ވިއު ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ފާޠިމަތު އިބްރާހީމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 134/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިމާރާތްކުރުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ބިމުގެ ވެރިފަރާތުން މަސައްކަތް ހުއްޓާލުމަށް އެންގުމުން ކޮންޓްރެކްޓަރަށް ލިބުނު ކަމަށް ބުނާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިނުދިނުން ރަނގަޅުތޯއާއި، އަނެއް ފަރާތުން އިންކާރުކުރާ 'އެއްބަސްވުމަށް ގެނެވުނު އިސްލާޙު' ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ ކޮން ފަރާތެއްގެ މައްޗަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 15-16) ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ހޯދަން އެދޭ ފައިސާއަކީ، އެ ފަރާތުން ފޮނުވި ސިޓީއެއްގައި އަނެއް ފަރާތަށް އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާއެއްކަމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ ފައިސާއެއްނަމަ، އެއީ ގެއްލުމެއްގެ ގޮތުގައި ނަގައިދެވޭނެ ފައިސާއެއް ނޫނެވެ.
2. (ޕެރ. 17) ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ދަށުން، އެއްބަސްވުމުގެ ބައިވެރިއަކު އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން އަނެއް ބައިވެރިޔާއަށް ލިބޭ ސީދާ ގެއްލުމާއި، އެފަދަ ޢަމަލެއްގެ ސަބަބުން ލިބޭނެކަން ބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދެވިދާނެއެވެ؛ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެ މަސައްކަތް ހުއްޓާލަން އެންގުމުން އަނެއް ފަރާތަށް ކޮންމެވެސް ގެއްލުމެއް ލިބޭނެކަން ބުއްދީގެ ހަމަތަކުން ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ.
3. (ޕެރ. 18) ގެއްލުމަކީ ކޮބައިކަމާއި ގެއްލުމެއް ވިކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ގެއްލުން ލިބުނު ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ލިބުނު ގެއްލުމަކީ ކޮބައިކަން (މިސާލަކަށް އިތުރަށް ގަތް މުދަލުގެ ގެއްލުމެއްތޯ ނުވަތަ މަސައްކަތް ފުރިހަމަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ގެއްލުމެއްތޯ) ޝަރީޢަތަށް ސާފުކޮށްދީގެން މެނުވީ އެ ގެއްލުމަށް ރިޢާޔަތެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
4. (ޕެރ. 19) ހޯދަން އެދޭ ފައިސާއާއި ލިބުނު ގެއްލުމާ އެއްވަރުވާ ގޮތް ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީވެސް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ހަމައެކަނި މިވެނި އަދަދަކުން ގެއްލުން ލިބިއްޖެކަމަށް ބުނާ ބުނުމެއްގެ މައްޗަށް ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދޭން ޝަރީޢަތަށް ލާޒިމެއް ނުވެއެވެ.
5. (ޕެރ. 21) ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާގައިވާ ގޮތުން، މަދަނީ ޚުޞޫމާތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އުފުލުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ؛ ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ކުރާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަކީ އެ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ؛ ދަފްޢު (plea) ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެނީ އެ ދަފްޢު ކުރާ ފަރާތެވެ.
6. (ޕެރ. 24) އެއްބަސްވުމަށް އިސްލާޙު ގެންނަންވާނީ ލިޔުމަކުން، ތާރީޚު ލިޔެ ދެފަރާތުން ސޮއިކޮށްގެންކަމަށް އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އިސްލާޙު ގެނެވުނު ތާރީޚު ލިޔެފައި ނެތް ލިޔުމަކީ އެއްބަސްވުމުގައިވާ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް ގެނެވުނު އިސްލާޙެއް ނޫނެވެ.
7. (ޕެރ. 25-26) ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢަބްދުﷲ ޢާރިފް ވ އެޕޯލޯ ހޯލްޑިންގްސް ޤަޟިއްޔާގައިވާ ގޮތުން: އަމިއްލަ ޑޮކިއުމަންޓެއްގައިވާ ކަންކަން ސާބިތުކުރެވޭނީ އަސްލު ނުވަތަ ތަޞްދީޤުކުރި ކޮޕީ ހުށަހަޅައިގެންނެވެ؛ ސޮއިކުރި ފަރާތުން އިންކާރުނުކުރާހާ ހިނދަކު ޑޮކިއުމަންޓަކީ ޞައްޙަ ޑޮކިއުމަންޓެއް ކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ؛ ޑޮކިއުމަންޓެއްގެ ޞައްޙަކަމާމެދު އަނެއް ފަރާތުން އިންކާރުކޮށްފިނަމަ ޞައްޙަކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ އެ ޑޮކިއުމަންޓް ހުށަހެޅި ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ އެކަން ނުކުރެވިއްޖެނަމަ ޑޮކިއުމަންޓުގައިވާ މުޢާމަލާތް ހެކިބަހުން ނުވަތަ އެހެން ޤަރީނާތަކުން ސާބިތުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އެ ފަރާތަށް އޮންނާނެއެވެ.
8. (ޕެރ. 27) އެއްބަސްވުމަށް އިސްލާޙު ގެނެވުނުކަމަށް ބުނާ ފަރާތަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް ކަމަށްވެ، އެ ލިޔުމަށް އަނެއް ފަރާތުން އިންކާރުކުރާއިރު، އެ ޑޮކިއުމަންޓްގެ ޞައްޙަކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮންނަނީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ އެކަމަށް ހެއްކެއް ހުށަހަޅާފައި ނުވާތީ އިސްލާޙު ސާބިތެއް ނުވެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާ (ގެއްލުމުގެ ބަދަލު) (ލިޔުމުގައި '32'؛ PDF ގައި އަދަދުތައް ބަދަލުވެފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/40 ޤަޟިއްޔާ (ޢަބްދުﷲ ޢާރިފް ވ އެޕޯލޯ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)