ޢަބްދުއްސަމަދު އަޙްމަދު ވ. އިބްރާހީމް ރަޝީދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1635/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގައި ތަން ޙަވާލު ނުކުރެވިއްޖެނަމަ ދޭނެ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މިންވަރު (ލިކުއިޑޭޓެޑް ޑެމޭޖަސް) ކަނޑައެޅިފައިވާއިރު، އެ މާއްދާގެ ބޭރުން އިތުރު ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް އެދުމުން ބަދަލު ނަގައިނުދިނުމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ؛ އަދި ހެކިން ހާޒިރުނުކުރުމުގެ ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ގައިވާ ސީދާ ގެއްލުމަކީ، ކޮންޓްރެކްޓުގައިވާ ކަންތައްތައް ނުކުރުމުން ނުވަތަ ފުރިހަމަ ނުކުރުމުން ސީދާ ލިބުނު ގެއްލުމެވެ؛ އޭގެ ބަދަލު ހިސާބުކުރަނީ އެ ޚިލާފުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ އަގު ހޯދައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 21)
2. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ގައިވާ ނުސީދާ ގެއްލުމަށް ބަދަލު ނަގައިދެވޭނީ، ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ އެ ގެއްލުން މެދުވެރިވެދާނެކަން ޚިލާފުވި ފަރާތަށް އެނގޭ ނުވަތަ އެނގެންޖެހޭނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތައް ހުރިނަމައެވެ. (ޕެރ. 22)
3. ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދިނުމުގައި، މައުޞޫމު ފަރާތުން ސަލާމަތްކުރެވުނު ޚަރަދު، ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށް މަސައްކަތް ނުކުރުމުން ހިނގި ޚަރަދު، ލަފާކޮށްފައިވާ ގެއްލުން، މާދުރު ނަތީޖާތައް، ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ ޢަމަލުން ވާ ގެއްލުން ފަދަ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، އެ ކަންކަން ތަފްސީލުކޮށް ސާބިތުކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 23)
4. އެއްބަސްވުމުގައި ލިކުއިޑޭޓެޑް ޑެމޭޖަސްގެ މާއްދާއެއް ހިމެނިއްޖެނަމަ، އެ ބަދަލު ލިބިގަތުމަށް ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ ހަމައެކަނި އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެފައިވާކަމާއި، އެ ޚިލާފުގެ ސަބަބުން އެއްބަސްވުމުގައި ބުނާ ބަދަލު ދޭންޖެހޭ ޙާލަތު މެދުވެރިވެފައިވާކަމެވެ؛ އަދި އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ޢާންމު އުޞޫލަކީ އެ މާއްދާގެ ދަށުން ބަދަލަށް އެދުމެވެ. (ޕެރ. 24، 25)
5. އެއްބަސްވުމަކީ ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގައި ޙަކަމެވެ؛ އެއްބަސްވުމުގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މިންވަރު ކަނޑައެޅިފައިވާއިރު، އެ މާއްދާގެ ދަށުން ފަރުވާއަށް ނޭދި، އެ މާއްދާ ހަނދާން ނައްތާލައި އެއްބަސްވުމުގެ ބޭރުން އިތުރު ގެއްލުމުގެ ބަދަލަށް އެދުމުން އެ ބަދަލު ނަގައިނުދިނުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25، 26، 27)
6. ހެކިން ހާޒިރުނުކުރުމަށް ނިންމި ސަބަބު ދަށުކޯޓުން ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރާ ޚިލާފުވެފައެއް ނުވެއެވެ؛ ލިޔުމުން ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގައި ހިމެނޭ ކަންކަން އެނޫން ގޮތަކަށް ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ސާބިތުނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ދަށުކޯޓުން ބުނި ސަބަބު ހައިކޯޓުން ޤަބޫލުކުރި. (ޕެރ. 31، 32)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ށ)(1)، (ށ)(2)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/13 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރު
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕވޓ ލޓޑ [2021] SC 52 (ޕެރ. 68، 84، 87)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް [2021] SC 50 (ޕެރ. 43)
• ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/68 (މައްސަލައިގެ ފަސްފަހަތް)