 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ؛ ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)؛ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)؛ ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/214