ޝަމްޢޫން އާދަމް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. މޯލްޑިވްސް ކޮލިފިކޭޝަން އޮތޯރިޓީ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ ސަނަދު ޤަބޫލުކުރުމަށް މޯލްޑިވްސް ކޮލިފިކޭޝަންސް އޮތޯރިޓީއަށް އަމުރުކުރި؛ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިނުދެ

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3973/Cv-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޕީ.އެޗް.ޑީ ޕްރޮގްރާމް ފުރިހަމަކުރުމަށްފަހު ފާސްކޮށް ޢަމަލުކުރަން ފެށި 2021 ގެ ޑޮކްޓޯރަލް ޑިގްރީ ޤަބޫލުކުރާނޭ ގޮތުގެ އުޞޫލަށް ބިނާކޮށް، ކުރިން ރިކޮގްނިޝަން ދީފައިވާ ދަރިވަރުންގެ ސަނަދު ޤަބޫލުނުކުރުމަށް މޯލްޑިވްސް ކޮލިފިކޭޝަންސް އޮތޯރިޓީއަށް ނިންމޭތޯ އަދި ފަހުން އައު ޝަރުޠެއް ކަނޑައަޅާ ސަނަދު ޤަބޫލުނުކުރުން ޤާނޫނީތޯ؛ އަދި ދަށު ކޯޓުން އަމިއްލަ އިސްނެގުމަށް ހާޟިރުކުރި ހެކިވެރިއެއްގެ ބަހަށް، ޚަޞްމުންނަށް ސުވާލުކުރުމާއި ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ބަރޯސާވުން އިންސާފުވެރިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އަދަބަކަށް ދެވޭ ލުއީގެ މަންފާ ފިޔަވައި، ޤާނޫނަކަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރިން މާޟީގައި ހިނގައިދިޔަ ހާދިސާއެއް، ވާޤިޢާއެއް ނުވަތަ މުޢާމަލާތެއްގެ މައްޗަށް އެ ޤާނޫނު ރަޖުޢީކޮށް (retrospective) ތަޠުބީޤު ނުކުރެވުމަކީ އާންމު އުޞޫލެވެ. މި އުޞޫލު ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައިވެސް ނަގަހައްޓާފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 37-38)
2. މަދަނީ ޤާނޫނެއް މާޟީގައި ހިނގާފައިވާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭނީ ޞަރީޙަ ބަހުން އެކަން އެ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމައެވެ؛ އެގޮތަށް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ ޤާނޫނެއް ރަޖުޢީކޮށް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 39)
3. ދަރިވަރުން ޕްރޮގްރާމް ފުރިހަމަކުރިފަހުން ފާސްކޮށް ޢަމަލުކުރަން ފެށި އުޞޫލަކަށް ބިނާކޮށް، އެ ދަރިވަރުންގެ ސަނަދު ޤަބޫލުނުކުރުމަށް ނިންމޭނެ ކަމުގައި ނުދެކެއެވެ؛ ސަނަދު ވަޒަންކުރަންވާނީ ޕްރޮގްރާމް ފެށިއިރު ޢަމަލުކުރަމުން ދިޔަ އުޞޫލާއި، އެ ދަރިވަރުންނަށް ޚާއްޞަކޮށް ފާސްކުރި އުޞޫލާ އެއްގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 40، 44، 47-50)
4. ސަރުކާރު އިދާރާއަކުން ދަރިވަރުންނަށް ރިކޮގްނިޝަން ލިޔުން ދޫކޮށް، ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާކަމުގެ ޔަޤީންކަން ދީފައިވާނަމަ، ފަހުން ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާކަމަށް ދެކެނީނަމަ އެކަން އަންގަންޖެހޭނީ އެ އިދާރާއިންނެވެ؛ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވޭތޯ ބެލުމަކީ ދަރިވަރުން އަމިއްލަ އިސްނެގުމަށް އުފުލަންޖެހޭ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 51)
5. ސަނަދު ބަލައިގަތުމުގައި ބަލާނެ ކަންކަން އިދާރާއިން ދުރާލާ އިޢުލާންކޮށްފައިވާއިރު، ދަރިވަރުން ޕްރޮގްރާމް ފުރިހަމަކޮށް ސަނަދު ވެލިޑޭޓްކުރަން ހުށަހެޅުމުން، އުޞޫލުގައި ނުހިމެނޭ އައު ޝަރުޠެއް އެ ދަރިވަރުންގެ މައްޗަށް ކަނޑައެޅުމަކީ އިދާރާއިން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 52)
6. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޝަރުޢީ ނިޒާމަކީ އެޑްވަސޭރިއަލް ސިފަ އެކުލެވިގެންވާ ނިޒާމަކަށްވާއިރު، ފަނޑިޔާރު މައްސަލަ ނިންމަންވާނީ ޚަޞްމުން ހުށަހަޅާ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ؛ ފަނޑިޔާރު އަމިއްލަ އިސްނެގުމަށް ހެކިވެރިއަކު ހާޟިރުކޮށް ނުވަތަ މަޢުލޫމާތު ހޯދައިފިނަމަ، އެކަން ޚަޞްމުންނާ ހިއްސާކޮށް، ސުވާލުކުރުމާއި ބަސްބުނުމާއި ޠަޢުނުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދޭންވާނެއެވެ؛ އެ ފުރުޞަތު ނުދީ އެ ހެއްކަށް ބަރޯސާވެ ނިންމުމަކީ އިންސާފުވެރި ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 56-60)
7. ދަޢުވާގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް އެދިފައިވަނީ ސަނަދު ޤަބޫލުކުރުމަށް އަމުރުކުރެވޭނެ ތަނެއް ނެތްނަމަ ކަމުގައި ބަދަލު ގޮތެއްގެ ގޮތުން ކަމަށްވާއިރު، ސަނަދު ޤަބޫލުކުރުމަށް އަމުރުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދެވޭނެ ތަނެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 62)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 59 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) (ޙުކުމުގައި ލިޔެފައިވާ ގޮތުން)
• މޯލްޑިވްސް ކޮލިފިކޭޝަންސް އޮތޯރިޓީގެ "ސަނަދުތަކުގެ ފެންވަރު ބެލުމުގެ އުޞޫލު" (01 ނޮވެންބަރު 2010) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
• "ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި މަތީ ތަޢުލީމުދޭ މަރުކަޒުތަކުގެ ޑޮކްޓޯރަލް ޑިގްރީ ޤަބޫލުކުރާނޭ ގޮތުގެ އުޞޫލު" (2021) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• މޯލްޑިވްސް ކޮލިފިކޭޝަންސް އޮތޯރިޓީގެ "ސްރީލަންކާގެ އެއިމްސް ކޮލެޖުގައި ޕީ.އެޗް.ޑީއަށް ކިޔަވަމުންދާ ދަރިވަރުންގެ ސަނަދު ބަލައިގަތުމާމެދު މި އޮތޯރިޓީގެ ނިންމުން" (29 މާރިޗް 2018)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/25 (ޢަބްދުލްޣަފޫރު ޙާމިދު ވ. މޫސާ ފަތުޙީ) ގެ 40 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-E/05 (އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަން ވ. ފަރީދާ ޢުމަރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/12 (ޒުލައިޚާ ޙަފީޡާ ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/SC-A/08 (ޢަބްދުލްމަޖީދު ވ. މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/97 (މުޙައްމަދު ޞަބާޙް ވ. ޢާއިޝަތު ނަފީސާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/108 (އަޙްމަދު މާޖިދު ވ. ޖުޑިޝަލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/23 (އެކްސްޕޯޓް އިމްޕޯޓް ބޭންކް އޮފް މެލޭޝިޔާ ބަރްހާދް ވ. ސަލްޓަންސް އޮފް ދަ ސީސް މެރިން ޓެކްސީ) ގެ 38 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/44 (އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ) ގެ 65 ވަނަ ނުކުތާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/05 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ސަލްޓަންސް އޮފް ދަ ސީސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)